Ο πρώην πρωθυπουργός της Βρετανίας προκαλεί εκλογή

Έξι εβδομάδες αφότου εκδιώχθηκε από τους ίδιους τους βουλευτές του και παρέδωσε την πρωθυπουργία στον Άντι Μπέρναμ, ο Κιρ Στάρμερ ανακοίνωσε την 1η Σεπτεμβρίου ότι αφήνει και την έδρα του στο Χόλμπορν και Σεντ Πάνκρας, την περιοχή του κεντρικού Λονδίνου που εκπροσωπούσε έντεκα χρόνια, για να στραφεί σε «διεθνείς υποθέσεις, άμυνα, ασφάλεια, εμπόριο και τεχνολογία» (Camden New Journal, Guardian). Πριν από λίγες εβδομάδες, όμως, είχε δεσμευτεί δημόσια να παραμείνει βουλευτής έως τις εκλογές του 2029 (Evening Standard). Τώρα αδειάζει μια «σίγουρη» έδρα των Εργατικών και ανοίγει αναπληρωματική εκλογή, εκλογή δηλαδή για μία μόνο κενή έδρα, που γίνεται το πρώτο εκλογικό τεστ της κυβέρνησης Μπέρναμ.

Τυπικά, πάντως, η έδρα δεν έχει αδειάσει ακόμη. Στη Βουλή των Κοινοτήτων κανείς δεν παραιτείται με μια απλή επιστολή: πρέπει να διοριστεί σε ένα τελετουργικό αξίωμα του Στέμματος με το όνομα Chiltern Hundreds, μια νομική επινόηση αιώνων που τον καθιστά ασυμβίβαστο με τη βουλευτική ιδιότητα και έτσι τον απομακρύνει (History of Parliament). Μόνο όταν το εγκρίνει ο υπουργός Οικονομικών κενώνεται η έδρα, κι έπειτα ο επικεφαλής κοινοβουλευτικός των Εργατικών κινεί το ένταλμα για την κάλπη.

Γιατί μια «σίγουρη» έδρα τρομάζει τους Εργατικούς

Το 2024 ο Στάρμερ κράτησε την έδρα με σχεδόν 19.000 ψήφους, 48,9%, και πλειοψηφία 11.572 ψήφων έναντι του δεύτερου (House of Commons Library). Σε γενικές εκλογές αυτό είναι άνετο προβάδισμα. Σε αναπληρωματική, όμως, αλλάζουν τα δεδομένα: η συμμετοχή πέφτει, οι ψηφοφόροι της κυβέρνησης μένουν σπίτι, και η αντιπολίτευση μπορεί να συσπειρωθεί πίσω από έναν υποψήφιο, ενώ στο βρετανικό σύστημα αρκεί να περάσεις τον δεύτερο, δεν χρειάζεσαι πλειοψηφία.

Στις δημοτικές εκλογές του Μαΐου 2026, όμως, η εικόνα άλλαξε. Σύμφωνα με άθροιση των τοπικών αποτελεσμάτων από το Pollcheck, στους εκλογικούς τομείς που συνθέτουν την έδρα οι Πράσινοι έφτασαν το 28,8% έναντι 38,8% των Εργατικών, συμπιέζοντας τη διαφορά από τους 30 πόντους του 2024 σε περίπου δέκα (Pollcheck).

Και το προβάδισμα δεν έμεινε στα χαρτιά. Σε επίπεδο δήμου του Κάμντεν οι Πράσινοι κέρδισαν 10 έδρες, έφτασαν τους 11 συμβούλους και έγιναν η βασική αντιπολίτευση (BBC). Στο Χόλμπορν και Κόβεντ Γκάρντεν, μέσα στην ίδια την περιφέρεια, σάρωσαν και τις τρεις έδρες και έριξαν τον ίδιο τον ηγέτη του δημοτικού συμβουλίου (Camden New Journal). Το καύσιμό τους: η Γάζα, το κλίμα, αλλά και πολύ καθημερινά ζητήματα, όπως η υγρασία και η μούχλα στα ενοικιαζόμενα σπίτια.

Αυτό εξηγεί γιατί το Χόλμπορν γίνεται δοκιμασία για τον Μπέρναμ. Όχι για την κοινοβουλευτική του πλειοψηφία, που δεν κινδυνεύει, αλλά για το αν μπορεί να μετατρέψει τη δική του δημοτικότητα σε εμπιστοσύνη προς το κόμμα. Το χάσμα είναι μετρήσιμο: δημοσκόπηση της YouGov τον έδειχνε με προσωπικό ισοζύγιο δημοτικότητας στο +13, αλλά την αποδοχή της κυβέρνησης μόλις στο 22%, με 55% δυσαρέσκεια (YouGov). Η Ipsos έδινε τους Εργατικούς στο 28%, με το 70% δυσαρεστημένο από τον τρόπο που κυβερνάται η χώρα (Ipsos). Οι αναπληρωματικές εκλογές λειτουργούν ως φθηνή ευκαιρία τιμωρίας, γιατί ο ψηφοφόρος ξέρει ότι δεν αλλάζει κυβέρνηση και ψηφίζει με τον θυμό του (The Week).

Το ερώτημα είναι ποιος μαζεύει αυτόν τον θυμό. Οι Πράσινοι είναι ο καθαρότερος διεκδικητής, με τον Ζακ Πολάνσκι να αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο καθόδου, χωρίς όμως επίσημη υποψηφιότητα (Politico, BBC). Αλλά το αντι-Εργατικό ρεύμα δεν είναι ενιαίο. Το 2024 δεύτερος δεν ήρθε Πράσινος, αλλά ο ανεξάρτητος Άντριου Φάινσταϊν, με 18,9%, σε ψήφο συνδεδεμένη με τη Γάζα (politics.co.uk). Αν ξανακατέβει ανεξάρτητος αριστερός, κι αν προστεθούν το λαϊκιστικό δεξιό κόμμα Reform UK, οι Συντηρητικοί και οι Φιλελεύθεροι, η αντιπολίτευση σπάει σε πέντε κομμάτια και οι Εργατικοί μπορεί να περάσουν πρώτοι ακόμη και με χαμηλό ποσοστό.

Το ευρωπαϊκό κανάλι είναι στενό αλλά πραγματικό. Μια αδύναμη πρώτη κάλπη δεν ακυρώνει την επανεκκίνηση (reset) των σχέσεων Λονδίνου-Βρυξελλών σε άμυνα και εμπόριο, μειώνει όμως το πολιτικό κεφάλαιο που χρειάζεται ο Μπέρναμ για συμβιβασμούς τους οποίους οι αντίπαλοί του θα βαφτίσουν «κρυφή επανένταξη» στην Ευρώπη (CER).

Ο Στάρμερ επιμένει ότι η απόφαση είναι προσωπική. Οι Συντηρητικοί τη διαβάζουν ως άλλη μια στροφή 180 μοιρών ενός ανθρώπου που δεν άντεχε τον ρόλο του απλού βουλευτή δίπλα σε όσους τον ανέτρεψαν. Όποια κι αν είναι η αλήθεια, το αποτέλεσμα είναι το ίδιο: παραδίδει στον Μπέρναμ ένα δημοψήφισμα που εκείνος δεν ζήτησε, στη μία έδρα όπου η αριστερή πτέρυγα των Εργατικών έχει ήδη ραγίσει. Οι Εργατικοί έτρεξαν κιόλας να ανοίξουν τη διαδικασία επιλογής υποψηφίου, με προθεσμία αιτήσεων την 4η Σεπτεμβρίου και επιλογή στις 9 (Evening Standard). Η βιασύνη προδίδει το διακύβευμα, κι ας μην έχει ακόμη κενωθεί τυπικά η έδρα ούτε οριστεί ημερομηνία: ο Μπέρναμ θέλει την κάλπη κλεισμένη πριν οι Πράσινοι μετατρέψουν το τοπικό τους προβάδισμα σε εθνικό μήνυμα.