Πρώτη αύξηση επιτοκίων της ΕΚΤ από το 2023: 20 ευρώ τον μήνα ακριβότερο το μέσο στεγαστικό

Από τις 17 Ιουνίου, το κυμαινόμενο στεγαστικό σας θα αρχίσει σιγά σιγά να γράφει μεγαλύτερη δόση. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα αύξησε χθες τα τρία βασικά της επιτόκια κατά 25 μονάδες βάσης (δηλαδή κατά 0,25 ποσοστιαίες μονάδες), φέρνοντας το επιτόκιο καταθέσεων στο 2,25% (ECB). Είναι η πρώτη αύξηση από το 2023, και η πιο καθαρή μετάφραση που υπάρχει για το πώς ένας πόλεμος στη Μέση Ανατολή φτάνει στο πορτοφόλι του Έλληνα δανειολήπτη.

Το πρακτικό νούμερο πρώτα. Αν η άνοδος περάσει ολόκληρη σε ένα κυμαινόμενο στεγαστικό 150.000 ευρώ με 20 χρόνια υπόλοιπο, η μηνιαία δόση ανεβαίνει περίπου 19-20 ευρώ· για δάνειο 200.000 ευρώ, περίπου 26 ευρώ τον μήνα (Τα Νέα/ΤτΕ). Από μόνο του δεν είναι καταστροφή. Έρχεται όμως πάνω σε ήδη ακριβή ενέργεια, ενοίκια και τρόφιμα, και η αγορά δεν το διαβάζει ως μεμονωμένη κίνηση: πριν τη συνεδρίαση τιμολογούσε επιτόκιο καταθέσεων κοντά στο 2,66% ως το τέλος του έτους, δηλαδή περίπου δύο ακόμη αυξήσεις (Reuters/LSE).

Γιατί η ΕΚΤ αυξάνει τα επιτόκια όταν φταίει το πετρέλαιο

Εδώ είναι το παράδοξο που αξίζει να καταλάβει κανείς. Το σοκ δεν το φέρνει η υπερβολική ζήτηση, αλλά ο πόλεμος και η διαταραχή στις ροές πετρελαίου μέσω του Ορμούζ, εκεί όπου οι Φρουροί της Επανάστασης ανακοίνωσαν πλήρες κλείσιμο των Στενών (To Brief). Η ΕΚΤ ξέρει πολύ καλά ότι κανένα επιτόκιο δεν ανοίγει τα Στενά ούτε φτηναίνει το βαρέλι. Τότε γιατί σφίγγει;

Διότι δεν πολεμά την τιμή της ενέργειας. Πολεμά τον κίνδυνο να γίνει αυτή η ακρίβεια μόνιμος, εγχώριος πληθωρισμός. Ο μηχανισμός είναι απλός: ακριβότερα δάνεια σημαίνουν λιγότερη κατανάλωση και λιγότερες επενδύσεις, άρα οι επιχειρήσεις δυσκολεύονται να μετακυλίσουν το κόστος στους πελάτες και η αγορά εργασίας πιέζεται λιγότερο για μισθολογικές αυξήσεις (ECB). Στόχος είναι να μην ξεκινήσουν τα λεγόμενα second-round effects: πρώτα ακριβαίνει η ενέργεια, μετά τα αγαθά, μετά ζητούν αύξηση οι εργαζόμενοι, και ο πληθωρισμός αυτοτροφοδοτείται (BIS).

Το 2021 η ΕΚΤ είχε χαρακτηρίσει το τότε ενεργειακό σοκ «παροδικό» και κράτησε χαλαρή πολιτική. Όταν κατάλαβε το λάθος, ο πληθωρισμός είχε ήδη εκτιναχθεί στο 10,6% τον Οκτώβριο 2022, και χρειάστηκε ο πιο βίαιος κύκλος σύσφιγξης στην ιστορία της, +450 μονάδες βάσης ως τον Σεπτέμβριο 2023 (ECB strategy review). Η σημερινή αύξηση είναι, στην ουσία, μια προληπτική κίνηση που πηγάζει από την επίγνωση ότι το 2021 η ΕΚΤ υποτίμησε τον πληθωρισμό.

Η συνειδητή ανταλλαγή: λιγότερη ανάπτυξη για να μη φύγει ο πληθωρισμός

Οι νέες προβλέψεις του Ευρωσυστήματος λένε την ιστορία ξεκάθαρα. Πληθωρισμός 3,0% το 2026, ανάπτυξη ευρωζώνης μόλις 0,8% (Eurosystem projections). Υψηλότερη ακρίβεια και χαμηλότερη ανάπτυξη ταυτόχρονα, το μείγμα που φοβούνται οι οικονομολόγοι περισσότερο από την καθαρή ύφεση. Η Κριστίν Λαγκάρντ είπε ότι η απόφαση ήταν ομόφωνη, χωρίς να υπάρξει εναλλακτική πρόταση στο τραπέζι, και αρνήθηκε να δεσμευτεί για την επόμενη κίνηση: η ΕΚΤ θα κρίνει «meeting by meeting» (ECB press conference). Με απλά λόγια, η Φρανκφούρτη αποδέχεται συνειδητά να πνίξει μια ήδη αναιμική ανάπτυξη, για να προλάβει τη διάχυση του ενεργειακού σοκ. Η ευρωζώνη εισάγει πάνω από το 57% της ενέργειάς της και πληρώνει σχεδόν 400 δισ. ευρώ τον χρόνο για καύσιμα (Eurostat, ECB blog). Το ενεργειακό σοκ λειτουργεί επομένως σαν εξωτερικός φόρος πάνω στην κατανάλωση και τη βιομηχανία.

Υπάρχει και η αντίθετη ανάγνωση, που η ίδια η ΕΚΤ αναγνωρίζει. Αν το σοκ αποδειχθεί βραχύβιο, η αύξηση θα χτυπήσει την οικονομία ακριβώς όταν η ενεργειακή πίεση ξεθυμαίνει, για μια τιμή που η νομισματική πολιτική δεν ελέγχει (SUERF). Το ΔΝΤ μιλά ήδη για κάποιο περιθώριο αναμονής, όσο δεν ξεκολλούν οι μεσοπρόθεσμες προσδοκίες (IMF).

Για την Ελλάδα, όμως, το πιο ενοχλητικό νούμερο δεν αφορά τη Φρανκφούρτη. Όταν η αύξηση περνά αστραπιαία στα δάνεια αλλά σχεδόν καθόλου στις καταθέσεις (οι overnight νοικοκυριών απέδιδαν 0,03%), το περιθώριο μεταξύ νέων δανείων και καταθέσεων μένει στις 3,93 ποσοστιαίες μονάδες (Bank of Greece). Ο δανειολήπτης πληρώνει την επόμενη μέρα. Ο καταθέτης περιμένει ακόμα.