Πρόβειο γάλα 13% ακριβότερο: πόσο ανεβάζει πραγματικά τη φέτα

Η ευλογιά των αιγοπροβάτων αφανίζει κοπάδια εδώ και δύο χρόνια και έχει πλέον φτάσει στο πιο γνωστό ελληνικό τυρί. Σε συνέδριο εξαγωγέων στις 21 Σεπτεμβρίου, εκπρόσωποι του κλάδου προειδοποίησαν ότι η φέτα μπορεί να φτάσει τα 15 με 16 ευρώ το κιλό. Το πρόβειο γάλα πράγματι ακρίβυνε, όμως στο κόστος κάθε κιλού φέτας προσθέτει περίπου 0,76 με 0,86 ευρώ. Όση επιπλέον αύξηση φτάσει στο ράφι θα κριθεί από εμπορικές επιλογές.

Ο υπολογισμός δεν είναι δύσκολος. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, η μέση τιμή που πήραν οι παραγωγοί για το πρόβειο γάλα ανέβηκε τον Ιούλιο από 1,39 σε 1,57 ευρώ το κιλό, δηλαδή κατά 13,2%. Τιμές γύρω στο 1,55-1,60 ευρώ ανέφερε η αγορά σε όλο το καλοκαίρι (Agrotypos). Κάθε κιλό φέτας θέλει πάνω από τέσσερα κιλά γάλα, οπότε η πρώτη ύλη ακριβαίνει κάτω από ένα ευρώ ανά κιλό τυριού. Το υπόλοιπο της τελικής τιμής το καθορίζουν η μεταποίηση, η συσκευασία, τα αποθέματα και τα περιθώρια βιομηχανίας και λιανεμπορίου.

Τι έχει ήδη μετρηθεί

Από τα τυροκομεία λείπουν 43.600 τόνοι γάλακτος, και το νούμερο αυτό δεν είναι πρόβλεψη αλλά μέτρηση. Στο επτάμηνο Ιανουαρίου-Ιουλίου οι παραδόσεις πρόβειου γάλακτος (το γάλα που οι κτηνοτρόφοι δηλώνουν ότι παρέδωσαν σε τυροκομεία και συλλέκτες) έπεσαν από 589.000 σε 545.000 τόνους, μείωση 7,4% κατά τον ΕΛΓΟ. Η ίδια σειρά στοιχείων έδειχνε ήδη από τον Ιούλιο πτώση κοντά στο 8% (Capital, ΕΛΓΟ). Για μέτρο σύγκρισης, το 2024 η χώρα παρέδωσε περίπου 731.000 τόνους (Tyrokomos). Όσο λείπει φέτος αντιστοιχεί, κατά μέσο όρο, σε τρεις εβδομάδες παραδόσεων μιας κανονικής χρονιάς.

Η έλλειψη ξεκινά από τη στρατηγική που επέλεξε το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης, την εκρίζωση χωρίς εμβολιασμό. Με αυτή τη στρατηγική έχουν θανατωθεί σχεδόν 500.000 αιγοπρόβατα (ΥΠΑΑΤ). Ο υπουργός Κώστας Τσιάρας την υπερασπίζεται λέγοντας ότι δεν υπάρχει εγκεκριμένο ευρωπαϊκό εμβόλιο και ότι ο εμβολιασμός θα έφερνε εμπορικούς περιορισμούς. Πόσα από τα θανατωμένα ζώα ήταν γαλακτοπαραγωγές προβατίνες και πόσα νεαρά θηλυκά, δηλαδή το αυριανό κοπάδι, δεν το έχει δημοσιοποιήσει κανείς.

Από αυτό το στοιχείο κρίνεται πότε θα ξαναβρεθεί γάλα. Η ανασύσταση των κοπαδιών ξεκινά έξι μήνες μετά το τελευταίο κρούσμα, και ύστερα χρειάζονται μήνες ώσπου τα νέα θηλυκά να γεννήσουν και να αρμεχτούν. Μέχρι τότε ο στάβλος μένει άδειος (To Brief). Η προσφορά γάλακτος θα αργήσει να επανέλθει ακόμη κι αν τα κρούσματα σταματήσουν αύριο, και πόσο θα αργήσει δεν το έχει υπολογίσει κανείς.

Ούτε το ακριβότερο γάλα σημαίνει ότι κερδίζει ο κτηνοτρόφος. Όποιος έχασε το κοπάδι του δεν έχει τι να πουλήσει, όσο κι αν ανέβει η τιμή. Και η τιμή δεν είναι ίδια παντού: τον Ιούλιο κυμαινόταν από 1,16 ευρώ στην Κρήτη έως 1,61 στη Θεσσαλία (LarissaTime).

Τι είναι εκτίμηση

Όσα ακούστηκαν στο συνέδριο της 21ης Σεπτεμβρίου είναι εκτιμήσεις. Ο πρόεδρος της Εθνικής Διεπαγγελματικής Οργάνωσης Φέτας (ΕΔΟΦ), Μιχάλης Σαράντης, υπολόγισε ότι μέσα στη χρονιά θα χαθούν 80.000 τόνοι γάλακτος, δηλαδή 20.000 τόνοι φέτας. Πρόσθεσε ότι τα αποθέματα ίσως δεν φτάσουν ως το τέλος του έτους και ότι η τιμή μπορεί να πάει στα 15-16 ευρώ. Πρόκειται για τέσσερις αλληλένδετες εκτιμήσεις ενός εκπροσώπου της αγοράς, και καμία δεν έχει επιβεβαιωθεί από τον ΕΛΓΟ, το υπουργείο ή ανεξάρτητη μελέτη. Οι 20.000 τόνοι δεν είναι καν καινούργιο νούμερο, αφού η ΕΔΟΦ το έδινε ήδη στα τέλη Μαρτίου 2026 (CGTN, OT).

Αν η απώλεια συνεχιστεί με τον ρυθμό του επταμήνου, η χρονιά κλείνει με περίπου 75.000 τόνους λιγότερο γάλα, όχι 80.000. Η προδιαγραφή της φέτας ΠΟΠ επιτρέπει εξάλλου έως 30% γίδινο γάλα (Lifo), κάτι που δίνει στους τυροκόμους κάποιο περιθώριο. Το σενάριο της ΕΔΟΦ στέκει αριθμητικά, αλλά είναι το δυσμενές σενάριο.

Η πίεση που μετρά περισσότερο έρχεται από το εξωτερικό. Για το 2025 ο κλάδος αναφέρει εξαγωγές άνω των 105.000 τόνων, δηλαδή περίπου 7 στα 10 κιλά ελληνικής φέτας φεύγουν ήδη έξω. Ο πρόεδρος του ΣΕΒΓΑΠ (του συνδέσμου των γαλακτοβιομηχανιών) Χρήστος Αποστολόπουλος μίλησε για αύξηση άνω του 6,5% φέτος, χωρίς να πει αν εννοεί όγκο ή αξία. Όταν το τυρί λιγοστεύει, οι βιομηχανίες αποφασίζουν πού θα το στείλουν, και αν το εξωτερικό πληρώνει περισσότερο, εκεί θα πάει η ποσότητα.

Τα 16 ευρώ υπάρχουν ήδη στο ράφι

Η προειδοποίηση για «φέτα στα 16 ευρώ» δεν σημαίνει πολλά αν δεν λέει για ποια συσκευασία μιλά. Τον Σεπτέμβριο, σε ηλεκτρονικά καταστήματα σούπερ μάρκετ, επώνυμες φέτες σε μικρή συσκευασία κόστιζαν ήδη πάνω από 16,5 ευρώ το κιλό. Η συσκευασία του κιλού πωλούνταν γύρω στα 14,7 ευρώ και η ιδιωτική ετικέτα περίπου στα 14,6. Αυτές είναι τιμές συγκεκριμένων προϊόντων σε συγκεκριμένα καταστήματα και όχι εθνικός μέσος όρος. Για όποιον αγοράζει το ταψάκι των 400 γραμμαρίων, τα 16 ευρώ είναι ήδη πραγματικότητα. Για όποιον αγοράζει με το κιλό, σημαίνουν άνοδο έως 1,3 ευρώ περίπου, και το μεγαλύτερο μέρος της το καλύπτει το ακριβότερο γάλα.

Η ανατίμηση θα έρθει με καθυστέρηση. Η φέτα ΠΟΠ ωριμάζει τουλάχιστον δύο μήνες, έτσι το τυρί που βρίσκεται σήμερα στο ράφι φτιάχτηκε με γάλα προηγούμενων μηνών, και το ακριβό γάλα του καλοκαιριού θα φανεί στις παρτίδες του φθινοπώρου. Η βιομηχανία μπορεί να απορροφήσει μέρος του κόστους, να κόψει τις προσφορές ή να στείλει λιγότερη φέτα στην εγχώρια αγορά. Καμία επιχείρηση δεν έχει δημοσιοποιήσει αποθέματα ώριμης φέτας ή περιθώρια κέρδους ανά προϊόν.

Περίπου 80 λεπτά στο κιλό δικαιολογούνται από την ευλογιά και το γάλα που λείπει. Για ό,τι ξεπεράσει αυτό το ποσό θα αποφασίσουν βιομηχανίες και αλυσίδες σούπερ μάρκετ, και σε αυτές πέφτει να εξηγήσουν κάθε ανατίμηση πάνω από το ένα ευρώ.