Η ψηφοφορία που κρίνει ποιος θα αλλάξει το Σύνταγμα

Ο αριθμός που καθορίζει τα πάντα δεν είναι το 151 της απλής πλειοψηφίας. Είναι το 180. Η Βουλή ξεκίνησε τη Δευτέρα την αναθεώρηση του Συντάγματος, τη διαδικασία που αλλάζει τον θεμελιώδη νόμο της χώρας. Στην πρώτη από τις δύο απαιτούμενες ψηφοφορίες, οι βουλευτές ψήφισαν ηλεκτρονικά, ονομαστικά και φανερά για 33 άρθρα της πρότασης της Νέας Δημοκρατίας (in.gr, Zougla). Αυτό που ψηφίζεται δεν είναι το νέο κείμενο κανενός άρθρου, αλλά ποιος θα κρατά το πάνω χέρι στην επόμενη Βουλή.

Η μηχανική του άρθρου 110 εξηγεί γιατί. Η αναθεώρηση χωρίζεται σε δύο Βουλές: η σημερινή «προτείνουσα» αποφασίζει ποια άρθρα ανοίγουν, η επόμενη «αναθεωρητική» γράφει το τελικό περιεχόμενο (Βουλή). Εδώ κρύβεται η παγίδα. Αν μια διάταξη πάρει τώρα 180 ψήφους, η επόμενη Βουλή μπορεί να την αλλάξει με μόλις 151, δηλαδή με μια απλή κυβερνητική πλειοψηφία. Αν πάρει τώρα κάτω από 180, η επόμενη θα χρειαστεί υποχρεωτικά 180, άρα ευρεία διακομματική συναίνεση. Με άλλα λόγια: όποιος δώσει σήμερα τις 180 ψήφους, χαρίζει στην αυριανή πλειοψηφία ελευθερία κινήσεων. Όποιος τις αρνηθεί, δένει τα χέρια της.

Γι' αυτό η κυβέρνηση, με παρέμβαση Μητσοτάκη στην Ολομέλεια, πιέζει ασφυκτικά. Δεν χρειάζεται 180 για να περάσει το πρώτο κατώφλι, αρκούν 151. Χρειάζεται 180 για να εγκλωβίσει την επόμενη Βουλή σε ένα πλαίσιο που ελέγχει η ίδια. Και η μόνη ρεαλιστική δεξαμενή για αυτές τις ψήφους είναι το ΠΑΣΟΚ, γι' αυτό εκεί στρέφει τα πυρά της, κατηγορώντας το ότι αρνείται να στηρίξει ακόμη και άρθρα στα οποία δηλώνει σύγκλιση (News247).

Το «παρών» που χαλάει τους λογαριασμούς

Απέναντι σε αυτή την πίεση, το ΠΑΣΟΚ έχει στήσει τη δική του τακτική. Στα άρθρα που θεωρεί ότι πρέπει να ανοίξουν, όπως το άρθρο 16 για τα μη κρατικά πανεπιστήμια, ψηφίζει «παρών», όχι «ναι» (Athina984). Δεν είναι ουδετερότητα. Το «παρών» λέει «ναι, ας ανοίξει το άρθρο» χωρίς όμως να προσμετράται στις 180. Έτσι το άρθρο περνά το κατώφλι των 151 και μπαίνει στη ζώνη αναθεώρησης, αλλά η ΝΔ δεν παίρνει τη μεγάλη πλειοψηφία που θα της έδινε τον έλεγχο στη δεύτερη Βουλή. Ο Νίκος Ανδρουλάκης το έθεσε ωμά: το κόμμα του θέλει η επόμενη φάση να απαιτεί ευρύτερες συναινέσεις, αποφεύγοντας «τον εκβιασμό του 150 στη δεύτερη Βουλή» (YouTube). ΣΥΡΙΖΑ, ΚΚΕ και Πλεύση Ελευθερίας δεν δίνουν καν αυτό, καταψηφίζοντας το πλαίσιο συνολικά (ERT).

Ότι τα όρια της κυβερνητικής ατζέντας δεν είναι μόνο εξωτερικά το έδειξε η ίδια η ΝΔ: απέσυρε στις 23 Ιουλίου την πρόταση για το ασυμβίβαστο υπουργού-βουλευτή μετά από εσωτερικές αντιδράσεις, μια χειροπιαστή κυβερνητική υποχώρηση πριν καν μετρηθούν οι ψήφοι (Ethnos). Η κυβέρνηση κρατά την πρωτοβουλία στο μεγάλο κάδρο, αλλά χάνει έδαφος όταν μια διάταξη αγγίζει τα εσωτερικά ανταλλάγματα ισχύος ανάμεσα στο Μαξίμου, τους υπουργούς και τους βουλευτές.

Το κλειδί μένει στην πλειοψηφία

Και εδώ φτάνουμε στο άρθρο 86, τον πιο κρίσιμο κόμβο λογοδοσίας. Η πρόταση της ΝΔ μεταφέρει την προκαταρκτική έρευνα και την ανάκριση εναντίον υπουργών στη Δικαιοσύνη, μια πραγματική βελτίωση, αφού αφαιρεί από τη Βουλή το πιο εκτεθειμένο ερευνητικό στάδιο (Iefimerida). Κρατά όμως στη Βουλή το τελικό «ναι» για την άσκηση δίωξης, με απόλυτη πλειοψηφία και ονομαστική ψήφο (Σύνταγμα). Δηλαδή η κοινοβουλευτική πλειοψηφία εξακολουθεί να αποφασίζει αν ο υπουργός θα δικαστεί. Το ΠΑΣΟΚ και μεγάλο μέρος των δικαστικών ζητούν πλήρη αποσύνδεση από τη Βουλή μέσω ειδικού δικαστικού μηχανισμού (To Brief).

Γιατί έχει σημασία αυτό τώρα; Επειδή η υπόθεση ΟΠΕΚΕΠΕ μετέτρεψε το άρθρο 86 από θεωρητική άσκηση σε πρακτικό τεστ. Στις 16 Ιουλίου, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (η ευρωπαϊκή αρχή που διώκει την απάτη σε βάρος του προϋπολογισμού της ΕΕ) άσκησε διώξεις σε 22 πρόσωπα για απάτη με αγροτικές ενισχύσεις, ανάμεσά τους τέσσερις εν ενεργεία βουλευτές (Lifo). Εδώ όμως λειτουργεί ένα σύστημα διπλής τροχιάς: η Εισαγγελία μπορεί να διώκει φυσικά πρόσωπα, αλλά μόλις η υπόθεση αγγίξει πιθανή υπουργική ευθύνη, σταματά στο εθνικό φίλτρο της Βουλής (To Brief). Το άρθρο 86 λειτουργεί ως διαδικαστικό ανάχωμα.

Η ΝΔ προτείνει ουσιαστική αλλά μερική αποπολιτικοποίηση. Το κέντρο βάρους στα θεσμικά άρθρα δεν μετακινείται από την εκτελεστική εξουσία, μεταφράζεται σε νέο θεσμικό λεξιλόγιο. Η πρώτη ψηφοφορία δεν μετρά αν αλλάζει το Σύνταγμα, μετρά ποιος θα κρατά το τελικό κλειδί όταν το επόμενο κατηγορητήριο σταματήσει στην πόρτα της Βουλής.