Για πρώτη φορά: Η Ιλιάδα του Ομήρου στο εσωτερικό μούμιας 1.600 ετών

Φαντάσου τη σκηνή: ένας υπόγειος ταφικός θάλαμος στην Οξύρρυγχο της Μέσης Αιγύπτου, 190 χιλιόμετρα νότια του Καΐρου. Μια ρωμαϊκή μούμια, περίπου 1.600 ετών, κείται τυλιγμένη σε λινά. Στο στόμα της, μια χρυσή γλώσσα, φυλαχτό για να μπορέσει ο νεκρός να μιλήσει ενώπιον του Όσιρι στην κρίση. Και μέσα στην κοιλιά της, σφραγισμένος με πηλό, ένας διπλωμένος πάπυρος. Το απόσπασμα που κρύβει: ο «Κατάλογος των Πλοίων» από το Βιβλίο II της Ιλιάδας, η σκηνή όπου ο Όμηρος απαριθμεί τα ελληνικά στρατεύματα που έπλευσαν προς την Τροία (University of Barcelona).

Ερευνητές του Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης επιβεβαίωσαν κάτι πρωτοφανές: είναι η πρώτη φορά που ελληνικό λογοτεχνικό κείμενο εντοπίζεται σκόπιμα ενσωματωμένο σε ταρίχευση (Phys.org). Μέχρι τώρα, οι πάπυροι που έβγαιναν από μούμιες περιείχαν σχεδόν αποκλειστικά μαγικές φόρμουλες και τελετουργικά ξόρκια. Όχι ποίηση.

Ανακυκλωμένος Όμηρος ή ταυτότητα;

Η πιο νηφάλια εξήγηση είναι πεζή: ο πάπυρος επαναχρησιμοποιήθηκε. Ένα παλιό, φθαρμένο αντίγραφο της Ιλιάδας μπορεί να «γέμισε» με μαγικά κείμενα γραμμένα από πάνω. Ο πάπυρος ήταν ακριβό υλικό, και οι νεκροθάφτες έπαιρναν ό,τι έβρισκαν (Ara.cat).

Αλλά υπάρχει και η πιο ρομαντική υπόθεση. Ο τάφος δεν ήταν φτωχικός. Περιείχε φιγούρες του Αρποκράτη και του Έρωτα, ελληνορωμαϊκών θεοτήτων δίπλα σε αιγυπτιακά φυλαχτά (Ancient Origins). Μπορεί ο νεκρός, ή η οικογένειά του, να ήθελε να πάρει μαζί στην αιωνιότητα το κείμενο που σε όλη την ελληνόφωνη αρχαιότητα θεωρούνταν απλώς «ο Ποιητής». Το βιβλίο που, κατά τον Πλάτωνα, «δίδαξε την Ελλάδα».

Αν έχει φτάσει σε εμάς αυτή η λεπτομέρεια ζωής, το οφείλουμε σε δύο συμμαχίες: την αιγυπτιακή ξηρασία και την αρχαία τεμπελιά. Έξω από τα τείχη της Οξυρρύγχου οι κάτοικοι πετούσαν τα σκουπίδια τους σε σωρούς που ποτέ δεν σάπισαν. Εκατοντάδες χιλιάδες παπύρινα θραύσματα σώθηκαν έτσι, από την εποχή των βρετανών αρχαιολόγων Grenfell και Hunt στα τέλη του 19ου αιώνα (UASV Bible). Μόνο το 1% έχει δημοσιευτεί μέχρι σήμερα (The Past).

Η μούμια μας είναι υβρίδιο: Αιγύπτιος στην ταφή, Ρωμαίος στη σαρκοφάγο, Έλληνας στην κοιλιά. Ένας άνθρωπος που πίστευε, ή φοβόταν, αρκετά και στις τρεις παραδόσεις ώστε να τις πάρει όλες μαζί του. Και μας τις άφησε, σφραγισμένες με πηλό, δεκαέξι αιώνες αργότερα.