Ο ΠΟΥ προτείνει νέα εμβόλια για Έμπολα στο Κονγκό

Η επιδημία Έμπολα στη ΛΔ Κονγκό ξεπέρασε τα 10.900 επιβεβαιωμένα κρούσματα και τους 5.300 θανάτους με στοιχεία έως τις 7 Νοεμβρίου (ECDC), και ο ΠΟΥ τη χαρακτηρίζει τη δεύτερη μεγαλύτερη που έχει καταγραφεί (ΠΟΥ). Το αδειοδοτημένο εμβόλιο φτιάχτηκε για άλλο είδος Έμπολα από αυτό που κυκλοφορεί τώρα. Στις 4 Νοεμβρίου, ειδικοί του ΠΟΥ συνέστησαν να δοκιμαστούν δύο εμβόλια σχεδιασμένα για τον ιό αυτής της επιδημίας, τον Bundibugyo (ΠΟΥ).

Για μέτρο σύγκρισης, η επιδημία του 2018-2020 στο ίδιο το Κονγκό είχε περίπου 3.470 κρούσματα, άρα η σημερινή είναι σχεδόν τριπλάσια· μόνο η Δυτική Αφρική του 2014-2016 πήγε ψηλότερα, με πάνω από 28.000 (ανασκόπηση στο PMC). Και η νόσος παραμένει βαριά: σχεδόν ένας στους δύο επιβεβαιωμένους ασθενείς πεθαίνει (ΠΟΥ).

Στο πεδίο, το πρόβλημα είναι ο χρόνος. Από τους πρόσφατους θανάτους, σχεδόν δύο στους τρεις συνέβησαν στα σπίτια και στις κοινότητες, μακριά από κέντρα θεραπείας (ΠΟΥ). Είναι ένδειξη ότι η διάγνωση και η περίθαλψη δεν φτάνουν εγκαίρως σε όλους. Ακόμη και από τις επαφές που οι ομάδες ήδη γνωρίζουν, περίπου μία στις επτά έμενε κάθε μέρα χωρίς επίσκεψη, ενώ ο στόχος είναι το πολύ μία στις είκοσι (ΠΟΥ).

Γιατί δεν αρκεί το εμβόλιο που ήδη υπάρχει

Το «Έμπολα» δεν είναι ένας ιός αλλά οικογενειακό όνομα. Ο Bundibugyo και ο ιός που παλαιότερα λεγόταν Zaire ebolavirus είναι συγγενικά αλλά διαφορετικά είδη (ΠΟΥ).

Ένα εμβόλιο δείχνει στο ανοσοποιητικό, με ασφαλή τρόπο, ένα κομμάτι του εισβολέα, ώστε να τον αναγνωρίσει όταν εμφανιστεί ο πραγματικός. Σκεφτείτε το σαν φωτογραφία υπόπτου που δίνεται σε φύλακες· για τους ιούς Έμπολα, η φωτογραφία είναι η πρωτεΐνη που καλύπτει την επιφάνειά τους. Το αδειοδοτημένο εμβόλιο, το Ervebo, χρησιμοποιεί έναν εξασθενημένο ιό άλλου είδους ως ταχυδρόμο που παραδίδει τη φωτογραφία του Zaire (FDA).

Αν εμφανιστεί ο αδερφός του υπόπτου, οι φύλακες μπορεί να τον αναγνωρίσουν από την ομοιότητα, αλλά κανείς δεν εγγυάται ότι θα τον σταματήσουν. Αυτό ακριβώς δείχνουν τα δεδομένα: σε 179 δείγματα αίματος εμβολιασμένων, τα αντισώματα «έπιαναν» και την πρωτεΐνη του Bundibugyo, αλλά ασθενέστερα απ' ό,τι του Zaire, και η μελέτη μέτρησε μόνο πρόσδεση στο εργαστήριο, όχι προστασία από τη νόσο (NEJM). Γι' αυτό ο ΠΟΥ συστήνει το Ervebo έναντι Bundibugyo μόνο μέσα σε ερευνητικό πρωτόκολλο (ΠΟΥ).

Τα δύο νέα υποψήφια αλλάζουν τη φωτογραφία. Το ChAdOx1 BDBV της Οξφόρδης και του Serum Institute of India και το mRNA-1469 της Moderna είναι δύο διαφορετικοί τρόποι να παραδοθεί, αλλά αυτή τη φορά η φωτογραφία είναι του σωστού υπόπτου (ΠΟΥ). Η λογική έχει στήριγμα σε ζώα: σε πείραμα με μακάκους, σχήματα με την πρωτεΐνη του ίδιου του Bundibugyo τους προστάτευσαν από σοβαρή νόσο, ενώ ένα εφάπαξ μείγμα με πρωτεΐνες του Zaire και του Sudan, δύο άλλων ειδών, δεν απέτρεψε τους θανάτους (PLOS NTD).

Επειδή αυτή είναι η μεγαλύτερη επιδημία Bundibugyo που έχει καταγραφεί, δίνει για πρώτη φορά την ευκαιρία να μετρηθεί αν ένα εμβόλιο φτιαγμένο ειδικά για αυτόν προστατεύει ανθρώπους (ΠΟΥ). Η μέτρηση θα γίνει στην Tumaini, κλινική δοκιμή που ξεκίνησε στις 23 Οκτωβρίου στην Μπουνιά με το Ervebo και εφαρμόζει εμβολιασμό «δακτυλίου»: όταν επιβεβαιώνεται κρούσμα, εμβολιάζονται οι επαφές του και οι άνθρωποι υψηλού κινδύνου γύρω τους, σαν αντιπυρική ζώνη γύρω από μια εστία (Ινστιτούτο Τροπικής Ιατρικής Αμβέρσας). Πρώτα πρέπει να εγκρίνει την προσθήκη η ACOREP, η ρυθμιστική αρχή του Κονγκό (MSF), και τα αποτελέσματα αναμένονται στις αρχές του 2027 (ΠΟΥ).

Κένυα, Ευρώπη και Ελλάδα

Η Κένυα, που τον Οκτώβριο μετρούσε δύο κρούσματα (To Brief), έφτασε τα εννέα με δύο θανάτους (ECDC). Οι οκτώ που μολύνθηκαν από τον πρώτο ασθενή, τέσσερις συγγενείς και τέσσερις υγειονομικοί, ήταν ήδη σε καραντίνα όταν εμφάνισαν συμπτώματα (ΠΟΥ).

Νιγηρία και Γαλλία κατέγραψαν από ένα κρούσμα, χωρίς θάνατο, και στις δύο περιπτώσεις σε ανθρώπους που ταξίδεψαν από την περιοχή της επιδημίας (CDC). Για την Ελλάδα και την υπόλοιπη ΕΕ, το ECDC εκτιμά πολύ χαμηλό τον κίνδυνο για τον γενικό πληθυσμό, επειδή οι εισαγωγές αναμένονται σπάνιες και η γρήγορη απομόνωση κόβει την αλυσίδα (ECDC). Η επώαση φτάνει τις 21 ημέρες, οπότε κάποιος μπορεί να ταξιδέψει μολυσμένος χωρίς να το ξέρει· όμως δεν θεωρείται μεταδοτικός πριν από τα συμπτώματα, και ο ιός δεν μεταδίδεται από τον αέρα αλλά με άμεση επαφή με αίμα ή σωματικά υγρά (CDC).

Η Κένυα έδειξε ότι η παλιά συνταγή, να βρίσκεις κάθε επαφή και να την παρακολουθείς 21 ημέρες, πιάνει μια αλυσίδα πριν ξεφύγει· το Κονγκό, με εκτοπισμούς, βροχές και επιθέσεις σε δομές υγείας, δείχνει πόσο δύσκολα γίνεται αυτό σε κλίμακα (ΠΟΥ). Γι' αυτό η Tumaini μετράει πέρα από τη σημερινή επιδημία: αν πετύχει, η επόμενη εστία Bundibugyo θα βρει τους γιατρούς με εμβόλιο φτιαγμένο για τον δικό της ιό.