Το «ραντάρ» του νέου αεροδρομίου Ηρακλείου φτάνει τα 112 εκατ. ευρώ

Το πακέτο συστημάτων αεροναυτιλίας που η δημόσια συζήτηση αποκαλεί «ραντάρ του Καστελλίου» είναι ολόκληρο το τεχνικό νευρικό σύστημα του νέου αεροδρομίου Ηρακλείου. Χωρίς αυτό, ο διάδρομος και το terminal παραμένουν κτίρια που δεν μπορούν να δεχθούν πτήσεις. Γύρω από αυτό το πακέτο έχει στηθεί μια διπλή αντιπαράθεση: για το κόστος, που από 75 φαίνεται να φτάνει τα 112 εκατ. ευρώ, και για τη θέση εγκατάστασης, δίπλα σε μινωικό μνημείο, που έχει καταλήξει στο ανώτατο διοικητικό δικαστήριο.

Ας πάρουμε πρώτα τι ακριβώς αγοράζεται. Η προμήθεια αφορά τον λεγόμενο εξοπλισμό αεροναυτιλίας (AANE), δηλαδή επικοινωνίες, πλοήγηση, επιτήρηση, μετεωρολογικά συστήματα και τεχνολογία πύργου, μαζί με σχεδιασμό, δοκιμές, εκπαίδευση και συντήρηση (Capital, Airnews). Με απλά λόγια: επικοινωνίες για να μιλά ο πύργος με τα αεροπλάνα, πλοήγηση για ασφαλείς προσεγγίσεις, επιτήρηση για να βλέπουν οι ελεγκτές τι κινείται στον αέρα και στο έδαφος, και μετρήσεις καιρού για να ορίζονται τα όρια απογείωσης και προσγείωσης. Πρόκειται για τον φάκελο που αποδεικνύει στους ευρωπαϊκούς ρυθμιστές ότι το αεροδρόμιο λειτουργεί με ασφάλεια (EASA). Χωρίς αυτόν, δεν υπάρχει πιστοποίηση, άρα δεν υπάρχει άνοιγμα.

Ακολουθώντας τους αριθμούς

Εδώ χρειάζεται προσοχή, γιατί τα ποσά μετρούν διαφορετικά πράγματα. Τα 75 εκατ. ευρώ ήταν ο εκτιμώμενος προϋπολογισμός της προκήρυξης του Φεβρουαρίου 2026, για σύμβαση 27,5 μηνών (Business Daily). Τον Ιούλιο, το Διοικητικό Συμβούλιο της ΥΠΑ ενέκρινε ως ανάδοχο την κοινοπραξία Indra – Α.Τ.Ε.Σ.Ε., με οικονομική προσφορά περίπου 85 εκατ. ευρώ συν ΦΠΑ (Insider). Πάνω σε αυτό, χωριστή απόφαση χρηματοδότησης ανεβάζει το συνολικό κονδύλι στα περίπου 112,5 εκατ. ευρώ, από τα οποία γύρω στα 105 εκατ. είναι το συμβατικό τίμημα με ΦΠΑ και περίπου 7,2 εκατ. το διαχειριστικό κόστος (PMO) (CretaOne). Το headline «από 75 σε 112» είναι λοιπόν πραγματικό ως αύξηση, αλλά συγκρίνει προϋπολογισμό χωρίς ΦΠΑ με τελικό πακέτο που περιλαμβάνει και PMO. Ότι η τιμή δεν είναι εξωφρενική δεν αποδεικνύεται ούτε αντικρούεται: χωρίς αναλυτική τιμολόγηση, κάθε σύγκριση με «σκέτα» ραντάρ (όπου ελληνικές προμήθειες κινήθηκαν στα 34,7 έως 53,6 εκατ. ευρώ) είναι απλώς λάθος (Data Journalists).

Το πραγματικό ζήτημα διαφάνειας δεν είναι το ύψος. Είναι το πώς πέρασε η απόφαση. Σύμφωνα με την Εφημερίδα των Συντακτών, το ΔΣ της ΥΠΑ ενέκρινε την προμήθεια οριακά, με τρεις θετικές και τρεις αρνητικές ψήφους και κρίνουσα την ψήφο του προεδρεύοντος, ενώ υπήρχαν αρνητικές εισηγήσεις υπηρεσιακών διευθύνσεων (Εφ.Συν.). Μια ισοψηφία που λύνεται από τον προεδρεύοντα σημαίνει ότι δεν υπήρξε καθαρή πλειοψηφία μελών υπέρ. Όμως το πρακτικό που θα ονομάτιζε ποιος εισηγήθηκε, ποιος καταψήφισε και ποιος έσπασε την ισοπαλία δεν έχει δημοσιοποιηθεί. Αυτό, όχι το κλίμα, είναι το κενό λογοδοσίας.

Ποιος πληρώνει και το ρίσκο της Παπούρας

Το Καστέλλι είναι παραχώρηση 35 ετών, με το Δημόσιο να κατέχει 45,9%, τη ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ 32,5% και την GMR 21,6% (IAHC). Παρότι τον διαγωνισμό τον τρέχει η εταιρεία παραχώρησης, ο λογαριασμός του εξοπλισμού βαραίνει το ελληνικό Δημόσιο (Business Daily). Και εδώ κρύβεται η κρίσιμη κατανομή κινδύνου: η τροποποιημένη σύμβαση προβλέπει αποζημίωση του παραχωρησιούχου για καθυστερήσεις στην εγκατάσταση που δεν οφείλονται σε δική του υπαιτιότητα (Mononews). Το upside μένει στον ιδιώτη, μέρος του downside στο κράτος.

Γι' αυτό η Παπούρα δεν είναι πολιτιστική παρένθεση. Στην κορυφή του λόφου, σε υψόμετρο 494 μέτρων και εκεί ακριβώς που είχε απαλλοτριωθεί χώρος για τα συστήματα επιτήρησης, βρέθηκε μνημειακό κυκλικό μινωικό σύνολο διαμέτρου 48 μέτρων, που το ΥΠΠΟ χαρακτηρίζει «μοναδικό» (ΥΠΠΟ). Ο Δήμος Μινώα Πεδιάδας και κάτοικοι προσέφυγαν στο ΣτΕ, η υπόθεση συζητήθηκε στις 4 Μαρτίου 2026 και δόθηκε προθεσμία υπομνημάτων (Mononews, aftodioikisi.gr). Αν το δικαστήριο ακυρώσει τη χωροθέτηση, ανοίγει θέμα επαναχωροθέτησης και νέων μελετών, ενώ ήδη έχει δρομολογηθεί πρόσθετη χρηματοδότηση 363,8 εκατ. ευρώ στο έργο λόγω μεταβολών και παρατάσεων (Euro2day).

Η υποδομή που καθυστερεί ήδη πιέζει τον ελληνικό αεροπορικό χάρτη μέσα στην τουριστική αιχμή (To Brief). Στο Καστέλλι, η αριθμητική είναι απλή: όποια απόφαση κι αν βγάλει το ΣτΕ για τον λόφο της Παπούρας, τον λογαριασμό της καθυστέρησης θα τον υπογράψει ο φορολογούμενος.