Πύραυλοι Hellfire επιβάλλουν ναυτικό αποκλεισμό στο Ιράν

Από τις 13 Απριλίου η σύγκρουση ΗΠΑ-Ιράν άλλαξε δόγμα. Η αμερικανική Κεντρική Διοίκηση (CENTCOM) έπαψε να πιέζει την Τεχεράνη μόνο με κυρώσεις και άρχισε να σταματά με τη βία πλοία που μπαίνουν ή βγαίνουν από ιρανικά λιμάνια (CENTCOM). Το τελευταίο κρίκωμα είναι η ακινητοποίηση του τάνκερ M/T Lexie με τον αμερικανικό πύραυλο αέρος-εδάφους Hellfire, ένα πλοίο που η Ουάσιγκτον χαρακτηρίζει «συνδεδεμένο με το Ιράν» ενώ το Πεκίνο το αμφισβητεί (Maritime Executive, Xinhua).

Για τα ελληνόκτητα δεξαμενόπλοια στον Κόλπο, η αλλαγή αυτή φέρνει ένα συγκεκριμένο τρίλημμα. Πρώτον, στρατιωτικός κίνδυνος στην ίδια τη διέλευση. Δεύτερον, έκθεση σε αμερικανικές κυρώσεις αν πληρώσουν ή διευκολύνουν τα ιρανικά «διόδια». Τρίτον, αδιέξοδο στην ασφάλιση πολεμικού κινδύνου, χωρίς την οποία το πλοίο δεν σαλπάρει (Lloyd's List).

Η διαφορά με το παρελθόν είναι δομική. Ο έλεγχος μέσω κυρώσεων είναι γραφειοκρατία: λίστες, πρόστιμα, αποκλεισμοί από τράπεζες. Το να σταματάς πλοία με πυραύλους είναι πράξη πολέμου. Το διεθνές δίκαιο της θάλασσας προστατεύει τη διέλευση από τα διεθνή στενά και ορίζει ότι δεν αναστέλλεται (UNCLOS), ενώ ο συστηματικός αποκλεισμός λιμανιών θεωρείται εργαλείο ναυτικού πολέμου, όχι αστυνόμευσης (ICRC San Remo Manual). Το πλησιέστερο προηγούμενο είναι ο «Πόλεμος των Τάνκερ» της δεκαετίας του 1980, όταν αποστολές προστασίας της ναυσιπλοΐας κατέληξαν σε άμεση ναυτική σύγκρουση ΗΠΑ-Ιράν (Office of the Historian).

Γιατί το Κεσμ τυφλώνει το Ιράν

Το Κεσμ βρίσκεται απέναντι από το λιμάνι Bandar Abbas, στον βόρειο ώμο του Ορμούζ, ακριβώς δίπλα στις στενές λωρίδες όπου περνούν τα πλοία (Britannica). Λειτουργεί ως η νησιωτική πλατφόρμα επιτήρησης και διοίκησης των Φρουρών της Επανάστασης: ραντάρ, κέντρα ελέγχου για μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones), αισθητήρες και άμεση σύνδεση με τα ταχύπλοα και τα παράκτια πυρά. Όταν η CENTCOM πλήττει τους σταθμούς εδάφους στο Κεσμ και στο γειτονικό Goruk, δεν καταστρέφει απλώς υλικό (CENTCOM). Σπάει την αλυσίδα «εντοπισμός, παρακολούθηση, διοίκηση, προσβολή». Τυφλό ραντάρ σημαίνει Ιράν που χάνει την ικανότητα να κατευθύνει πλήγματα μέσα στο Στενό. Ανεξάρτητες αναλύσεις διαβάζουν τον ιρανικό «συντονισμό» της ναυσιπλοΐας ως καθεστώς εξαναγκασμού, όχι ως αναγνωρισμένη ρύθμιση (ISW).

Στην απέναντι ακτή, το Μπαχρέιν φιλοξενεί τον 5ο Στόλο των ΗΠΑ και το ναυτικό κέντρο διοίκησης για ολόκληρο τον Κόλπο (Al Ahram Weekly). Όταν οι Φρουροί στρέφουν πυραύλους εκεί, δεν χτυπούν απλώς μια βάση. Αμφισβητούν το μοντέλο ασφάλειας του Κόλπου, που στηρίζεται σε αμερικανικές βάσεις φιλοξενούμενες από αραβικά κράτη (Middle East Council). Γι' αυτό το Κουβέιτ μίλησε για παραβίαση κυριαρχίας και το Μπαχρέιν για αλληλεγγύη, χωρίς ωστόσο ανεξάρτητη επιβεβαίωση ότι επλήγη το ίδιο το αρχηγείο του Στόλου (Asharq Al-Awsat, The National).

Η αντίφαση βρίσκεται μέσα στην ίδια την Τεχεράνη. Το υπουργείο Εξωτερικών κρατά ανοιχτό το κανάλι: ο Αραγτσί μιλά για συνεχιζόμενη ανταλλαγή μηνυμάτων και ο Πεζεσκιάν εμφανίζει το Ιράν διατεθειμένο να διευκολύνει τη ναυσιπλοΐα (Dawn). Οι Φρουροί μιλούν σαν να έχουν δικαίωμα έγκρισης κάθε διέλευσης, απειλώντας με «βαρύ τίμημα» (Iran International). Αυτό είναι διαπραγμάτευση υπό πυρά, όχι διπλωματία.

Αυτό το καθεστώς ένοπλης διαπραγμάτευσης μεταφέρεται απευθείας στα ελληνικά υπουργεία. Η Αθήνα διεκδικεί δημόσια ελεύθερη ναυσιπλοΐα χωρίς διόδια στο Ορμούζ (Newsbeast). Στην πράξη όμως δεν υπάρχει εξήγηση για το αν χρησιμοποιείται η βάση της Σούδας, ποια είναι τα όρια της ελληνικής διευκόλυνσης προς τους εταίρους, ή τι οδηγίες έχουν δοθεί για διελεύσεις με κλειστό το σύστημα αυτόματου εντοπισμού (AIS) και για την κάλυψη πολεμικού κινδύνου. Περίπου 20.000 ναυτικοί παραμένουν εγκλωβισμένοι ή εκτεθειμένοι στον Κόλπο, και η βιομηχανία ζητά γραπτούς κανόνες, όχι δηλώσεις (Reuters).

Όσο το Στενό παραμένει ζώνη πυρός, η Αθήνα καλείται να εξηγήσει στους πολίτες της πού τελειώνει η επίσημη στάση για «ελεύθερη ναυσιπλοΐα» και πού αρχίζει η επιχειρησιακή διευκόλυνση μέσω της Σούδας.