Πρώτοι σε ώρες, ουραγοί σε παραγωγικότητα

Οι Έλληνες εργαζόμενοι δούλεψαν το 2025 τις περισσότερες ώρες σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, 39,6 την εβδομάδα έναντι 35,9 του ευρωπαϊκού μέσου όρου (Eurostat). Και όμως, η αξία που παράγει η ελληνική οικονομία σε κάθε μία από αυτές τις ώρες είναι περίπου η μισή του ευρωπαϊκού μέσου (Eurostat). Αυτό το χάσμα εξηγεί γιατί η αύξηση του ΑΕΠ δεν περνάει στο πραγματικό εισόδημα, όπως φάνηκε όταν οι μισθοί σε βασικούς κλάδους παρέμειναν κάτω από τα επίπεδα του 2009 (To Brief).

Το ίδιο μοτίβο κατέγραψε τον Ιούλιο και δελτίο οικονομικών εξελίξεων της Alpha Bank: η Ελλάδα συγκλίνει με την Ευρώπη στους μακροοικονομικούς δείκτες, αλλά υστερεί επίμονα στο ίδιο το παραγωγικό της μοντέλο (OT). Αλλά προσοχή: αυτό που μετρά ο δείκτης δεν είναι η ατομική προσπάθεια.

Τι μετρά η «παραγωγικότητα», και τι όχι

Παραγωγικότητα ανά ώρα σημαίνει πόση οικονομική αξία παράγεται σε μία ώρα δουλειάς: τεχνικά, το ΑΕΠ διαιρεμένο με τις συνολικές ώρες εργασίας. Δεν είναι τεστ εργατικότητας. Ο ΟΟΣΑ το λέει ρητά: ο δείκτης αντανακλά μόνο εν μέρει τις δεξιότητες ή την ένταση της δουλειάς, και εξαρτάται κυρίως από το κεφάλαιο, την τεχνολογία, την οργάνωση, το μέγεθος των επιχειρήσεων και την κλαδική σύνθεση της οικονομίας (OECD).

Με απλά λόγια: ο ίδιος εργαζόμενος, με τα ίδια χέρια και τις ίδιες ώρες, παράγει διαφορετική αξία ανάλογα με το αν δουλεύει σε μια μικρή μονάδα με παλιό εξοπλισμό ή σε μια οργανωμένη επιχείρηση με σύγχρονα μηχανήματα. Άρα η σωστή διατύπωση δεν είναι «οι Έλληνες δεν δουλεύουν αρκετά». Είναι ότι η ελληνική οικονομία δεν μετατρέπει τις πολλές ώρες σε αντίστοιχη αξία.

Πού κολλάει το κεφάλαιο

Εδώ ακριβώς βρίσκεται η ρίζα. Η Τράπεζα της Ελλάδος καταγράφει ότι η επένδυση κατέρρευσε μετά την κρίση και το 2023 παρέμενε στο 14,3% του ΑΕΠ, έναντι 22,0% στην ΕΕ. Το κενό είναι μεγαλύτερο ακριβώς εκεί που χτίζεται η παραγωγικότητα: μηχανήματα, εξοπλισμός, τεχνολογίες πληροφορικής, καινοτομία (Bank of Greece).

Την ίδια στιγμή, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τοποθετεί την παραγωγικότητα εργασίας ανά ώρα γύρω στο 54% με 56% του ευρωπαϊκού μέσου, τη στιγμή που οι ώρες ανά εργαζόμενο είναι από τις υψηλότερες στην Ένωση (European Commission, To Vima). Ο διοικητής της ΤτΕ, Γιάννης Στουρνάρας, ονομάζει τον μηχανισμό: πολύ μικρές επιχειρήσεις που δεν πιάνουν οικονομίες κλίμακας, δυσκολεύονται να χρηματοδοτηθούν και υιοθετούν αργά την τεχνολογία, μαζί με μια οικονομία που στηρίζεται δυσανάλογα σε υπηρεσίες χαμηλότερης προστιθέμενης αξίας (BIS).

Η ΕΚΤ βάζει και ένα νούμερο στο πόσο κοστίζουν οι αδύναμοι θεσμοί. Αν η Ελλάδα ανέβαζε την ποιότητα των θεσμών της στον μέσο όρο της ευρωζώνης, το μερίδιο των ιδιωτικών επενδύσεων που κατευθύνεται σε κλάδους υψηλής τεχνολογίας θα μπορούσε να αυξηθεί κατά περίπου 5 ποσοστιαίες μονάδες (ECB).

Γιατί δεν φτάνει στον μισθό

Η χαμηλή παραγωγικότητα είναι πραγματικό όριο για μόνιμες αυξήσεις, αλλά δεν εξηγεί όλη την ιστορία. Την περίοδο 2019-2024 η πραγματική παραγωγικότητα εργασίας ανέβηκε 1,2%, ενώ το μέσο πραγματικό ωρομίσθιο μειώθηκε 4,7% (ΙΝΕ ΓΣΕΕ). Ακόμη δηλαδή κι όταν παράγεται περισσότερη αξία, δεν περνά αυτόματα στους μισθούς. Ο ΟΟΣΑ το επιβεβαιώνει διεθνώς: τα κέρδη παραγωγικότητας σταματούν να ακολουθούν τους μισθούς όταν πέφτει το μερίδιο της εργασίας στο εισόδημα (OECD).

Το Ταμείο Ανάκαμψης θεωρείται από τους θεσμούς ο μοχλός, όχι όμως αυτάρκης. Η ίδια η ΤτΕ προειδοποιεί ότι, ενώ η συνολική απορρόφηση έφτασε το 41% του πακέτου, οι εκταμιεύσεις προς τις επιχειρήσεις έτρεχαν στο μόλις 14% (European Commission). Η λύση που περιγράφουν όλοι οι θεσμοί δεν είναι περισσότερες ώρες. Είναι μεγαλύτερη κλίμακα, περισσότερο κεφάλαιο ανά εργαζόμενο και καλύτερη οργάνωση. Όσο η Ελλάδα ζητά ανάπτυξη προσθέτοντας ώρες αντί για μηχανές και τεχνολογία, ο κόπος θα παραμένει πολύς και η αξία που φτάνει στον μισθό μικρή.