Πώς οι τεχνικές συνομιλίες ναρκοθετούν το τουρκολιβυκό μνημόνιο

Με 46.189 τ.χλμ. θαλάσσιων παραχωρήσεων στη Chevron νότια της Κρήτης και σχεδόν 20.000 μετανάστες να έχουν φτάσει πέρυσι στη Γαύδο και την Κρήτη, η Αθήνα στέλνει ξανά αντιπροσωπεία στην Τρίπολη στις 10 Ιουνίου. Επικεφαλής η υφυπουργός Εξωτερικών Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου, για δεύτερο γύρο τεχνικών συνομιλιών για τις θαλάσσιες ζώνες (ΥΠΕΞ). Είναι η συνέχεια της στρατηγικής διπλού ταμπλό που εγκαινίασε η Αθήνα την άνοιξη, μιλώντας ταυτόχρονα με τη Βεγγάζη και την Τρίπολη (To Brief).

Ο στόχος της Αθήνας δεν είναι η υπογραφή μιας Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης που η Τρίπολη ούτως ή άλλως δεν μπορεί να κυρώσει. Είναι η παραγωγή θεσμικού αρχείου. Και αυτό αξίζει να εξηγηθεί, γιατί δείχνει πώς ένα κράτος κερδίζει έδαφος χωρίς να βάλει ούτε μια υπογραφή κάτω από έναν χάρτη.

Τι παίζεται στον βυθό νότια της Κρήτης

Πρώτα τα λεφτά. Στις 16 Φεβρουαρίου 2026 η Chevron με μερίδιο 70% και ρόλο διαχειριστή, μαζί με την ελληνική HELLENiQ με 30%, υπέγραψαν συμβάσεις για τέσσερις υπεράκτιες περιοχές, ανάμεσά τους τα οικόπεδα Νότια Κρήτης I και II (Thetoc · Energodromio). Η Λιβύη αμφισβήτησε στον ΟΗΕ τη μέση γραμμή που χρησιμοποιεί η Ελλάδα γι' αυτές ακριβώς τις περιοχές (Naftemporiki). Όσο πιο καθαρό το νομικό περιβάλλον γύρω από αυτά τα τετραγωνικά χιλιόμετρα, τόσο μικρότερο το ρίσκο για έναν αμερικανικό κολοσσό που σκέφτεται να ρίξει εκεί γεωτρύπανο.

Δίπλα στην ενέργεια, το μεταναστευτικό. Η διαδρομή Τομπρούκ-Γαύδος-Κρήτη έγινε σταθερός μεταναστευτικός διάδρομος, με 19.799 αφίξεις σε Κρήτη και Γαύδο το 2025, το 99,4% με αφετηρία τη Λιβύη (RSA). Η Τρίπολη που ελέγχει τις αναχωρήσεις είναι η ίδια Τρίπολη που κάθεται τώρα στο τραπέζι των θαλάσσιων ζωνών. Δύο φάκελοι, ένας συνομιλητής.

Πώς το τραπέζι γίνεται όπλο

Για να καταλάβει κανείς τον μηχανισμό, χρειάζεται να ξέρει τι λένε δύο άρθρα της UNCLOS, της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας. Τα άρθρα 74 και 83 ζητούν από κράτη με αντικείμενες ακτές να διαπραγματεύονται καλόπιστα για μια δίκαιη οριοθέτηση όταν οι αξιώσεις τους επικαλύπτονται (UNCLOS). Η Ελλάδα και η Λιβύη συνομιλούν ακριβώς σε αυτή τη βάση, ως κράτη με απέναντι ακτές, από τον πρώτο τεχνικό γύρο στην Αθήνα τον Σεπτέμβριο 2025.

Εδώ είναι το κλειδί. Κάθε φορά που η Τρίπολη κάθεται με την Αθήνα ως «κράτος με αντικείμενες ακτές», αφήνει ένα θεσμικό ίχνος. Το ζήτημα της οριοθέτησης νότια της Κρήτης παραμένει ανοιχτό και διαπραγματεύσιμο με την Ελλάδα. Αυτό υπονομεύει σιωπηρά τον πυρήνα του τουρκολιβυκού μνημονίου του 2019, που στηρίζεται στην παραδοχή ότι Ελλάδα και Λιβύη δεν έχουν καν κοινά θαλάσσια σύνορα να συζητήσουν.

Το αρχείο της Λιβύης στη Διεύθυνση Ωκεάνιων Υποθέσεων του ΟΗΕ (DOALOS) περιλαμβάνει τη λιβυκή επιστολή του 2019, ελληνικές, αιγυπτιακές και κυπριακές απαντήσεις, το κοινό τουρκολιβυκό έγγραφο του 2022 και νεότερες λιβυκές καταχωρίσεις (UN DOALOS). Αυτές οι διακοινώσεις δεν χαράσσουν όριο. Κάνουν όμως κάτι κρίσιμο: αποτρέπουν το επιχείρημα της σιωπηρής αποδοχής. Κανείς δεν μπορεί αργότερα να πει «δεν διαμαρτυρηθήκατε».

Η Τρίπολη, ωστόσο, δεν εγκαταλείπει το τουρκικό χαρτί. Λιβυκοί αξιωματούχοι επιμένουν ότι κάθε διαβούλευση πρέπει να περνά από τους αρμόδιους θεσμούς της χώρας (LANA). Η λογική είναι αμιγώς συναλλακτική. Κρατά την Άγκυρα ως μοχλό, αλλά συνομιλεί με την Αθήνα ώστε να μην εγκλωβιστεί σε έναν μόνο προστάτη. Η Άγκυρα διαβάζει την κίνηση: τουρκικά μέσα την παρουσιάζουν ως ελληνική προσπάθεια να αντικρουστούν τα τουρκικά δικαιώματα στην Ανατολική Μεσόγειο (Daily Sabah).

Ο πραγματικός κίνδυνος για την Αθήνα δεν είναι η Τρίπολη, αλλά μια αναβίωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τα ανατολικά, καθώς η Άγκυρα ανοίγει κανάλια με τον κύκλο Χαφτάρ στη Βεγγάζη (The New Arab). Η χώρα παραμένει πεδίο παράλληλων νομιμοτήτων, όπου η Βουλή στο Τομπρούκ διεκδικεί δικαίωμα κύρωσης κάθε διεθνούς συμφωνίας (Carnegie).

Εκεί κρύβεται η ουσία. Όσο η Λιβύη παραμένει διαιρεμένη ανάμεσα σε Τρίπολη και Τομπρούκ, κανένα μνημόνιο, ούτε με την Άγκυρα ούτε με την Αθήνα, δεν έχει τελική νομική ισχύ. Το παιχνίδι παίζεται στο ποιος θα ελέγχει τον φάκελο στον ΟΗΕ την ημέρα που η χώρα θα αποκτήσει ξανά ενιαίο κράτος ικανό να υπογράψει.