Πρόστιμο 825 εκατ. στην Uber: αλγόριθμος «έκοβε» οδηγούς

Ανοίγεις την εφαρμογή για να ξεκινήσεις τη βάρδια και ο λογαριασμός σου έχει ανασταλεί. Καμία εξήγηση, κανένας άνθρωπος να ρωτήσεις, κανένα κουμπί που να φέρνει πίσω το εισόδημα. Αυτή η εμπειρία οδηγών βρίσκεται πίσω από τα 825 εκατ. ευρώ που επέβαλε στην Uber η ολλανδική αρχή προστασίας δεδομένων (Reuters, DutchNews). Είναι το δεύτερο μεγαλύτερο πρόστιμο στην ιστορία του GDPR, του ευρωπαϊκού κανονισμού για τα προσωπικά δεδομένα.

Η υπόθεση ξεκίνησε από καταγγελία που κατέθεσε για λογαριασμό 171 Γάλλων οδηγών η γαλλική οργάνωση ανθρωπίνων δικαιωμάτων Ligue des droits de l’Homme (The Guardian). Την έκρινε η ολλανδική αρχή, και όχι η γαλλική, επειδή η ευρωπαϊκή έδρα της Uber βρίσκεται στο Άμστερνταμ. Ο κανόνας «μιας στάσης» του GDPR δίνει τις διασυνοριακές υποθέσεις στην αρχή της χώρας όπου εδρεύει η εταιρεία (EUR-Lex).

Πότε ένας αλγόριθμος «πατά» πάνω στον νόμο

Το κλειδί είναι το άρθρο 22 του GDPR. Λέει κάτι απλό: κανείς δεν πρέπει να υφίσταται απόφαση που βασίζεται αποκλειστικά σε αυτοματοποιημένη επεξεργασία, όταν αυτή τον επηρεάζει σοβαρά, όπως όταν του κόβει το εισόδημα (GDPR). Δεν απαγορεύει κάθε αλγόριθμο. Αν όμως η απόφαση κλείνει την πρόσβαση στη δουλειά, ο νόμος απαιτεί εγγυήσεις: πραγματική ανθρώπινη παρέμβαση, δυνατότητα του οδηγού να πει την άποψή του και δικαίωμα να προσβάλει την απόφαση.

Εκεί κρύβεται η διαφωνία. «Ανθρώπινη παρέμβαση» δεν σημαίνει μια τυπική υπογραφή πάνω σε ό,τι πρότεινε το σύστημα (WP29). Ο άνθρωπος πρέπει να εξετάζει τα στοιχεία, να καταλαβαίνει τι εισηγείται ο αλγόριθμος και να έχει την εξουσία να αλλάξει το αποτέλεσμα (ICO). Και το δικαίωμα προσβολής δεν είναι θεωρητικό: σε προηγούμενη δικαστική μάχη στο Άμστερνταμ, οδηγοί κέρδισαν πρόσβαση στα προφίλ τους, στις αξιολογήσεις τους και σε χρήσιμες πληροφορίες για τη λογική των αποφάσεων που τους αφορούσαν (privacy-web, make-ai-good).

Η ολλανδική αρχή διαπίστωσε δύο είδη αποφάσεων. Προσωρινές αναστολές για ύποπτη απάτη (παρακάμψεις που ανεβάζουν το κόμιστρο, αποδοχή διαδρομών χωρίς πρόθεση ολοκλήρωσης) και μόνιμες απενεργοποιήσεις οδηγών με χαμηλές αξιολογήσεις πελατών (Quartz). Όπως το έθεσε η αντιπρόεδρος της αρχής, Monique Verdier, «ένας υπολογιστής δεν πρέπει να παίρνει μόνος του αποφάσεις με τόσο μεγάλες συνέπειες» (Xinhua).

Εδώ συγκρούονται δύο ταχύτητες. Η Uber κόβει λογαριασμούς με την ταχύτητα του λογισμικού. Το άρθρο 22 απαιτεί μια απόφαση που αντέχει στην ταχύτητα ενός ανθρώπου που διαβάζει τα στοιχεία.

Τι απαντά η Uber

Η Uber δεν αμφισβητεί μόνο το ύψος του προστίμου, που το θεωρεί δυσανάλογο. Αμφισβητεί το ίδιο το εύρημα: υποστηρίζει ότι οι προσωρινές αναστολές ήταν συνήθως σύντομες και ότι ποτέ δεν προχωρούσε σε μόνιμη απενεργοποίηση χωρίς ανθρώπινη εξέταση (The Guardian). Για τις χαμηλές βαθμολογίες προβάλλει έναν αριθμό: μόλις 126 απενεργοποιήσεις σε όλη την Ευρώπη το 2021. Λέει επίσης ότι οι επίμαχες πολιτικές έχουν καταργηθεί και ότι σήμερα υπάρχουν ανθρώπινοι έλεγχοι και δυνατότητα προσφυγής. Θα ασκήσει έφεση. Η επόμενη φάση δεν είναι δεδομένη: στο ολλανδικό διοικητικό δίκαιο προηγείται ένσταση στην ίδια την αρχή και μετά προσφυγή στα δικαστήρια (Government.nl).

Γιατί αυτοματοποιεί μια εταιρεία τέτοιες αποφάσεις; Για την κλίμακα. Η Uber έκλεισε το 2025 με 13,6 δισ. διαδρομές και έσοδα 52 δισ. δολαρίων, ενώ επεκτείνεται παγκοσμίως στο delivery με την εξαγορά της Delivery Hero (SEC · To Brief). Σε αυτόν τον όγκο, η χειροκίνητη εξέταση κάθε σήματος απάτης θα ήταν αργή και ακριβή. Το κέρδος από την αυτοματοποίηση το κρατά η πλατφόρμα. Το κόστος του λάθους, όταν ο αλγόριθμος βλέπει απάτη εκεί που δεν υπάρχει και αφήνει έναν οδηγό χωρίς εισόδημα, το πληρώνει ο οδηγός (Eurofound).

Η Uber αντέχει τα 825 εκατ.: ισοδυναμούν με περίπου το 1,9% των ετήσιων εσόδων της (SEC, Reuters). Το πρόστιμο όμως πέφτει πάνω σε μια σειρά αποφάσεων. Το Εφετείο του Άμστερνταμ είχε κρίνει ήδη το 2023 ότι η ανθρώπινη παρέμβαση της Uber ήταν σε περιπτώσεις «συμβολική» (make-ai-good, privacy-web), ενώ στην Ιταλία η αρχή προστασίας δεδομένων επέβαλε 5 εκατ. ευρώ στη Foodinho/Glovo για την αλγοριθμική διαχείριση 35.000 διανομέων (Limatola Avvocati). Η ίδια κατεύθυνση γίνεται σύντομα ρητός κανόνας: η Οδηγία της ΕΕ για την εργασία σε πλατφόρμες, με προθεσμία ενσωμάτωσης την 2α Δεκεμβρίου 2026, επιβάλλει ανθρώπινη εποπτεία και δικαίωμα εξήγησης και στις πλατφόρμες που λειτουργούν στην Ελλάδα (Ius Laboris).

Το πρόστιμο μετατρέπει ένα δικαίωμα προστασίας δεδομένων σε ζήτημα πρόσβασης στην εργασία. Για έναν οδηγό πλατφόρμας, ο ανθρώπινος έλεγχος είναι η διαφορά ανάμεσα σε έναν διορθώσιμο αλγόριθμο και την άμεση απώλεια του εισοδήματος. Πόσο ουσιαστικός πρέπει να είναι αυτός ο έλεγχος, είναι ακριβώς το σημείο όπου χωρίζονται η Uber και η ολλανδική αρχή. Κι εκεί θα κριθεί η έφεση.