Πώς το DNA 493 γατών ρίχνει φως στον ανθρώπινο καρκίνο του μαστού

Τα ποντίκια εργαστηρίου δεν αρρωσταίνουν όπως εμείς. Τρέφονται ελεγχόμενα, ζουν σε αποστειρωμένα κλουβιά, και οι όγκοι τους δεν αναπτύσσονται φυσικά — τους τους εμφυτεύουν οι ερευνητές. Αυτό εξηγεί εν μέρει γιατί λιγότερο από 8% των αντικαρκινικών φαρμάκων που λειτουργούν σε ποντίκια καταφέρνουν να περάσουν σε ανθρώπινες θεραπείες (PMC).

Οι γάτες, όμως, αρρωσταίνουν ακριβώς όπως εμείς. Αναπνέουν τον ίδιο αέρα, εκτίθενται στους ίδιους ρύπους, ζουν στο ίδιο σπίτι. Και αναπτύσσουν καρκίνο μόνες τους — χωρίς κανένα εργαστηριακό κόλπο.

Μια μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Science στις 19 Φεβρουαρίου δείχνει πόσο πολύτιμη μπορεί να είναι αυτή η ομοιότητα. Ερευνητές από το Wellcome Sanger Institute, το University of Guelph και το University of Bern ανέλυσαν 493 ζεύγη δειγμάτων (καρκινικός ιστός και υγιής) από γάτες σε πέντε χώρες και δημιούργησαν τον πρώτο ολοκληρωμένο «χάρτη» του καρκίνου στις γάτες — ένα feline oncogenome (Science).

Ένα γονίδιο, δύο είδη

Το πιο εντυπωσιακό εύρημα αφορά τον καρκίνο του μαστού. Πάνω από 50% των όγκων μαστού σε γάτες είχαν μετάλλαξη στο γονίδιο FBXW7 — ένα γονίδιο που κανονικά λειτουργεί ως φρένο, εμποδίζοντας καρκινικές πρωτεΐνες να συσσωρευτούν. Όταν σπάει, ο όγκος τρέχει ανεξέλεγκτα. Στους ανθρώπους, η ίδια μετάλλαξη συνδέεται με χειρότερη πρόγνωση στον καρκίνο μαστού (University of Bern).

Ταυτόχρονα, 47% των γατίσιων όγκων μαστού εμφάνισαν μεταλλάξεις στο PIK3CA — γονίδιο για το οποίο υπάρχει ήδη εγκεκριμένο φάρμακο σε ανθρώπους, ο αναστολέας alpelisib (Medical Xpress).

Η ομάδα του University of Bern ανακάλυψε ότι καρκινικοί όγκοι γατών με μεταλλάξεις FBXW7 ανταποκρίνονταν καλύτερα σε συγκεκριμένα χημειοθεραπευτικά — ένα εύρημα που ανοίγει πιθανό δρόμο θεραπείας και για τα δύο είδη.

Γιατί η γάτα, όχι το ποντίκι

Η κρίσιμη λεπτομέρεια: 85% των όγκων μαστού σε γάτες είναι κακοήθεις — ποσοστό ανάλογο με τους επιθετικούς ανθρώπινους καρκίνους μαστού (PMC). Σε αντίθεση με τους ποντικούς, οι γάτες έχουν ανέπαφο ανοσοποιητικό σύστημα — κάτι κρίσιμο για τη δοκιμή ανοσοθεραπειών. Και σε αντίθεση με τα εργαστηριακά μοντέλα, οι μεταλλαξιακές τους υπογραφές (π.χ. οι βλάβες DNA από υπεριώδη ακτινοβολία) είναι σχεδόν ταυτόσημες με τις ανθρώπινες (Of Mice, Dogs, Pigs).

Όπως εξηγεί η Dr. Louise Van Der Weyden: «Αυτά τα κατοικίδια βρίσκονται στο ίδιο περιβάλλον που είμαστε κι εμείς, έχουν την ίδια ρύπανση — κάτι που δεν πρόκειται να πάρετε στο εργαστήριο».

Κανείς δεν λέει ότι αύριο θα βγει φάρμακο. Τα δεδομένα της μελέτης είναι εργαστηριακά, χρειάζονται κλινικές δοκιμές, και ο δρόμος από ανακάλυψη σε θεραπεία μετριέται σε δεκαετίες. Αλλά κάτι ουσιαστικό αλλάζει: ένα ζώο που ήδη μοιράζεται τη ζωή μας μπορεί τώρα να μοιραστεί και τη γνώση για τη νόσο — ωφελώντας τελικά και τα δύο είδη.