Το «Προλαμβάνω» περνά στον κρατικό προϋπολογισμό – δωρεάν εξετάσεις έως το 2030

Για εκατομμύρια πολίτες που έμαθαν να περιμένουν ένα SMS στο κινητό, καλώντας σε δωρεάν μαστογραφία, τεστ Παπ ή καρδιαγγειακό έλεγχο, το ερώτημα μόλις άλλαξε. Το «Προλαμβάνω», το εθνικό πρόγραμμα μαζικού προσυμπτωματικού ελέγχου, αλλάζει χρηματοδότηση. Ο κύκλος που πλήρωνε το ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάκαμψης έκλεισε στις 30 Ιουνίου, και από 1 Σεπτεμβρίου το πρόγραμμα ξαναρχίζει με νέα παραπεμπτικά και εθνικούς πόρους, με ορίζοντα το τέλος του 2030 (Υπουργείο Υγείας). Η ουσιαστική ερώτηση δεν είναι αν συνεχίζεται, αλλά αν γίνεται μόνιμη υποδομή.

Για να το κρίνεις αυτό, χρειάζεται να δεις πώς δουλεύει ένα οργανωμένο screening. Δεν κρίνεται από το πόσα παραπεμπτικά έστειλε. Σκέψου το σαν γραμμή μετρό, όχι σαν μοίρασμα εισιτηρίων στην τύχη. Το SMS είναι το εισιτήριο. Η εξέταση η επιβίβαση. Το θετικό εύρημα ο σταθμός μετεπιβίβασης. Η θεραπεία ο προορισμός. Αν οι άνθρωποι «κολλάνε» μετά το θετικό τεστ, αν δεν φτάσουν έγκαιρα σε διάγνωση και φροντίδα, το σύστημα αποτυγχάνει, όσο εντυπωσιακός κι αν είναι ο αριθμός των μηνυμάτων. Η βρετανική εθνική καθοδήγηση το λέει ωμά: κανένα τεστ από μόνο του δεν βοηθά χωρίς μηχανισμό για αποτέλεσμα, παραπομπή, διάγνωση και θεραπεία μέσα σε συμφωνημένους χρόνους (GOV.UK).

Με αυτό το πλαίσιο, τα νούμερα αποκτούν νόημα. Πάνω από 5,2 εκατ. πολίτες, από περίπου 6 εκατ. δικαιούχους, πέρασαν από κάποια εξέταση, και εντοπίστηκαν σχεδόν 178.000 ευρήματα (Υπουργείο Υγείας). Πίσω από τα νούμερα υπάρχουν άνθρωποι που έμαθαν εγκαίρως ότι κάτι δεν πάει καλά, και μπήκαν σε δεύτερο στάδιο. Οι ψηφιακές μαστογραφίες έβγαλαν 73.395 γυναίκες με ευρήματα· τα self-tests για καρκίνο εντέρου οδήγησαν σε 38.392 κολονοσκοπήσεις (Newsit). Είναι επίσημα κυβερνητικά στοιχεία, όχι ανεξάρτητα ελεγμένα. Αξιολόγηση από τρίτους που να δείχνει μείωση θνησιμότητας δεν υπάρχει ακόμη.

Οι πρώτες ρωγμές, όμως, φαίνονται ήδη σε αυτόν ακριβώς τον ενδιάμεσο σταθμό. Το σκέλος της παχυσαρκίας, που για όσους έχουν Δείκτη Μάζας Σώματος πάνω από 40 φτάνει μέχρι δωρεάν φάρμακα υψηλού κόστους, ξεκίνησε με την εξειδικευμένη φροντίδα συγκεντρωμένη σε τρεις πανεπιστημιακές κλινικές, όλες στην Αττική (ΕΚΠΑ). Και το φετινό καλοκαίρι άνοιξε ένα λογιστικό κενό: ο Πανελλήνιος Φαρμακευτικός Σύλλογος ενημέρωσε ότι οι συνταγές παχυσαρκίας εκτελούνταν μόνο έως 30 Ιουνίου, αφήνοντας ασθενείς «στον αέρα» μέχρι τον Σεπτέμβριο (ΠΦΣ). Η διάγνωση ταξιδεύει με ένα SMS. Η συνέχεια της θεραπείας θέλει κλινικές, γιατρούς και αδιάκοπη ροή χρημάτων.

Ακόμη και η καλύτερα σχεδιασμένη αλυσίδα σπάει αν η χρηματοδότηση είναι αποσπασματική. Και εδώ βρίσκεται το πραγματικό στοίχημα. Ο πρωθυπουργός ανακοίνωσε 75 εκατ. ευρώ ετησίως, 300 εκατ. για την τετραετία, από εθνικούς πόρους (Πρωθυπουργός). Όμως δεν εντοπίζεται δημόσια ονομαστική εγγραφή αυτού του ποσού σε ψηφισμένο προϋπολογισμό ή στο Μεσοπρόθεσμο Πλαίσιο. Η κύρια δέσμευση φαίνεται να αφορά την τετραετία 2027-2030, ενώ πώς καλύπτεται το μεταβατικό τετράμηνο Σεπτεμβρίου-Δεκεμβρίου 2026 δεν έχει διευκρινιστεί (ΥΠΕΘΟΟ). Η διάκριση δεν είναι λεπτομέρεια λογιστή: μια ανακοινωμένη δέσμευση δεν είναι εγγεγραμμένη πίστωση.

Το ερώτημα έχει βάρος επειδή η Ελλάδα ξεκινά από θέση αδυναμίας. Το 2021 τα νοικοκυριά πλήρωναν από την τσέπη τους το 33% της δαπάνης υγείας, έναντι 15% στην ΕΕ (European Commission), και η καρκινική θνησιμότητα υποχώρησε πιο αργά από τις περισσότερες χώρες της Ένωσης την περίοδο 2011-2021 (OECD). Οι διεθνείς συστάσεις ζητούν βιώσιμα, οργανωμένα προγράμματα, όχι προσωρινές καμπάνιες εξετάσεων (IARC). Το «Προλαμβάνω» απέδειξε ότι μπορεί να κινητοποιήσει μια χώρα. Από τον Σεπτέμβριο, το ζητούμενο είναι μία γραμμή που δεν θα ξανασπάσει.