Ηλεκτρονικές πληρωμές και myDATA μειώνουν τη φοροδιαφυγή και αυξάνουν τα έσοδα ΦΠΑ

Η Ελλάδα κάνει κάτι που για χρόνια ακουγόταν σαν ευχή και όχι σαν σχέδιο: βρίσκει έσοδα χωρίς να ανεβάζει φορολογικούς συντελεστές. Το «όπλο» δεν είναι ένας νέος φόρος. Είναι το ψηφιακό ίχνος. Οι πληρωμές με κάρτα, η διασύνδεση POS με ταμειακές και ΑΑΔΕ, οι άμεσες πληρωμές τύπου IRIS και τα ηλεκτρονικά βιβλία myDATA (η πλατφόρμα της ΑΑΔΕ όπου διαβιβάζονται τα παραστατικά) σπρώχνουν ένα μεγάλο κομμάτι της οικονομίας από το «δεν φαίνεται» στο «καταγράφεται».

Και αυτό αλλάζει κάτι πολύ πρακτικό: τον ΦΠΑ (Φόρος Προστιθέμενης Αξίας), δηλαδή τον φόρο που πληρώνουμε όλοι όταν αγοράζουμε κάτι, από τον καφέ μέχρι μια ανακαίνιση. Αν το κράτος εισπράττει περισσότερο ΦΠΑ επειδή μειώνεται η απόκρυψη τζίρου, τότε αποκτά δημοσιονομικό χώρο (περιθώριο) είτε για μειώσεις φόρων είτε για παροχές είτε, πιο «πεζά», για να μη γλιστρήσει ξανά σε κρίση εμπιστοσύνης.

Πώς φτάσαμε εδώ (και γιατί δεν ήταν “μοιραίο”)

Η ψηφιακή στροφή στις πληρωμές δεν ξεκίνησε ως τεχνολογικό όραμα. Ξεκίνησε ως ανάγκη, την εποχή που το τραπεζικό σύστημα ήταν υπό πίεση.

Το 2014, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, μπήκε ένα θεσμικό θεμέλιο: η Οδηγία 2014/55/ΕΕ για την ηλεκτρονική τιμολόγηση στις δημόσιες συμβάσεις, που έσπρωξε τα κράτη-μέλη προς κοινά πρότυπα διαλειτουργικότητας (https://eur-lex.europa.eu/EN/legal-content/summary/electronic-invoicing-in-public-procurement.html). Δεν αφορούσε άμεσα τον ΦΠΑ στη λιανική, αλλά έβαλε το «πλαίσιο» για το πού πάει η Ευρώπη: λιγότερο χαρτί, περισσότερα δεδομένα.

Το μεγάλο σοκ στην Ελλάδα ήρθε το 2015, με τα capital controls (περιορισμούς στην κίνηση κεφαλαίων). Όταν το cash έγινε πιο δύσκολο και η αγορά αναγκάστηκε να λειτουργήσει αλλιώς, η χρήση καρτών εκτοξεύτηκε και ένα μέρος της κατανάλωσης άφησε για πρώτη φορά «ηλεκτρονικό αποτύπωμα» (https://www.forbes.com/sites/jeremybogaisky/2015/06/28/greece-to-close-banks-for-a-week-and-impose-capital-controls/).

Το 2017, το κράτος έκανε την ανάγκη υποχρέωση: με ΚΥΑ μπήκαν κλάδοι σε καθεστώς υποχρεωτικής αποδοχής καρτών (POS), με σαφή χρονοδιάγραμμα συμμόρφωσης (https://www.taxheaven.gr/news/34745/dhmosieyohke-h-apofash-gia-ta-pos-poioi-epaggelmaties-ypoxreoyntai-ews-2772017-sthn-egkatastash-mhxanhmatwn?output=printer). Αυτή η κίνηση είχε διπλό στόχο: εξυπηρέτηση του καταναλωτή και περιορισμό του «μαύρου» χρήματος σε κλάδους με υψηλή χρήση μετρητών.

Μετά ήρθε το πιο «βαθύ» εργαλείο: τα δεδομένα των παραστατικών. Το myDATA (my Digital Accounting and Tax Application) δεν είναι απλώς «ηλεκτρονικά βιβλία». Είναι ο τρόπος να περάσει η φορολογική διοίκηση από την εποχή της δήλωσης (λέω τι έκανα) στην εποχή της διασταύρωσης (φαίνεται τι έκανα). Οι διεπαφές (APIs) για διαβίβαση παραστατικών ενεργοποιήθηκαν από το 2020 με μεταβατικό καθεστώς (https://www.dsth.gr/i-psifiaki-diavivasi-ton-parastatikon-sto-mydata-kathistatai-ypochreotiki-apo-tin-1-1-2021/) και η υποχρεωτικότητα ήρθε σταδιακά από το 2021 (https://www.aade.gr/deltia-typoy-anakoinoseis/deltio-typoy-28062021).

Το 2022 καταγράφηκε ένα συμβολικό ορόσημο: η αξία των εγχώριων πληρωμών με κάρτες ξεπέρασε τις αναλήψεις μετρητών. Αυτό δείχνει αλλαγή συμπεριφοράς, όχι απλώς συμμόρφωση σε μια υποχρέωση (https://www.ot.gr/2025/12/19/english-edition/card-use-in-greece-2nd-largest-in-eu27-over-past-decade/).

Το 2023 και το 2024 μπήκε η «τελευταία βίδα» στο σύστημα: η διασύνδεση των POS με τις ταμειακές και η διαβίβαση στοιχείων προς τα συστήματα της ΑΑΔΕ, ως κεντρική πολιτική επιλογή κατά της φοροδιαφυγής (https://minfin.gov.gr/diasyndesi-tameiakon-michanon-me-pos-neoi-forologikoi-ilektronikoi-michanismoi/). Παράλληλα στήθηκε το Μητρώο POS, δηλαδή η πλήρης καταγραφή των ενεργών τερματικών ώστε να συνδέονται με συγκεκριμένο χρήστη/επιχείρηση, κάτι που κάνει τους ελέγχους πιο στοχευμένους (https://www.eea.gr/arthra-eea/aade-onomateponymo-gia-kathe-pos-stin-agora-sfiggei-o-kloios-gia-tin-ypochreotiki-diasyndesi-ton-tameiakon-michanon/).

Και τώρα έρχεται το επόμενο κεφάλαιο: οι άμεσες πληρωμές. Το IRIS (υπηρεσία άμεσων μεταφορών χρημάτων μέσω τραπεζών και της ΔΙΑΣ) επεκτείνεται με στόχο να καλύψει το σύνολο των επιχειρήσεων, με ορίζοντα έως 31/03/2025 (https://www.euro2day.gr/news/economy/article/2245070/eos-31-martioy-2025-syndesh-me-iris-olon-ton-epihe.html).

Τι είναι το VAT gap και γιατί μας ενδιαφέρει (χωρίς τεχνικά καπέλα)

Το “VAT gap” (κενό ΦΠΑ) δεν είναι ένας φόρος. Είναι η διαφορά ανάμεσα στο πόσο ΦΠΑ «θα έπρεπε» να εισπράξει το κράτος βάσει της οικονομικής δραστηριότητας και των συντελεστών, και στο πόσο τελικά εισπράττει.

Στην ευρωπαϊκή μεθοδολογία, αυτό λέγεται VAT compliance gap και υπολογίζεται ως: θεωρητική οφειλή ΦΠΑ (VTTL) μείον πραγματικές εισπράξεις. Δεν είναι μόνο απάτη. Περιλαμβάνει και λάθη, πτωχεύσεις, αδυναμία είσπραξης. Επίσης δεν μετρά το “policy gap”, δηλαδή τα έσοδα που χάνονται επειδή το κράτος επιλέγει μειωμένους συντελεστές ή εξαιρέσεις (https://taxation-customs.ec.europa.eu/taxation/vat/fight-against-vat-fraud/vat-gap_de?utm_source=openai).

Άρα, όταν λέμε ότι μειώθηκε το VAT gap, λέμε κάτι πολύ συγκεκριμένο: ανεβαίνει ο βαθμός συμμόρφωσης, δηλαδή μεγαλύτερο μέρος του νόμιμου φόρου φτάνει στο ταμείο.

Τα «χειροπιαστά» δεδομένα που δείχνουν ότι κάτι άλλαξε

Υπάρχουν τρία επίπεδα απόδειξης: (α) οι πληρωμές, (β) οι δηλώσεις/παραστατικά, (γ) οι εισπράξεις.

1. Πληρωμές Η Ελλάδα είχε από τις ταχύτερες αυξήσεις στη χρήση καρτών στην ΕΕ την περίοδο 2015-2024, σύμφωνα με μελέτη του ΙΟΒΕ. Αυτό σημαίνει περισσότερες συναλλαγές που περνούν από συστήματα πληρωμών και αφήνουν ίχνος (https://iobe.gr/?utm_source=openai).

2. Δηλώσεις και τζίρος που “εμφανίζεται” Όταν η πληρωμή περνά από POS και το παραστατικό περνά στο myDATA, το «κρυφτό» γίνεται δύσκολο. Σε κλάδους με έντονη χρήση μετρητών, η δημόσια συζήτηση έχει ήδη συνδεθεί με άνοδο δηλωμένων τζίρων μετά τη γενίκευση των ψηφιακών εργαλείων (https://www.huffingtonpost.gr/ikonomia/to-psifiako-kleidoma-tis-forodiafygis-pos-pos-iris-kai-mydata-gemisan-to-tameio-tou-kratous-grafei-o-terens-kouik/?utm_source=openai).

3. Εισπράξεις και VAT gap Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο VAT Gap Report 2025 (στοιχεία 2023), καταγράφει για την Ελλάδα έσοδα ΦΠΑ 19,756 δισ. ευρώ και VAT compliance gap 2,532 δισ. ευρώ (11,4% του θεωρητικού οφειλόμενου). Αυτά είναι αριθμοί-σημείο αναφοράς για το πού βρισκόμαστε (https://taxation-customs.ec.europa.eu/taxation/vat/fight-against-vat-fraud/vat-gap_de).

Και ένα κρίσιμο επιμέρους μέγεθος: το ΙΟΒΕ εκτιμά ότι μόνο για το 2024 η επέκταση των πληρωμών με κάρτες απέφερε τουλάχιστον 400 εκατ. ευρώ επιπλέον έσοδα ΦΠΑ. Δεν λέει ότι αυτό είναι «όλο» το αποτέλεσμα της ψηφιοποίησης, αλλά δείχνει ότι το κανάλι των καρτών έχει μετρήσιμη δημοσιονομική επίδραση (https://iobe.gr/?utm_source=openai).

Πλαίσιο 1: Νομισματική πολιτική (και γιατί ενδιαφέρει ένα μέτρο κατά της φοροδιαφυγής)

Η ΕΚΤ (Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, που ορίζει τα επιτόκια στην ευρωζώνη) δεν κοιτά αν η Ελλάδα έκανε καλή δουλειά στον ΦΠΑ για να κατεβάσει τα επιτόκια. Κοιτά τον πληθωρισμό και τη συνολική οικονομία της ευρωζώνης.

Όμως υπάρχει ένας έμμεσος μηχανισμός: όσο πιο αξιόπιστα είναι τα δημόσια έσοδα, τόσο πιο εύκολα πείθεις τις αγορές ότι δεν θα «ξεφύγεις» δημοσιονομικά. Και όταν σε πιστεύουν, συνήθως μειώνεται το risk premium (το ασφάλιστρο κινδύνου) που πληρώνεις στα επιτόκια δανεισμού. Αυτό δεν είναι θεωρία. Είναι το πρακτικό κομμάτι του πώς τα spreads (η διαφορά απόδοσης ελληνικών και γερμανικών ομολόγων) αντανακλούν εμπιστοσύνη.

Με απλά λόγια: δεν είναι ότι η κάρτα «ρίχνει τα επιτόκια». Είναι ότι το κράτος που εισπράττει καλύτερα, γίνεται λιγότερο ευάλωτο σε μια περίοδο υψηλών επιτοκίων.

Πλαίσιο 2: Δημοσιονομικά και χρέος (η πραγματική “πίστα” της Ελλάδας)

Η Ελλάδα κουβαλά υψηλό δημόσιο χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ. Άρα το ζητούμενο δεν είναι μόνο «να μαζέψουμε λεφτά». Είναι να τα μαζέψουμε με τρόπο που να αντέχει στον χρόνο.

Ο ΦΠΑ είναι ένας από τους πιο σημαντικούς φόρους για το ελληνικό Δημόσιο, επειδή εισπράττεται καθημερινά μέσα από την κατανάλωση. Όταν μειώνεις το κενό ΦΠΑ, κάνεις κάτι πιο ουσιαστικό από μια έκτακτη εισπρακτική επιτυχία: βελτιώνεις τη μόνιμη ικανότητα του κράτους να χρηματοδοτεί υπηρεσίες χωρίς να ανεβάζει συντελεστές.

Αυτό έχει δύο συνέπειες:

• Μπορείς να πετύχεις στόχους πρωτογενούς πλεονάσματος (δηλαδή έσοδα μείον δαπάνες, χωρίς τους τόκους) με λιγότερη πολιτική τριβή.
• Μπορείς να στοχεύσεις μειώσεις φόρων εκεί που «πονάει» η ανταγωνιστικότητα, αντί να κυνηγάς διαρκώς το ταμείο.

Πλαίσιο 3: Εμπόριο, τουρισμός και εφοδιαστικές αλυσίδες (πώς “γράφεται” ο τουριστικός τζίρος)

Η Ελλάδα είναι οικονομία υπηρεσιών. Τουρισμός, εστίαση, μεταφορές, μικρο-υπηρεσίες. Σε τέτοιες οικονομίες, η φοροδιαφυγή δεν κρύβεται σε ένα μεγάλο εργοστάσιο. Κρύβεται σε εκατομμύρια μικρές συναλλαγές.

Εδώ οι ηλεκτρονικές πληρωμές έχουν μια ειδική αξία: κάνουν ορατό τον τουριστικό τζίρο. Ο ξένος επισκέπτης πληρώνει πιο εύκολα με κάρτα ή με ψηφιακό τρόπο. Αυτό σημαίνει ότι μέρος του τζίρου «γράφει» αυτομάτως, άρα ο ΦΠΑ έχει καλύτερες πιθανότητες να εισπραχθεί.

Υπάρχει και ένα δεύτερο επίπεδο: όταν η οικονομία περνά κρίσεις εφοδιασμού (ενέργεια, τρόφιμα), ανεβαίνουν οι τιμές. Ο ΦΠΑ, επειδή είναι ποσοστό επί της τιμής, ανεβαίνει ονομαστικά. Αυτό όμως δεν σημαίνει αυτόματα ότι βελτιώθηκε η συμμόρφωση. Για να το πιστέψεις, χρειάζεσαι δείκτες τύπου VAT gap, όχι μόνο «εισπράξαμε περισσότερα» (και εδώ βοηθά η ευρωπαϊκή μέτρηση). (https://taxation-customs.ec.europa.eu/taxation/vat/fight-against-vat-fraud/vat-gap_de?utm_source=openai)

Πλαίσιο 4: Τράπεζες, πληρωμές και το “κόστος αποδοχής” (ποιος παίρνει προμήθειες)

Οι πληρωμές με κάρτα δεν είναι δωρεάν για τον έμπορο. Υπάρχει το merchant fee (χρέωση αποδοχής), που συνήθως ενσωματώνει:

• προμήθεια προς την τράπεζα/πάροχο που «αποκτά» τη συναλλαγή (acquirer),
• προμήθεια προς τον εκδότη της κάρτας (issuer) μέσω interchange,
• χρεώσεις του σχήματος κάρτας (Visa/Mastercard),
• τεχνικές/λειτουργικές χρεώσεις.

Στην ΕΕ υπάρχουν ανώτατα όρια (caps) για τα interchange fees σε χρεωστικές/πιστωτικές κάρτες, κάτι που έχει στόχο να συγκρατεί το κόστος για τις επιχειρήσεις (https://www.legislation.gov.uk/eur/2015/751/2015-04-29?utm_source=openai). Όμως στην πράξη, ειδικά για μικρές επιχειρήσεις με χαμηλό τζίρο ή μικρό «καλάθι», η προμήθεια μπορεί να πονάει.

Εδώ μπαίνει το IRIS και γενικότερα οι άμεσες πληρωμές (instant payments). Το IRIS είναι πληρωμή λογαριασμός-σε-λογαριασμό (account-to-account) που εκκαθαρίζει άμεσα και μπορεί να είναι φθηνότερη από την κάρτα, ακριβώς επειδή δεν περνά από τα ίδια σχήματα και τις ίδιες χρεώσεις. Αυτός είναι ένας λόγος που επεκτείνεται θεσμικά (https://www.euro2day.gr/news/economy/article/2245070/eos-31-martioy-2025-syndesh-me-iris-olon-ton-epihe.html) και ένας λόγος που οι κεντρικές τράπεζες βλέπουν τις άμεσες πληρωμές ως κομμάτι του εκσυγχρονισμού της αγοράς πληρωμών (https://www.bankofgreece.gr/en/main-tasks/payment-systems-and-settlements/retail-payment-strategy/instant-payments?utm_source=openai).

Πλαίσιο 5: Ανισότητα και κατανομή (ποιος πληρώνει τη μετάβαση)

Εδώ βρίσκεται η «δύσκολη» αλήθεια: η ψηφιοποίηση μειώνει τη φοροδιαφυγή, αλλά δεν μοιράζει αυτόματα δίκαια τα κόστη και τα οφέλη.

Κερδίζουν:

• Το κράτος, γιατί μειώνει απώλειες ΦΠΑ και αυξάνει εισπράξεις (https://taxation-customs.ec.europa.eu/taxation/vat/fight-against-vat-fraud/vat-gap_de).
• Οι συνεπείς επιχειρήσεις, γιατί περιορίζεται ο αθέμιτος ανταγωνισμός από όσους «έκοβαν δρόμο» χωρίς αποδείξεις.
• Οι τράπεζες/πάροχοι πληρωμών και οι εταιρείες τεχνολογίας, γιατί ανεβαίνει ο όγκος συναλλαγών και η ζήτηση για υπηρεσίες διασύνδεσης και συμμόρφωσης.

Πιέζονται ή χάνουν:

• Μικρές επιχειρήσεις που έχουν χαμηλά περιθώρια και τώρα πληρώνουν προμήθειες, αναβαθμίσεις, λογιστικές υπηρεσίες και χρόνο συμμόρφωσης.
• Όσοι λειτουργούσαν με απόκρυψη τζίρου. Αυτό είναι ο στόχος της πολιτικής, αλλά έχει πραγματική εισοδηματική επίπτωση: το «μαύρο» εισόδημα δεν εξαφανίζεται ανώδυνα, κόβεται.

Υπάρχει και μια πιο κοινωνική διάσταση: αν μια αγορά πάει υπερβολικά γρήγορα στο cashless, ηλικιωμένοι και ευάλωτοι πολίτες κινδυνεύουν να αποκλειστούν. Η λύση δεν είναι «να σταματήσουμε την ψηφιοποίηση», αλλά να κρατήσουμε λειτουργικές εναλλακτικές και να επενδύσουμε σε απλή, προσβάσιμη υποδομή.

Πλαίσιο 6: Αγορές έναντι πραγματικής οικονομίας (τι σημαίνει “επιτυχία”)

Μια κυβέρνηση μπορεί να δείχνει την πτώση του VAT gap ως επιτυχία και οι αγορές να το τιμολογούν θετικά (με καλύτερη εικόνα κινδύνου). Όμως ο μικρός επαγγελματίας κοιτά κάτι άλλο: πόσο του κοστίζει να συμμορφωθεί, αν η προμήθεια «τρώει» το περιθώριο, αν ο ανταγωνιστής συμμορφώνεται επίσης ή βρίσκει άλλη τρύπα.

Αυτό είναι το σημείο που χρειάζεται ρεαλισμός: η ψηφιοποίηση είναι αναγκαία συνθήκη για να μειωθεί η φοροδιαφυγή, αλλά δεν είναι επαρκής για να νιώσει ο κόσμος ότι το σύστημα έγινε δίκαιο. Για να γίνει δίκαιο, πρέπει:

• να μειωθούν τα κόστη συμμόρφωσης,
• να αυξηθούν οι στοχευμένοι έλεγχοι,
• να υπάρξει διαφάνεια για το πού πάνε τα πρόσθετα έσοδα.

Πλαίσιο 7: Ευρώ, ισοτιμίες και τουρίστες (η λεπτομέρεια που αλλάζει τον τζίρο)

Η Ελλάδα ζει με το ευρώ και δεν ελέγχει την ισοτιμία του. Όταν το ευρώ είναι ισχυρό έναντι του δολαρίου, οι Αμερικανοί τουρίστες βρίσκουν την Ελλάδα ακριβότερη. Όταν είναι ασθενές, η Ελλάδα γίνεται πιο «ελκυστική», αλλά ακριβαίνουν εισαγόμενα όπως η ενέργεια.

Οι ηλεκτρονικές πληρωμές εδώ λειτουργούν σαν «σταθεροποιητής» εσόδων: ανεξάρτητα από το νόμισμα του τουρίστα, η συναλλαγή καταγράφεται, περνά από σύστημα, μπαίνει στο ραντάρ. Άρα, σε περιόδους που ο τουρισμός είναι η μηχανή εισοδήματος, η ψηφιακή πληρωμή μειώνει την πιθανότητα ο τζίρος να «εξατμιστεί» στην παραοικονομία.

Πλαίσιο 8: Μοντέλο ανάπτυξης (μια οικονομία μικρών συναλλαγών χρειάζεται δεδομένα)

Η Ελλάδα δεν είναι χώρα μεγάλων βιομηχανικών ομίλων που αφήνουν παντού χαρτιά. Είναι χώρα μικρών επιχειρήσεων και αυτοαπασχολούμενων, με ισχυρή εποχικότητα και πολύ B2C (πωλήσεις σε καταναλωτές). Αυτό είναι το «δύσκολο περιβάλλον» για φορολογική συμμόρφωση.

Το myDATA και η διασύνδεση POS-ταμειακών μετατρέπουν αυτό το μειονέκτημα σε κάτι διαχειρίσιμο: αν δεν μπορείς να ελέγξεις χειροκίνητα εκατομμύρια αποδείξεις, χτίζεις σύστημα που τις διασταυρώνει.

Η νομοθετική κατεύθυνση της διασύνδεσης POS με τα συστήματα της ΑΑΔΕ κινείται ακριβώς σε αυτή τη λογική (https://minfin.gov.gr/diasyndesi-tameiakon-michanon-me-pos-neoi-forologikoi-ilektronikoi-michanismoi/). Και το Μητρώο POS κάνει πιο δύσκολο το «παράλληλο σύστημα» τερματικών που δεν αντιστοιχούν καθαρά σε φορολογική ταυτότητα (https://www.eea.gr/arthra-eea/aade-onomateponymo-gia-kathe-pos-stin-agora-sfiggei-o-kloios-gia-tin-ypochreotiki-diasyndesi-ton-tameiakon-michanon/).

Πλαίσιο 9: Ποιοτικός έλεγχος δεδομένων (τι πρέπει να προσέχουμε για να μην αυτο-παραμυθιαστούμε)

Υπάρχουν τρία “κόκκινα σημαιάκια” όταν μιλάμε για έσοδα ΦΠΑ:

1. Ονομαστικό vs πραγματικό Αν ανέβηκαν οι τιμές λόγω πληθωρισμού, θα ανέβουν και οι ονομαστικές εισπράξεις ΦΠΑ, ακόμη κι αν δεν άλλαξε η συμμόρφωση. Γι’ αυτό το VAT gap (ως ποσοστό του VTTL) έχει αξία, επειδή «διορθώνει» μέρος της εικόνας (https://taxation-customs.ec.europa.eu/taxation/vat/fight-against-vat-fraud/vat-gap_de?utm_source=openai).

2. Συσχέτιση vs αιτιότητα Το ότι η ψηφιοποίηση συνέπεσε χρονικά με μείωση του VAT gap είναι πολύ ισχυρή ένδειξη, ειδικά όταν βλέπεις και μικρο-εκτιμήσεις όπως του ΙΟΒΕ για +400 εκατ. ευρώ το 2024 (https://iobe.gr/?utm_source=openai). Αλλά για να πεις «Χ% οφείλεται αποκλειστικά στο myDATA», χρειάζεσαι μικροδεδομένα και αυστηρή οικονομετρική ταυτοποίηση, που δεν είναι πάντα δημόσια διαθέσιμη.

3. Μετατόπιση της απάτης Όταν κλείνει η πόρτα του «δεν κόβω απόδειξη», κάποιοι θα δοκιμάσουν παράθυρα: εικονικά τιμολόγια, απάτες ενδοκοινοτικού τύπου (carousel), υποτιμολογήσεις στις εισαγωγές, ή μεταφορά της παραβατικότητας στη «μαύρη» εργασία. Δίκτυα οργανωμένης απάτης στο εμπόριο και στις εισαγωγές παραμένουν υπαρκτός κίνδυνος, άρα η ψηφιοποίηση στη λιανική δεν αρκεί από μόνη της (https://www.reuters.com/world/china/eu-prosecutors-uncover-criminal-scheme-involving-chinese-imports-via-greece-2025-06-26/?utm_source=openai).

Follow the money: ποιος ωφελείται, ποιος χάνει (χωρίς εξωραϊσμούς)

Ας το κάνουμε συγκεκριμένο.

1) Το κράτος (ο μεγάλος κερδισμένος)

• Παίρνει περισσότερα έσοδα ΦΠΑ, όπως δείχνουν οι ευρωπαϊκές εκτιμήσεις (https://taxation-customs.ec.europa.eu/taxation/vat/fight-against-vat-fraud/vat-gap_de).
• Βελτιώνει τη σταθερότητα των εσόδων του. Αυτό είναι κρίσιμο σε μια χώρα με υψηλό χρέος, γιατί οι αγορές δεν συγχωρούν μεγάλα κενά.

2) Οι συνεπείς επιχειρήσεις (κερδίζουν ανταγωνισμό, όχι επιδότηση)

Όταν ο ανταγωνιστής σου έκοβε 50% λιγότερες αποδείξεις, δεν σε κέρδιζε επειδή ήταν καλύτερος. Σε κέρδιζε επειδή έκλεβε. Η ψηφιοποίηση δεν «χαρίζει» σε αυτές τις επιχειρήσεις, αλλά αποκαθιστά πιο δίκαιους όρους.

3) Τράπεζες, πάροχοι πληρωμών, σχήματα καρτών (κερδίζουν από τον όγκο)

Όσο μεγαλώνει η πίτα των ηλεκτρονικών συναλλαγών, μεγαλώνει και η αγορά προμηθειών και υπηρεσιών. Τα όρια στις προμήθειες interchange στην ΕΕ περιορίζουν μέρος της επιβάρυνσης, αλλά δεν μηδενίζουν το κόστος αποδοχής (https://www.legislation.gov.uk/eur/2015/751/2015-04-29?utm_source=openai).

Εδώ υπάρχει και μια γεωοικονομική διάσταση: η Ευρώπη θέλει πιο ανταγωνιστικά, πιο «ευρωπαϊκά» κανάλια πληρωμών και οι άμεσες πληρωμές είναι μέρος αυτού. Η Τράπεζα της Ελλάδος έχει περιγράψει τη σημασία των instant payments ως υποδομή που μειώνει τριβές και επιταχύνει εκκαθάριση (https://www.bankofgreece.gr/en/main-tasks/payment-systems-and-settlements/retail-payment-strategy/instant-payments?utm_source=openai). Το IRIS, αν πετύχει κλίμακα, μπορεί να μετακινήσει μέρος της «πίτας» κόστους από τα σχήματα καρτών προς πιο άμεσες ροές.

4) Μικρές επιχειρήσεις και αυτοαπασχολούμενοι (πληρώνουν το κόστος μετάβασης)

Πληρώνουν:

• χρόνο και χρήμα για συμμόρφωση,
• προμήθειες συναλλαγών,
• συχνά μεγαλύτερη «έκθεση» σε ελέγχους.

Η πολιτική πρόκληση εδώ είναι απλή: αν η κοινωνία πιστέψει ότι «πληρώνουν μόνο οι μικροί ενώ οι μεγάλοι βρίσκουν άλλους δρόμους», τότε η μεταρρύθμιση θα χάσει νομιμοποίηση.

Η ελληνική ιδιαιτερότητα: έσοδα ΦΠΑ σημαίνει και ανθεκτικότητα (spreads, τουρισμός, εποπτεία ΕΕ)

Η Ελλάδα βρίσκεται σε ενισχυμένο ευρωπαϊκό πλαίσιο επιτήρησης ως προς τη δημοσιονομική αξιοπιστία, όχι πάντα με τον ίδιο τυπικό τρόπο όπως στην περίοδο των μνημονίων, αλλά με μόνιμη «ευαισθησία» των αγορών. Όταν λοιπόν το κράτος μειώνει διαρθρωτικά τη φοροδιαφυγή, δεν κάνει απλώς μια διοικητική μεταρρύθμιση. Κάνει κάτι που αφορά το κόστος δανεισμού του και, κατά συνέπεια, το πόσο ακριβά χρηματοδοτείται όλη η οικονομία.

Παράλληλα, ο τουρισμός λειτουργεί σαν ενισχυτής. Περισσότερες ηλεκτρονικές πληρωμές σε νησιά, εστίαση, μεταφορές σημαίνουν ότι ένα μεγαλύτερο κομμάτι της «καλής χρονιάς» αποτυπώνεται σε φόρους, άρα το κράτος δεν εξαρτάται μόνο από το αν θα «κάτσει» η σεζόν, αλλά και από το αν αυτή η σεζόν καταγράφεται.

Τι ακολουθεί (και ποια είναι τα ρεαλιστικά ορόσημα)

1. IRIS παντού, αλλά με προσοχή στο UX Η επέκταση του IRIS στο σύνολο των επιχειρήσεων έχει χρονοδιάγραμμα έως 31/03/2025 (https://www.euro2day.gr/news/economy/article/2245070/eos-31-martioy-2025-syndesh-me-iris-olon-ton-epihe.html). Το στοίχημα είναι η ευκολία χρήσης: αν ο καταναλωτής χρειάζεται «πολλά βήματα», θα μείνει στην κάρτα.

2. Περισσότερα δεδομένα σημαίνει και περισσότερη ευθύνη Όσο μαζεύεις δεδομένα συναλλαγών, πρέπει να επενδύεις σε κυβερνοασφάλεια, σε σωστή πρόσβαση, σε κανόνες χρήσης. Η τεχνολογία δεν είναι ουδέτερη. Είναι ισχύς.

3. Μεταφορά της μάχης σε πιο σύνθετες απάτες Η λιανική γίνεται πιο «καθαρή», άρα ο έλεγχος θα μετακινηθεί σε οργανωμένα σχήματα απάτης ΦΠΑ που δεν λύνονται με ένα POS, όπως οι εισαγωγικές απάτες και τα κυκλώματα. Αυτοί οι κίνδυνοι έχουν ήδη αναδειχθεί σε ευρωπαϊκές έρευνες και δημοσιογραφικές καταγραφές (https://www.reuters.com/world/china/eu-prosecutors-uncover-criminal-scheme-involving-chinese-imports-via-greece-2025-06-26/?utm_source=openai).

4. Συνεχής μέτρηση με σωστούς δείκτες Το VAT gap, όπως το υπολογίζει η Κομισιόν, είναι το βασικό θερμόμετρο (https://taxation-customs.ec.europa.eu/taxation/vat/fight-against-vat-fraud/vat-gap_de). Αλλά χρειάζεται να κοιτάμε και «πιο κοντά»: κλάδοι, γεωγραφικές περιοχές, εποχικότητα, πραγματικοί όροι και όχι μόνο ονομαστικοί.

Συμπέρασμα: η τεχνολογία έφερε έσοδα, τώρα πρέπει να φέρει δικαιοσύνη

Τα δεδομένα δείχνουν μια πραγματική μετατόπιση: περισσότερες συναλλαγές περνούν από ηλεκτρονικά κανάλια, τα παραστατικά διαβιβάζονται συστηματικά, το κενό ΦΠΑ μειώνεται, και υπάρχουν μετρήσιμες επιδράσεις στα έσοδα (https://taxation-customs.ec.europa.eu/taxation/vat/fight-against-vat-fraud/vat-gap_de), (https://iobe.gr/?utm_source=openai). Η Ελλάδα, που παραδοσιακά πλήρωνε μεγάλο τίμημα για την παραοικονομία, βρίσκει επιτέλους μια διαρθρωτική απάντηση που δεν στηρίζεται μόνο σε επιτόπιους ελέγχους, αλλά σε αρχιτεκτονική συστήματος.

Αλλά το «ποιος κερδίζει» δεν τελειώνει στο κράτος. Αν η ψηφιακή μετάβαση καταλήξει να είναι ακριβή για τον μικρό, τότε θα γεννήσει νέα ένταση και νέους τρόπους παραβατικότητας. Αν, αντίθετα, χρησιμοποιηθεί για να πέσει το κόστος συναλλαγών (με ανταγωνισμό, άμεσες πληρωμές και διαφάνεια χρεώσεων), να απλοποιηθεί η συμμόρφωση και να κυνηγηθούν οι σύνθετες απάτες, τότε το όφελος θα γίνει πιο ισόρροπο.

Και τότε, για πρώτη φορά μετά από χρόνια, το «πληρώνω με κάρτα» δεν θα είναι απλώς μια συνήθεια. Θα είναι ένα μικρό κομμάτι ενός κράτους που επιτέλους μπορεί να λειτουργήσει με κανόνες.