Ψέμα που γέμισε τη Θέουτα βρέθηκε· ο εντολέας, όχι

Στις 30 Ιουλίου, η ισπανική ομάδα ελέγχου γεγονότων Maldita κατέγραψε 215 αναρτήσεις με ακριβώς το ίδιο κείμενο να απλώνονται σε πάνω από 200 ομάδες του Facebook: το ισπανικό Ανώτατο Δικαστήριο, έλεγαν, δεν επιτρέπει πια την άμεση επαναπροώθηση όσων φτάνουν κολυμπώντας στη Θέουτα (Maldita). Ήταν διαστρέβλωση μιας πραγματικής απόφασης, αλλά έπιασε: μέσα σε δύο ημέρες, 70.000 έως 80.000 άνθρωποι πέρασαν από το Μαρόκο στον μικρό ισπανικό θύλακα της βόρειας Αφρικής (France 24, Euronews). Ένα μήνα μετά, ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ κατονόμασε υπόπτους, δίκτυα «συνδεδεμένα» με Ρωσία και Ισραήλ, αλλά η ίδια του η έρευνα δεν έχει βρει ποιος τα κατηύθυνε.

Το κενό αυτό δεν είναι λεπτομέρεια. Πάνω του χτίζονται ήδη μια διπλωματική ρήξη με το Ισραήλ και έλεγχοι ταξιδιωτών μέσα στη ζώνη ελεύθερης μετακίνησης της Σένγκεν.

Η ενδοευρωπαϊκή τριβή είχε ξεκινήσει νωρίτερα. Από την 1η Αυγούστου η Ιταλία επανέφερε ελέγχους στις αεροπορικές και θαλάσσιες αφίξεις από την Ισπανία, και από τις 8 Αυγούστου η Μαδρίτη απάντησε με τους ίδιους ελέγχους για όσους έρχονταν από την Ιταλία (To Brief). Αυτό που άλλαξε τώρα είναι ότι ο Σάντσεθ βγήκε να εξηγήσει ποιος φταίει.

Τι λέει ο Σάντσεθ, τι λένε οι τίτλοι

Στον ισπανικό ραδιοφωνικό σταθμό Cadena SER, ο Σάντσεθ ξεκίνησε από την αβεβαιότητα: «συνεχίζουμε να το ερευνούμε», είπε, και η κυβέρνηση πρέπει να δρα «πάνω σε δεδομένα, σε βέβαια γεγονότα» (Cadena SER, El Independiente). Ως βεβαιωμένο πυρήνα έδωσε ένα μόνο πράγμα: ότι παραποιήθηκε απόφαση του Ανωτάτου της 8ης Ιουλίου και διαδόθηκε ως ψευδές μήνυμα πως «η πόρτα είναι ανοιχτή». Η απόφαση έλεγε στην πραγματικότητα κάτι στενό: όσοι αναχαιτίζονται στη θάλασσα δεν επαναπροωθούνται συνοπτικά, αλλά με κανονική διαδικασία, με δικηγόρο, διερμηνέα και δικαίωμα αίτησης ασύλου (Poder Judicial). Μια διαδικαστική εγγύηση έγινε επιχειρησιακό σύνθημα.

Για Ρωσία και Ισραήλ, όμως, ο Σάντσεθ έβαλε δύο φρένα που οι τίτλοι αγνόησαν. Μίλησε για «κοινωνικά δίκτυα συνδεδεμένα» με τις δύο χώρες, αλλά πρόσθεσε αμέσως ότι αυτό «δεν σημαίνει ότι προέρχεται κατ' ανάγκη από κρατικό δρώντα» και ότι «δεν έχουμε πλήρη εικόνα του τι συνέβη» (RTVE). Το Μαρόκο, μάλιστα, το απάλλαξε ανοιχτά: καμία πληροφορία, είπε, δεν βαραίνει τις μαροκινές αρχές (France 24).

Εδώ είναι το κλειδί. Δημόσιο έγγραφο των ισπανικών υπηρεσιών με αυτά τα ευρήματα δεν έχει εντοπιστεί: οι διαχειριστές ομάδων σε Facebook και WhatsApp, η παραποιημένη απόφαση ως σήμα κινητοποίησης και οι ενδείξεις ξένων διασυνδέσεων προκύπτουν από ρεπορτάζ και διαρροές (El País). Το μόνο θεσμικά βεβαιωμένο βήμα είναι δικαστικό: η Audiencia Nacional, το ισπανικό δικαστήριο για την τρομοκρατία και το οργανωμένο έγκλημα, ζήτησε έκθεση για το αν η μαζική είσοδος ήταν «συντονισμένη δράση» (La Razón). Ποιος ξένος δρων, κρατικός ή μη, την κατηύθυνε, παραμένει αναπόδεικτο.

Η ρωσική διάσταση ταιριάζει στο ίδιο μοτίβο. Ευρωπαϊκές και δημοσιογραφικές αναλύσεις δείχνουν ότι ρωσικά κανάλια παραπληροφόρησης εμφανίστηκαν μετά τις 30 Ιουλίου, αφότου δηλαδή είχε ήδη ξεσπάσει η κρίση, ντύνοντάς την με αφήγημα «εισβολής» (EUnews, The Guardian). Ενίσχυση μετά το γεγονός, όχι οργάνωση του γεγονότος. Το Ισραήλ απάντησε με προσωπική διάψευση: ο υπουργός Εξωτερικών Γκίντεον Σάαρ χαρακτήρισε τον Σάντσεθ «θρασύ ψεύτη», χωρίς να συνοδεύσει την απάντηση με δημόσια τεκμήρια για τα επίμαχα δίκτυα (El Confidencial, DW).

Η κρίση χτίζεται πάνω σε ένα κενό

Εδώ φαίνεται γιατί η αδυναμία απόδοσης έχει σημασία. Η Ιταλία δικαιολόγησε τους ελέγχους της με τον «κίνδυνο δευτερογενών μετακινήσεων» από τη Θέουτα προς το ιταλικό έδαφος και στις 31 Αυγούστου τους παρέτεινε για 15 ημέρες, με τη Μαδρίτη να απαντά συμμετρικά (ANSA). Ο Ιταλός υπουργός Εσωτερικών Ματέο Πιαντεντόζι παρουσίασε τον όγκο της επιχείρησης: σχεδόν 500.000 επιβάτες ελεγμένοι μέσω λιστών και 31 απορρίψεις στην είσοδο (Today.it, Open). Και όμως, ο ίδιος παραδέχθηκε το κρίσιμο: δεν μπορεί να πει αν έστω ένας από τους απορριφθέντες είχε πράγματι έρθει από τη Θέουτα, επειδή οι άνθρωποι που έφτασαν εκεί ποτέ δεν ταυτοποιήθηκαν (ANSA).

Ο Κώδικας Συνόρων Σένγκεν, ο κανονισμός της ΕΕ που διέπει τη ζώνη ελεύθερης μετακίνησης, επιτρέπει τέτοιους προσωρινούς ελέγχους ως έσχατο μέτρο, και η Κομισιόν δεν μπορεί να τους ακυρώσει επιτόπου· μπορεί μόνο να ζητά στοιχεία και να πιέζει πολιτικά (European Commission). Στην πράξη, το «προσωρινό» γίνεται παρατεινόμενο, και μια κρίση σε ένα εξωτερικό σύνορο μεταφράζεται σε αλυσιδωτούς εθνικούς ελέγχους στο εσωτερικό.

Για την Ελλάδα, χώρα στα εξωτερικά σύνορα της Ένωσης, εδώ κρίνεται κάτι ουσιαστικό. Οι έλεγχοι Ισπανίας-Ιταλίας δεν ανοίγουν νέο διάδρομο προς τα ελληνικά σύνορα και δεν αλλάζουν τους κανόνες για Έλληνες ταξιδιώτες, πέρα από πιθανές καθυστερήσεις σε δρομολόγια που ακουμπούν το δίπολο Ισπανίας-Ιταλίας (Politico). Αλλάζει όμως το πρότυπο: αν αρκεί μια μεταναστευτική πίεση σε ένα σημείο για να επιβάλει ένα κράτος «αντίποινα» στο εσωτερικό της Σένγκεν, το εργαλείο αυτό μπορεί αύριο να στραφεί και προς την Αθήνα.

Σχεδόν μισό εκατομμύριο έλεγχοι, 31 απορρίψεις, καμία απόδειξη ότι έστω μία συνδέεται με τη Θέουτα. Το ίδιο ισχύει κι ένα σκαλί πιο πάνω: η παραποιημένη δικαστική απόφαση είναι τεκμηριωμένη, η ξένη εντολή αναπόδεικτη. Και όμως, τόσο η ρήξη με το Ισραήλ όσο και οι έλεγχοι μέσα στη Σένγκεν στηρίζονται στον ίδιο κρίκο που κανείς δεν έχει αποδείξει. Την απόδειξη τη χρωστά η ισπανική έρευνα, ή ένας φάκελος απόδοσης που ούτε η Μαδρίτη ούτε η διπλωματική υπηρεσία της ΕΕ έχουν ώς τώρα δημοσιοποιήσει.