Πώς 672 εκατ. δολάρια Αμπράμοβιτς έφυγαν από κυπριακό ισολογισμό

Οι λογαριασμοί της κυπριακής εταιρείας Amiscan για το 2003 υπάρχουν σε δύο εκδοχές. Το προσχέδιο καταγράφει κατοικίες στο Sussex, στο Λονδίνο και στη νότια Γαλλία, ελικόπτερα, αεροσκάφη και σκάφη αξίας 672 εκατ. δολαρίων. Οι τελικές καταστάσεις, που ενέκρινε η Deloitte το 2006, δείχνουν περιουσία μόλις 75.000 δολαρίων (BBC, Bureau). Η κοινή έρευνα του BBC Panorama, του Bureau of Investigative Journalism και του OCCRP, που δημοσιεύθηκε σήμερα, αποδίδει τη διαφορά σε αναδρομικά χρονολογημένες μεταφορές από κυπριακές εταιρείες του δικτύου του Ρομάν Αμπράμοβιτς προς τις Βρετανικές Παρθένες Νήσους. Στις μεταφορές αυτές η έρευνα περιγράφει συμμετοχή της Deloitte Κύπρου και της MeritServus, εταιρείας εταιρικών υπηρεσιών (OCCRP).

Από το προσχέδιο στον εγκεκριμένο ισολογισμό

Από το συνολικό ποσό έχουν δημοσιοποιηθεί λίγες μόνο επιμέρους αποτιμήσεις: 147,5 εκατ. για το σκάφος Pelorus, 38 εκατ. για το κτήμα στο Sussex και 8 εκατ. για το διαμέρισμα στο Λονδίνο (BBC). Σύμφωνα με την έρευνα, έγγραφα που συντάχθηκαν εκ των υστέρων παρουσίαζαν τα στοιχεία αυτά σαν να είχαν περάσει στη μητρική της Amiscan στις Βρετανικές Παρθένες Νήσους μέσα στην ίδια χρήση. Πρόκειται δηλαδή για χαρτιά γραμμένα αργότερα που φέρουν ημερομηνία του παρελθόντος. Η Deloitte, όπως περιγράφει η έρευνα, είχε ετοιμάσει τα προσχέδια και έκρινε επαρκή τα μεταγενέστερα έγγραφα, ώστε τα στοιχεία να αφαιρεθούν από τους λογαριασμούς που ενέκρινε.

Η σημασία βρίσκεται στο ποιος βλέπει τι. Οι καταστάσεις που καταχωρίζονται στο κυπριακό μητρώο είναι η δημόσια εικόνα της οικονομικής θέσης μιας εταιρείας. Ο σημερινός κυπριακός νόμος περί εταιρειών (το Κεφ. 113) απαιτεί να δίνουν «αληθινή και δίκαιη εικόνα» (Κεφ. 113). Όταν η ίδια περιουσία εμφανίζεται σε εταιρεία των Βρετανικών Παρθένων Νήσων, η δημόσια ορατότητά της περιορίζεται. Δεν έχει επαληθευτεί ποια ακριβώς μορφή είχε ο κυπριακός νόμος εκείνα τα χρόνια.

Η Kravin και οι τόκοι

Η αξία των κατοικιών, των σκαφών και των αεροσκαφών που έπαψε να φαίνεται στην Amiscan δεν είναι ποσό απλήρωτου φόρου. Η φορολογική καταγγελία αφορά χωριστά μια δεύτερη εταιρεία, την Kravin. Η Kravin είχε εισπράξει περίπου 3 δισ. δολάρια από την πώληση μετοχών της πετρελαϊκής Sibneft το 2003 και κρατούσε σχεδόν 2 δισ. σε τοκοφόρους λογαριασμούς. Σε emails του Αυγούστου και του Σεπτεμβρίου 2005 συζητείται πώς θα αλλάξουν τα λογιστικά της για τις χρήσεις 2003 και 2004 (Bureau). Ο στόχος, όπως τον περιγράφει η έρευνα, ήταν η Kravin να εμφανίζεται ότι κρατούσε τα χρήματα για λογαριασμό εταιρείας στις Βρετανικές Παρθένες Νήσους. Έτσι οι τόκοι δεν θα ήταν δικό της εισόδημα.

Το πρώτο email αποδίδεται στον Demetris Ioannides, πρώην πρόεδρο της Deloitte Κύπρου. Ο ίδιος πρότεινε τις αλλαγές μετά από συνάντηση με τη Deloitte και αργότερα έγινε διευθύνων εταίρος της MeritServus. Ακολούθησε email της ίδιας της Deloitte για αλλαγές σε τραπεζικά υπόλοιπα, έσοδα τόκων και αποτελέσματα.

Η αλληλογραφία είναι το ισχυρότερο τεκμήριο που έχει δημοσιευθεί. Αφήνει όμως ανοιχτό το κρίσιμο σημείο: αν η Kravin λειτουργούσε πράγματι από την αρχή ως θεματοφύλακας, κάτι που μπορούν να δείξουν μόνο τα τραπεζικά και εταιρικά αρχεία της εποχής. Κανένας υπολογισμός απλήρωτου φόρου και κανένας επίσημος καταλογισμός δεν έχει δημοσιευθεί.

Οι απαντήσεις

Η έρευνα περιγράφει το ίδιο μοτίβο και σε άλλες εταιρείες του δικτύου. Όλα αυτά είναι συμπεράσματα δημοσιογράφων από διαρρεύσαντα αρχεία. Τα τρία μέσα δούλεψαν πάνω στο ίδιο υλικό και δεν επιβεβαιώνουν ανεξάρτητα το ένα το άλλο, ενώ κανένα δικαστήριο δεν έχει κρίνει την υπόθεση.

Οι δικηγόροι του Αμπράμοβιτς αρνούνται απόκρυψη περιουσίας και φοροδιαφυγή. Αρνούνται επίσης ότι ο ίδιος γνώριζε, ενέκρινε ή κατηύθυνε την αναδρομική χρονολόγηση. Λένε ότι δεν διαχειριζόταν καθημερινά τις εταιρείες και βασιζόταν σε επαγγελματίες συμβούλους (OCCRP). Η Deloitte Κύπρου δηλώνει ότι συμμορφώνεται με τον νόμο και ότι δεν μπορεί να σχολιάσει αλληλογραφία άνω των 20 ετών, στην οποία δεν έχει πλέον πρόσβαση (Καθημερινή Κύπρου). Η έρευνα κατονομάζει τον Antonis Taliotis ως τότε επικεφαλής φορολογικών και νομικών υπηρεσιών της εταιρείας, αλλά δεν ταυτοποιεί τον ελεγκτή που υπέγραψε τις καταστάσεις της Amiscan.

Δεν εντοπίστηκε δημόσια αντίδραση από το κυπριακό Τμήμα Φορολογίας ή από την ΑΔΕΕλΕπ, την αρχή που εποπτεύει σήμερα τους ελεγκτές (νόμος εποπτείας ελεγκτών). Ο Αμπράμοβιτς είχε βρεθεί στο επίκεντρο έρευνας και τον Ιανουάριο, όταν γερμανικές αρχές έκαναν έφοδο στην Deutsche Bank για ύποπτες συναλλαγές που τον αφορούσαν (To Brief). Στα νέα έγγραφα δεν υπάρχει στοιχείο που να συνδέει τις δύο υποθέσεις.

Σύμφωνα με την έρευνα, τα σκάφη και οι βίλες δεν χάθηκαν· άλλαξαν εταιρεία στα χαρτιά. Το ερώτημα πώς ένας ισολογισμός γεμάτος σκάφη και αεροσκάφη έγινε, με έγκριση ελεγκτή, σχεδόν άδειος έχει πλέον δύο αποδέκτες. Ο πρώτος είναι η Deloitte Κύπρου, που ενέκρινε την τελική εικόνα. Ο δεύτερος είναι οι κυπριακές αρχές ελέγχου και φορολογίας, οι οποίες ως σήμερα δεν έχουν μιλήσει δημόσια.