Ρεκόρ κρουσμάτων Δυτικού Νείλου στην Ελλάδα από το 2010

Έως τις 9 Σεπτεμβρίου ο ΕΟΔΥ είχε καταγράψει 324 εγχώρια κρούσματα του ιού του Δυτικού Νείλου (ΕΟΔΥ, έκθεση 9/9, ΕΡΤ): περισσότερα από κάθε ολόκληρη χρονιά από το 2010 και ήδη πάνω από το προηγούμενο υψηλό των 317 του 2018, με την περίοδο μετάδοσης ακόμη ανοιχτή (Ιστορικός πίνακας ΕΟΔΥ). Ο ιός περνά στον άνθρωπο από το τσίμπημα μολυσμένου κουνουπιού και, στη βαριά του μορφή, χτυπά το νευρικό σύστημα. Είναι, σε συνέχεια της εικόνας που παρακολουθούμε όλο το καλοκαίρι (To Brief), ρεκόρ σε δηλωμένα κρούσματα, όχι όμως στους θανάτους ούτε στη βαριά νευρολογική νόσο.

Γιατί «ρεκόρ κρουσμάτων» δεν είναι «ρεκόρ θανάτων»

Ο αριθμός των «κρουσμάτων» είναι η κορυφή ενός παγόβουνου. Οι περισσότερες μολύνσεις από τον ιό είναι ήπιες ή εντελώς ασυμπτωματικές: μοιάζουν με μια καλοκαιρινή αδιαθεσία, δεν οδηγούν σε εξέταση και δεν φτάνουν ποτέ σε καταγραφή. Αυτό που τελικά μετριέται εξαρτάται όσο από την εξάπλωση του ιού άλλο τόσο κι από το πόσο πυκνό είναι το δίχτυ που τον ψάχνει: πόσα τεστ γίνονται, πόσοι γιατροί δηλώνουν (CDC). Ένα υψηλό στα συνολικά κρούσματα, επομένως, δείχνει και πόσο μεγάλη είναι η έξαρση αλλά και πόσο καλύτερα την πιάνουμε φέτος.

Ο πιο αξιόπιστος δείκτης είναι τα βαριά περιστατικά, γιατί ένας άνθρωπος με εγκεφαλίτιδα καταλήγει σχεδόν πάντα στο νοσοκομείο και μετριέται. Κι εκεί η εικόνα αλλάζει: από τα 324 κρούσματα, τα 217 έχουν προσβολή του κεντρικού νευρικού συστήματος, κάτω από τα 243 του 2018. Οι θάνατοι έφτασαν τους 30, από 24 την προηγούμενη εβδομάδα, αλλά παραμένουν πολύ χαμηλότερα από τους 51 του 2018 και από τους 35 του 2010, του 2019 και του 2024 (Ιστορικός πίνακας ΕΟΔΥ). Φέτος δηλαδή διαγνώστηκαν περισσότεροι άνθρωποι από ποτέ, αλλά η νόσος δεν αποδείχθηκε πιο θανατηφόρα.

Αυτό δεν κάνει την πίεση μικρότερη για το σύστημα υγείας σήμερα. Τη στιγμή της έκθεσης νοσηλεύονταν 68 άνθρωποι, οι 32 σε μονάδες εντατικής θεραπείας. Η μεγαλύτερη αλλαγή της εβδομάδας ήταν στον χάρτη, που απλώθηκε σε 73 δήμους: πρώτες καταγραφές στη Θράκη, με κρούσματα σε Κομοτηνή, Αλεξανδρούπολη και Σουφλί που πρόσθεσαν στη λίστα τις Περιφερειακές Ενότητες Ροδόπης και Έβρου. Ο χάρτης δείχνει πού εκτέθηκε ο ασθενής, όχι πού κατοικεί (ΕΟΔΥ, έκθεση 9/9).

Και τα 34 νέα κρούσματα της εβδομάδας; Είναι λιγότερα από τα 58 της προηγούμενης (προηγούμενος απολογισμός), αλλά η επιτήρηση μοιάζει με φωτογραφία που εμφανίζεται με καθυστέρηση: πρώτα έρχεται η μόλυνση, μετά 2 έως 14 ημέρες ώσπου να εμφανιστούν συμπτώματα, και μόνο έπειτα η εξέταση, η διάγνωση, η δήλωση. Όπως σημειώνει ο ΕΟΔΥ, «η διάγνωση/δήλωση και καταγραφή των κρουσμάτων γίνεται αρκετές ημέρες μετά την έναρξη συμπτωμάτων», γι' αυτό οι πιο πρόσφατες εβδομάδες συμπληρώνονται αναδρομικά (ΕΟΔΥ, έκθεση 26/8). Τα 34, επομένως, δεν λένε ακόμη τίποτα για την πορεία της έξαρσης.

Η ζέστη επιταχύνει την ανάπτυξη των κουνουπιών και μειώνει τον χρόνο που χρειάζεται ο ιός μέσα τους για να γίνει μεταδοτικός, οπότε το κλίμα ανοίγει εύλογα το παράθυρο. Το αν φταίει συγκεκριμένα η φετινή θερμοκρασία, όμως, δεν έχει μετρηθεί: η επιδημιολόγος του ΕΟΔΥ Δανάη Περβανίδου αναφέρει τον θερμό χειμώνα ως πιθανό συντελεστή, αλλά πρόκειται για εκτίμηση, όχι για μελέτη απόδοσης (CNN/ΑΠΕ-ΜΠΕ). Μια τέτοια μελέτη θα ήθελε συγκρίσεις έναρξης και λήξης της περιόδου, τοπικού καιρού, πληθυσμών κουνουπιών και πτηνών, και της έντασης με την οποία γίνονται οι διαγνώσεις.

Αυτό που έχει όντως μετρηθεί είναι πιο περιορισμένο, αλλά χρήσιμο. Μελέτη για την Αττική το διάστημα 2021-2023 βρήκε ότι παρεμβάσεις καθοδηγούμενες από εντομολογικά δεδομένα, παγίδες δηλαδή που δείχνουν πού και πότε να χτυπήσεις τα κουνούπια, συνδέθηκαν με 34% λιγότερα ενήλικα κουνούπια Culex, του βασικού διαβιβαστή του ιού· η μελέτη μέτρησε κουνούπια, όχι ανθρώπινα κρούσματα, και αντίστοιχη μείωση στους ασθενείς δεν αποδείχθηκε (Communications Biology).

Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι η προστασία μετράει τώρα, όχι τον επόμενο Μάιο. Αφού τα νούμερα των τελευταίων εβδομάδων θα ανέβουν καθώς συμπληρώνονται, τα απωθητικά, οι σήτες και η απομάκρυνση στάσιμων νερών, ιδίως για ηλικιωμένους και ανοσοκατεσταλμένους, έχουν σημασία αυτές ακριβώς τις μέρες. Και το στοίχημα που αφήνει η χρονιά-ρεκόρ είναι ένα: αν η επιτήρηση που έπιασε τα 324 θα μείνει στημένη και μετά την έξαρση.