Πυροσβεστικό ελικόπτερο έπεσε στη λίμνη Αώου, σώθηκε το πλήρωμα

Το βίντεο κρατά λίγα δευτερόλεπτα. Ένα ελικόπτερο Bell κατεβαίνει στην τεχνητή λίμνη Αώου για υδροληψία, το ουραίο τμήμα έρχεται πολύ χαμηλά και αγγίζει την επιφάνεια, το αεροσκάφος χάνει την ευστάθειά του και πέφτει στο νερό (News247, LiFO). Οι δύο επιβαίνοντες, ένας Έλληνας χειριστής και ένας αλλοδαπός σύνδεσμος, βγήκαν μόνοι τους, κολύμπησαν προς την όχθη και μεταφέρθηκαν προληπτικά στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Ιωαννίνων (ProtoThema, Newsbomb). Το μέσο επιχειρούσε για τη φωτιά στη θέση «Αβγό» στα Γρεβενά, έχοντας απογειωθεί από το αεροδρόμιο Ιωαννίνων (Newsit).

Πριν η εικόνα μπει σε ένα γνωστό αφήγημα, χρειάζεται μια διάκριση που αλλάζει τη συζήτηση. Το ελικόπτερο της λίμνης Αώου δεν είναι ένα από τα γερασμένα Agusta Bell AB-205 της Πολεμικής Αεροπορίας, εκείνα τα 55χρονα στρατιωτικά μέσα που έχουν δικό τους φάκελο συντήρησης και αξιοπιστίας. Πρόκειται για ένα Bell 214B μισθωμένο από το Πυροσβεστικό Σώμα, ένα ιδιωτικό εμπορικό αεροσκάφος ενταγμένο εποχικά στην αντιπυρική αποστολή (Enikos). Το συμβάν, με άλλα λόγια, δεν είναι τεκμήριο για την κατάσταση του παλιού κρατικού στόλου. Ανήκει σε εντελώς άλλο οικοσύστημα ευθύνης.

Και αυτό ακριβώς το οικοσύστημα είναι που δεν φωτίζεται. Φέτος η Πολιτική Προστασία επιχειρεί με περίπου 80 εναέρια μέσα, «ανάλογα με την ημερήσια διαθεσιμότητα», εκ των οποίων τα 51 είναι μισθωμένα (Enikos). Δηλαδή πάνω από έξι στα δέκα αεροπλάνα και ελικόπτερα που σβήνουν τις ελληνικές φωτιές δεν ανήκουν στο κράτος, αλλά σε αναδόχους. Η ίδια η κυβέρνηση κάνει τη διάκριση όταν παρουσιάζει νέα ιδιόκτητα μέσα και τονίζει ότι είναι «όχι μισθωμένα, όχι προσωρινά, αλλά ιδιόκτητα» (Civil Protection). Σε αυτό το μοντέλο, το κράτος αναθέτει και κατευθύνει την αποστολή, αλλά η ιδιοκτησία, η εταιρεία που το διαχειρίζεται και η τεχνική υποστήριξη παραμένουν στον ανάδοχο (Powergame).

Ποιος θα γράψει το πόρισμα

Εδώ εμφανίζεται ένα θεσμικό παράδοξο. Ο βασικός ευρωπαϊκός αεροπορικός κανονισμός εξαιρεί ρητά από το πεδίο του τα αεροσκάφη που εκτελούν κρατικές δραστηριότητες, και αναφέρει ονομαστικά την πυρόσβεση (Κανονισμός 2018/1139). Το ελικόπτερο ήταν ιδιωτικό στην εκτέλεση, αλλά η αποστολή του ήταν κρατική. Έτσι, ο φορέας που θα περίμενε κανείς να αναλάβει τη διερεύνηση, ο Εθνικός Οργανισμός Διερεύνησης Αεροπορικών και Σιδηροδρομικών Ατυχημάτων (ΕΟΔΑΣΑΑΜ), φαίνεται να μένει εκτός. Πρόκειται για έναν οργανισμό που και χωρίς αυτή τη νομική εξαίρεση δέχεται δημόσιες καταγγελίες ότι λειτουργεί υποστελεχωμένος και υποχρηματοδοτούμενος (OT). Όποιος κι αν το αναλάβει, ο κανόνας είναι ότι η τεχνική διερεύνηση γίνεται για να προληφθούν μελλοντικά ατυχήματα, όχι για να αποδοθούν ευθύνες (Κανονισμός 996/2010). Μέχρι στιγμής, πάντως, δεν υπάρχει ονομαστική ανακοίνωση για το ποιος ακριβώς θα συντάξει το επίσημο πόρισμα.

Δύο πράγματα πρέπει να ειπωθούν καθαρά. Το πρώτο: το βίντεο δείχνει την ακολουθία της πτώσης, όχι την αιτία της. Η ουρά που αγγίζει το νερό είναι ορατή ένδειξη, όχι αποδεδειγμένο τεχνικό συμπέρασμα. Το δεύτερο: η απώλεια ενός εξειδικευμένου ελικοπτέρου υδροληψίας από ενεργό μέτωπο δεν αποδεικνύει κατάρρευση της φετινής ετοιμότητας. Αποδεικνύει όμως ότι ο στόλος έχασε μία εφεδρεία σε δύσβατο ορεινό μέτωπο, εκεί όπου μετράνε ο σύντομος κύκλος και η συχνότητα των ρίψεων. Και αυτός ο στόλος στηρίζεται ήδη κατά πλειοψηφία σε μισθωμένα μέσα και σε ημερήσια διαθεσιμότητα, όχι σε σταθερή δύναμη.

Η ευτυχής κατάληξη, με δύο χειριστές που κολύμπησαν ως την όχθη, δεν κλείνει την υπόθεση. Την κάνει πιο εύκολο να ξεχαστεί. Και όσο μένει αναπάντητο ποιος διαχειριζόταν το αεροσκάφος, με ποια σύμβαση και με ποιο καθεστώς συντήρησης πετούσε, η πιο ουσιαστική ερώτηση δεν αφορά το τι πήγε στραβά στην υδροληψία, αλλά ποιος εγγυάται την καταλληλότητα των μέσων με τα οποία η χώρα παραδίδει, ολοένα και περισσότερο, την αεροπυρόσβεσή της σε ιδιώτες.