Πρώτο ρομποτικό τριπλό bypass χωρίς διάνοιξη στέρνου

Μια επέμβαση ανοιχτής καρδιάς σήμαινε μέχρι σήμερα ένα πράγμα σχεδόν σταθερό: πριόνισμα του στέρνου κατά μήκος, μια μεγάλη ουλή στο κέντρο του θώρακα και εβδομάδες ανάρρωσης. Η καρδιοχειρουργική ομάδα του Αντώνιου Πίτση στο Ιατρικό Διαβαλκανικό Θεσσαλονίκης ανακοινώνει ότι έκανε το ίδιο πράγμα, παράκαμψη σε τρεις φραγμένες στεφανιαίες αρτηρίες, χωρίς να ανοίξει καθόλου τον θώρακα και με τον ασθενή να σηκώνεται μέσα σε λίγες μέρες. Είναι, σύμφωνα με την ίδια την ομάδα, το πρώτο πλήρως ρομποτικό τριπλό bypass στη χώρα.

Η ρομποτική χειρουργική στην Ελλάδα δοκιμάζει διαρκώς τα όριά της. Πριν λίγες εβδομάδες Έλληνας ουρολόγος χειρίστηκε ρομπότ σε ασθενή της Αθήνας ενώ ο ίδιος βρισκόταν στην Κίνα (To Brief). Αυτή τη φορά η καινοτομία δεν αφορά την απόσταση, αλλά το πιο απαιτητικό ίσως όργανο του σώματος, την καρδιά.

Κι όμως, πίσω από το εντυπωσιακό «πρώτο» κρύβεται ένα πολύ πιο πεζό ερώτημα. Η ομάδα λέει ότι έχει ήδη ολοκληρώσει 20 τέτοιες επεμβάσεις. Κανείς όμως δεν ξέρει ποιος τις πληρώνει, ούτε αν ένας ασθενής εκτός ιδιωτικής κλινικής μπορεί ποτέ να τις προσεγγίσει.

Τι σημαίνει «χωρίς άνοιγμα στέρνου»

Ας ξεκαθαρίσουμε πρώτα τι είναι το bypass. Όταν οι αρτηρίες που τροφοδοτούν την ίδια την καρδιά «φράζουν», ο χειρουργός φτιάχνει μια παράκαμψη. Παίρνει ένα υγιές αγγείο και το ράβει έτσι ώστε το αίμα να προσπερνά το μπλοκάρισμα. «Τριπλό» σημαίνει τρεις τέτοιες παρακάμψεις. Το δύσκολο δεν είναι μόνο η ραφή. Είναι το πώς φτάνεις στην καρδιά.

Στην κλασική μέθοδο, ο χειρουργός σπάει το στέρνο για να αποκτήσει πρόσβαση από μπροστά. Στην πλήρως ρομποτική εκδοχή (TECAB), δουλεύει από μια κονσόλα, ελέγχοντας ρομποτικούς βραχίονες και μια κάμερα που περνούν από μικρές τομές ανάμεσα στα πλευρά (Cleveland Clinic). Η πιο απλή εικόνα: αντί να ανοίξει την «μπροστινή πόρτα» σπάζοντας το στέρνο, η ομάδα δουλεύει από μικρά «παράθυρα» στο πλάι, με μακριά εργαλεία και τρισδιάστατη εικόνα υψηλής ακρίβειας. Ο ίδιος ο χειρουργός εξηγεί ότι το σύστημα επιτρέπει μια κυκλική προσέγγιση της καρδιάς που τα παραδοσιακά ενδοσκοπικά εργαλεία δεν φτάνουν.

Το κέρδος για τον ασθενή είναι απτό ακριβώς επειδή το στέρνο μένει άθικτο. Μικρότερο τραύμα, λιγότερος πόνος, χαμηλότερος κίνδυνος σοβαρής λοίμωξης, λιγότερη απώλεια αίματος (Johns Hopkins Medicine). Και κυρίως, δεν χρειάζεται να περιμένει την επούλωση ενός σπασμένου οστού. Μετά από συμβατικό bypass, αυτή η επούλωση φέρνει εβδομάδες περιορισμών σε βάρη, οδήγηση και κινήσεις του κορμού, με συνολική ανάρρωση που μετριέται σε 6 έως 12 εβδομάδες ή περισσότερο (NHS, Mayo Clinic).

Γιατί δεν είναι λύση για όλους

Εδώ χρειάζεται ψυχραιμία. Η επέμβαση δεν ταιριάζει σε κάθε ασθενή. Τα μεγάλα διεθνή κέντρα τονίζουν ότι απαιτεί αυστηρή επιλογή περιστατικών και δυνατότητα να μετατραπεί σε ανοιχτή επέμβαση αν η ανατομία το επιβάλει. Ασθενείς με πιο σύνθετη νόσο συχνά ωφελούνται περισσότερο από το κλασικό bypass (Cleveland Clinic).

Απαιτεί επίσης κάτι που δεν αγοράζεται με το ρομπότ. Δεν είναι ένα ακόμη εργαλείο, είναι «πιλοτήριο με ολόκληρο πλήρωμα»: χειρουργός κονσόλας, βοηθός δίπλα στον ασθενή, εξειδικευμένη αναισθησιολογική και νοσηλευτική ομάδα που δουλεύει συστηματικά σε αυτή τη ροή (Protothema). Γι' αυτό, λέει η ομάδα Πίτση, τέτοιες επεμβάσεις γίνονται σε ελάχιστα κέντρα παγκοσμίως. Ο αριθμός αυτός, όπως και οι 20 επεμβάσεις, δεν έχει επιβεβαιωθεί από ανεξάρτητη πηγή και παραμένει ισχυρισμός της ομάδας.

Κι εδώ επιστρέφει το ελληνικό ερώτημα. Η ρομποτική τεχνολογία στη χώρα έχει έντονη παρουσία κυρίως στον ιδιωτικό τομέα (HYGEIA). Δεν υπάρχει δημόσια τεκμηρίωση για κάλυψη ή μη κάλυψη ενός ρομποτικού bypass από τον ΕΟΠΥΥ, ούτε σαφής τιμή για τον ασθενή, σε αντίθεση με άλλες θεραπείες όπου ο κωδικός αποζημίωσης είναι γνωστός (Galinos).

Το στοίχημα, λοιπόν, δεν είναι πια αν η ελληνική χειρουργική «μπορεί». Το απέδειξε. Είναι αν αυτή η ανάρρωση των λίγων ημερών θα γίνει δημόσιο αγαθό ή θα μείνει προνόμιο όσων μπορούν να πληρώσουν. Και η απάντηση κρύβεται σε έναν κωδικό αποζημίωσης που ο ΕΟΠΥΥ δεν έχει ακόμη εκδώσει.