Πύργος της Edison άναψε τη φωτιά με 19 νεκρούς

Δώδεκα δευτερόλεπτα χώρισαν έναν ηλεκτρικό σπινθήρα από τη φονικότερη πυρκαγιά που θυμάται το Λος Άντζελες. Το τελικό πόρισμα της Πυροσβεστικής της κομητείας, σε συνεργασία με τη Cal Fire, καταγράφει δύο διαδοχικά ηλεκτρικά τόξα γύρω στις 6:11 μ.μ. της 7ης Ιανουαρίου 2025 πάνω σε έναν ανενεργό πύργο μετάδοσης της Southern California Edison. Το «τόξο» είναι ρεύμα που πηδά στον αέρα και εκτοξεύει θερμά σωματίδια· εδώ, φλεγόμενο υλικό έπεσε στην ξερή βλάστηση κάτω από τον πύργο και η καύσιμη στρώση άναψε περίπου 12 δευτερόλεπτα αργότερα (Επίσημο πόρισμα, ABC7).

Το εύρημα είναι απροσδόκητα συγκεκριμένο. Δεν λέει «ίσως ο εξοπλισμός μιας εταιρείας»· κατονομάζει τον πύργο M16T1, γνωστό και ως Tower 208, στην αδρανή γραμμή Mesa-Sylmar, η οποία δεν είχε μεταφέρει ρεύμα για πάνω από πενήντα χρόνια (New York Times). Μάρτυρες συμπληρώνουν την εικόνα: ένας κάτοικος κάλεσε το 911 για φωτιά περίπου τριών επί τριών μέτρων στη βάση πύργου υψηλής τάσης, ένας άλλος περιέγραψε ένα μπλε φως, μια τρίτη είδε πορτοκαλί σπίθες που έγιναν φλόγες. Οι άνεμοι Santa Ana εξηγούν πόσο γρήγορα η φωτιά έγινε ανεξέλεγκτη, όχι την πρώτη σπίθα.

Ο απολογισμός

Η επίσημη καταγραφή της Cal Fire κλείνει στους 19 νεκρούς αμάχους και 9 τραυματισμούς πυροσβεστών. Οι δομές που κάηκαν φτάνουν τις 9.419, άλλες 1.076 υπέστησαν ζημιές, και η φωτιά έκαψε 14.021 στρέμματα πριν περιοριστεί πλήρως στις 31 Ιανουαρίου 2025 (CAL FIRE). Πάνω από 100.000 άνθρωποι αναγκάστηκαν να φύγουν από τα σπίτια τους (Reuters/Yahoo). Οι ασφαλισμένες απώλειες μόνο για την Eaton εκτιμώνται στα 8 με 10 δισ. δολάρια (Verisk).

Εδώ αρχίζει η κρίσιμη διάκριση. Το πόρισμα απαντά ποιος άναψε τη φωτιά. Δεν απαντά ποιος θα την πληρώσει. Η Edison, μέσω εκπροσώπου, είπε ότι εξετάζει την έκθεση και ότι «από την αρχή πήρε στα σοβαρά τον πιθανό ρόλο της» (AP). Η νομική γλώσσα όμως μένει στενή: σε κατάθεση προς την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς, η εταιρεία γράφει ότι θεωρεί πιθανό τον εξοπλισμό της να συνδέεται με την ανάφλεξη, αλλά πιστεύει ότι μπορεί να αποδείξει πως συμπεριφέρθηκε ως «λογική επιχείρηση κοινής ωφέλειας» (SEC 10-Q). Η απόσταση ανάμεσα στο «ο πύργος μου προκάλεσε τη σπίθα» και στο «φταίω για κάθε νεκρό» είναι όλη η υπόθεση.

Δύο αλυσίδες ευθύνης θα κριθούν χωριστά. Η πρώτη αφορά τη συντήρηση: γιατί μια γραμμή που δεν χρησιμοποιόταν από το 1971 δεν είχε αποξηλωθεί, όταν η ίδια η Edison είχε ειδοποιηθεί ήδη από το 2022 πως μια έκτακτη διακοπή μπορούσε να υπερφορτώσει γραμμές στο Eaton Canyon, χωρίς τα σχετικά έργα να έχουν ολοκληρωθεί (Los Angeles Times). Το NPR κατέγραψε τουλάχιστον 35 κλήσεις για ηλεκτρικά συμβάντα εκείνη τη μέρα στην Altadena, τις 30 πριν τις 6 μ.μ., ενώ οκτώ κυκλώματα έμεναν ενεργά (NPR).

Η δεύτερη αλυσίδα δεν αφορά καθόλου την Edison. Στη δυτική Altadena βρέθηκαν 18 από τους 19 νεκρούς, σε μια περιοχή όπου η ευρεία εντολή εκκένωσης ήρθε στις 3:25 π.μ., ώρες μετά τις πρώτες αναφορές για φλεγόμενα σπίτια (Los Angeles Times). Μια αγωγή για τον θάνατο της Stacey Darden στρέφεται ταυτόχρονα κατά της Edison για την ανάφλεξη και κατά της εταιρείας ειδοποιήσεων Genasys για την καθυστέρηση (LAist).

Απέναντι στην Edison στέκονται πάνω από 10.000 ενάγοντες, το Los Angeles County, η Πασαντίνα και το αμερικανικό υπουργείο Δικαιοσύνης, ενώ η εισαγγελία της κομητείας εξετάζει ποινικές ευθύνες (Insurance Journal). Η ίδια η εταιρεία έχει ήδη πληρώσει πάνω από 375 εκατ. δολάρια σε 2.400 δικαιούχους μέσω εθελοντικού προγράμματος αποζημιώσεων που απαιτεί παραίτηση από αγωγή (SCE newsroom).

Το πόρισμα τεκμηρίωσε τη σπίθα. Ό,τι μένει να αποδειχθεί στα δικαστήρια είναι πιο δύσκολο: ότι η Edison γνώριζε τον κίνδυνο, ότι όφειλε να δράσει, και ότι η παράλειψή της, όχι μόνο ο άνεμος, μετέτρεψε δώδεκα δευτερόλεπτα σε δεκαεννιά κηδείες.