Ψευδής δίωξη Αφρικάνερ στερεί 439 εκατ. από τον HIV της Ν. Αφρικής

Η κυβέρνηση Τραμπ τερματίζει τη χρηματοδότηση του αμερικανικού προγράμματος κατά του AIDS στη χώρα με τους περισσότερους ανθρώπους που ζουν με HIV στον κόσμο, περίπου 7,7 εκατομμύρια (UNAIDS). Η απόφαση δεν έχει καμία σχέση με την υγεία. Είναι η μεταχείριση των λευκών Αφρικάνερ που έγινε όπλο, και το θύμα είναι η πρόληψη του HIV.

Το PEPFAR (το αμερικανικό πρόγραμμα έκτακτης βοήθειας για το AIDS) ξεκίνησε το 2003 επί Μπους και ανανεωνόταν διακομματικά για δύο δεκαετίες. Θεωρείται ίσως το πιο επιτυχημένο εργαλείο αμερικανικής ήπιας ισχύος που υπήρξε: επιρροή όχι μέσω στρατού ή κυρώσεων, αλλά μέσω σωσμένων ζωών, πάνω από 26 εκατομμύρια σύμφωνα με το αμερικανικό Στέιτ Ντιπάρτμεντ (State Department, CFR). Στις 18 Ιουνίου 2026, αμερικανική ενημέρωση προς εταίρους στη Νότια Αφρική, που μετέδωσε το Reuters, ανέφερε ότι η Ουάσιγκτον τερματίζει το σύνολο της χρηματοδότησης PEPFAR στη χώρα, περίπου 439 εκατομμύρια δολάρια ετησίως (Reuters).

Το νομικό άγκιστρο είναι το προεδρικό διάταγμα «Addressing Egregious Actions of the Republic of South Africa», που διατάσσει διακοπή βοήθειας «στο μέγιστο βαθμό που επιτρέπει ο νόμος» και τη συνδέει ρητά με την κατηγορία ότι η Πρετόρια κατάσχει γη των Αφρικάνερ χωρίς αποζημίωση (White House). Ο ισχυρισμός όμως δεν στέκει. Όταν ο Τραμπ μιλούσε για κατασχέσεις, ο έλεγχος του Reuters διαπίστωσε ότι δεν υπήρχαν στοιχεία ότι η νοτιοαφρικανική κυβέρνηση είχε προχωρήσει σε δημεύσεις βάσει του νέου νόμου, ο οποίος προβλέπει δικαστικό έλεγχο και διατηρεί την αποζημίωση ως κανόνα (Reuters, Government of South Africa). Ένα αφήγημα του αμερικανικού πολιτισμικού πολέμου πέρασε από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης στην κρατική ισχύ και έγινε πολιτική.

Ακολούθα τα χρήματα

Εδώ κρύβεται η ουσία που χάνεται στους τίτλους. Το PEPFAR δεν αγοράζει κυρίως χάπια. Η Νότια Αφρική πληρώνει μόνη της τον κορμό της θεραπείας και των αντιρετροϊκών, και γι' αυτό η Πρετόρια επιμένει ότι το εθνικό πρόγραμμα δεν καταρρέει. Τα αμερικανικά δολάρια πληρώνουν την αόρατη υποδομή: τα τεστ, τους συμβούλους χωρίς επαγγελματική πιστοποίηση, τους ομότιμους συνοδούς που κρατούν τον ασθενή σε επαφή με την κλινική, τις κινητές μονάδες, τους υπαλλήλους που καταγράφουν ποιος χάθηκε από την παρακολούθηση, την επιτόπια προσέγγιση ομάδων όπως οι εργαζόμενοι του σεξ, οι έφηβοι και οι μετανάστες (CDC, USAID). Είναι το στρώμα που φέρνει τον ασθενή στην πόρτα και τον κρατά σε θεραπεία. Όπως προειδοποιούν νοτιοαφρικανικές οργανώσεις, ένα μικρό ποσοστό της συνολικής χρηματοδότησης μπορεί να είναι το 100% μιας συγκεκριμένης υπηρεσίας (GroundUp).

Ο χρονισμός είναι το πιο σκληρό κομμάτι. Η Νότια Αφρική μόλις άρχισε να διαθέτει μαζικά το lenacapavir, την εξαμηνιαία ένεση πρόληψης με προστασία άνω του 99% (To Brief). Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας το συνέστησε ρητά ως μέρος ολοκληρωμένου πακέτου, όχι ως «ένεση και τέλος»: χρειάζεται τεστ πριν από κάθε δόση, μηχανισμό επιστροφής στο εξάμηνο, αναζήτηση των ομάδων υψηλού κινδύνου στην κοινότητα (WHO). Το φάρμακο θα υπάρχει: το Global Fund στηρίζει την πρόσβαση και η Gilead έχει υπογράψει άδειες για γενόσημα (Global Fund, Gilead). Το lenacapavir λύνει το πρόβλημα συμμόρφωσης του ατόμου. Η περικοπή PEPFAR οξύνει το πρόβλημα διανομής του συστήματος. Η χώρα κινδυνεύει να έχει πρόληψη παγκόσμιας κλάσης στο ψυγείο, αλλά όχι στο σώμα όσων τη χρειάζονται.

Αυτό που μένει είναι ένα προηγούμενο. Επί δύο δεκαετίες οι ΗΠΑ μπορούσαν να λένε πειστικά ότι η αμερικανική ισχύς σώζει ζωές και δεν τις χρησιμοποιεί ως διαπραγματευτικό χαρτί. Το Global Fund προειδοποίησε φέτος ότι οι περικοπές θέτουν «εκατομμύρια ζωές» σε κίνδυνο (Global Fund). Η Κίνα δύσκολα θα καλύψει το κενό σε κλίμακα, μπορεί όμως να κερδίσει κάτι φθηνότερο: την εικόνα του σταθερού, μη τιμωρητικού εταίρου. Γιατί αυτό ακριβώς αποκαλύπτει η απόφαση, ως υπόδειγμα τιμωρητικής διπλωματίας: μια επιδημία μετατράπηκε σε μοχλό πίεσης για μια άσχετη ιδεολογική διαμάχη. Και όσοι θα χάσουν πρώτοι την πρόσβαση είναι αυτοί με τη μικρότερη θεσμική φωνή.