Ο πυρηνικός ελεγκτής στέλνει το Ιράν στο Συμβούλιο Ασφαλείας

Το νούμερο που στοιχειώνει όλον τον φάκελο είναι 440,9 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου στο 60%, και είναι μια εκτίμηση από πριν αρχίσουν οι βομβαρδισμοί, όχι σημερινή απογραφή ούτε απόδειξη βόμβας. Ο διεθνής πυρηνικός επόπτης του ΟΗΕ, ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ), αποφάσισε στις 9 Σεπτεμβρίου να παραπέμψει το Ιράν στο Συμβούλιο Ασφαλείας για πρώτη φορά εδώ και είκοσι χρόνια.

Η απόφαση πάρθηκε σε κλειστή συνεδρίαση στη Βιέννη. Το 35μελές Συμβούλιο Διοικητών του Οργανισμού ενέκρινε την αναφορά με 23 ψήφους υπέρ, τρεις κατά (Ρωσία, Κίνα, Νίγηρας) και οκτώ αποχές (AP, in.gr/ΑΠΕ). Την πρόταση κατέθεσαν οι ΗΠΑ, η Βρετανία, η Γαλλία και η Γερμανία, και το κείμενο ζητά από τον γενικό διευθυντή Ραφαέλ Γκρόσι να μεταφέρει τον φάκελο στο Συμβούλιο Ασφαλείας και στη Γενική Συνέλευση (AFP).

Η αντίφαση: πίεση τη στιγμή της τύφλωσης

Εδώ κρύβεται το παράδοξο. Ο ΔΟΑΕ ανεβάζει την πίεση ακριβώς τη στιγμή που έχει χάσει την ικανότητα να βλέπει τι γίνεται μέσα στο Ιράν. Οι επιθεωρητές δεν έχουν επιστρέψει στις τρεις μονάδες εμπλουτισμού που βρίσκονται στην καρδιά του προγράμματος και χτυπήθηκαν από ΗΠΑ και Ισραήλ, και η Τεχεράνη δεν έχει λογοδοτήσει για τα εναπομείναντα αποθέματα (Reuters). Στις 7 Σεπτεμβρίου ο ίδιος ο Γκρόσι κατέγραψε ότι, στην τελευταία περίοδο αναφοράς, ο Οργανισμός δεν έλαβε πληροφορίες για την κατάσταση των υλικών ούτε πρόσβαση για επιτόπιους ελέγχους (Al Jazeera).

Αυτό σημαίνει η τεχνική φράση «απώλεια της συνέχειας γνώσης»: ο επόπτης δεν μπορεί πλέον να συνδέσει με βεβαιότητα την παλιά απογραφή με τη σημερινή πραγματικότητα. Πόσο υλικό παρέμεινε, πόσο μετακινήθηκε, πόσο επηρεάστηκε από τα πλήγματα, κανείς δεν το επιβεβαιώνει επιτόπου. Και το μέγεθος μετράει: το 60% βρίσκεται πολύ πάνω από το όριο του 3,67% της συμφωνίας του 2015 και κοντά στο περίπου 90% της οπλικής ποιότητας.

Η χρονολογία εδώ έχει σημασία. Η διαπίστωση της μη συμμόρφωσης δεν είναι χθεσινή: έγινε στις 12 Ιουνίου 2025, πριν καν αρχίσουν τα ισραηλινά πλήγματα στις 13 Ιουνίου, και αφορούσε την επί χρόνια ανεπαρκή συνεργασία του Ιράν για ίχνη ουρανίου σε αδήλωτες τοποθεσίες (ΔΟΑΕ, GOV/2026/33). Για να περάσει όμως ο φάκελος επίσημα στη Νέα Υόρκη χρειαζόταν δεύτερη απόφαση, και αυτή είναι η χθεσινή: το θεσμικό βήμα που δεν είχε γίνει εδώ και είκοσι χρόνια, όχι μια διαπίστωση που έγινε μόλις τώρα (Reuters).

Οι κυρώσεις έχουν ήδη επιστρέψει

Το σημείο που ξεγελά είναι ότι η παραπομπή δεν φέρνει αυτομάτως κυρώσεις. Αυτές επέστρεψαν έναν χρόνο πριν, μέσω του μηχανισμού της αυτόματης επαναφοράς των κυρώσεων, του λεγόμενου snapback: Γαλλία, Γερμανία και Βρετανία τον ενεργοποίησαν τον Αύγουστο του 2025, και στις 27 Σεπτεμβρίου επανήλθαν έξι παλιές αποφάσεις του Συμβουλίου με περιορισμούς σε όπλα, πυρηνική και πυραυλική τεχνολογία και δεσμεύσεις περιουσίας (ΟΗΕ, UN News). Η χθεσινή κίνηση μεταφέρει κάτι άλλο: όχι νέες κυρώσεις, αλλά τον φάκελο της χαμένης εποπτείας και της άγνωστης τύχης του ουρανίου.

Τι μπορεί λοιπόν να κάνει το Συμβούλιο Ασφαλείας; Να συζητήσει, να ζητήσει ενημέρωση, να πιέσει για διαπραγματεύσεις. Για νέες ουσιαστικές κυρώσεις χρειάζεται όμως νέα απόφαση, και εκεί η Ρωσία και η Κίνα, ως μόνιμα μέλη με βέτο, μπορούν να την μπλοκάρουν (CFR). Ο Ρώσος αντιπρόσωπος Μιχαήλ Ουλιάνοφ δήλωσε ότι η παραπομπή μιας βομβαρδισμένης χώρας υπερβαίνει τα όρια της διπλωματικής ευπρέπειας και ζήτησε «αξιόπιστες εγγυήσεις» από ΗΠΑ και Ισραήλ ότι δεν θα ξαναχτυπήσουν (TASS, ВЗΓΛЯД).

Η Τεχεράνη έχει το δικό της επιχείρημα, και δεν είναι εντελώς κενό. Ο υφυπουργός Καζέμ Γαριμπαμπαντί και ο πρέσβης Ρεζά Νατζαφί υποστηρίζουν ότι οι ίδιες οι επιθέσεις δημιούργησαν την αδυναμία ασφαλούς επαλήθευσης, την οποία τώρα οι επιτιθέμενοι χρησιμοποιούν εναντίον της· θέτουν ως όρο επιστροφής των επιθεωρητών τον «πλήρη και μόνιμο τερματισμό» των εχθροπραξιών (IRNA, Iran International). Το Ιράν είχε ήδη σφραγίσει σήραγγες και θωρακίσει εγκαταστάσεις όπου φυλάσσεται υλικό, ενόσω ο πόλεμος με τις ΗΠΑ συνεχίζεται (To Brief). Ακόμη κι εκεί που η πίεση έδωσε αποτέλεσμα, στη συμφωνία του Καΐρου τον Σεπτέμβριο του 2025, οι επιθεωρήσεις κάλυψαν μόνο άθικτες εγκαταστάσεις και το πλαίσιο κατέρρευσε σε δύο μήνες.

Σε αυτόν τον φάκελο η Αθήνα έχει ήδη πάρει θέση. Τον Σεπτέμβριο του 2025 η Ελλάδα καταψήφισε το σχέδιο που θα διατηρούσε την άρση των κυρώσεων, με τη μόνιμη αντιπρόσωπο Αγλαΐα Μπαλτά να επικαλείται ρητά την απουσία πληροφοριών για το απόθεμα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου (Euronews, newsbeast.gr). Το δίλημμα που φτάνει τώρα στο τραπέζι της είναι στενό: ή θα ξαναμπούν επιθεωρητές στις πληγείσες μονάδες για να μετρήσουν τι απέμεινε από τα 440,9 κιλά, ή ο φάκελος θα κολλήσει στο βέτο Ρωσίας και Κίνας. Όσο κρατά το δεύτερο, μεγαλώνει το ίδιο το ερώτημα: κανείς δεν ξέρει πόσο εμπλουτισμένο ουράνιο υπάρχει σήμερα στο Ιράν, πού, και σε τι κατάσταση.