Πώς 26 δηλώσεις του Facebook έγιναν 25 δισ. δολάρια

Ένας δικαστής στη Σάντα Φε διέταξε στις 21 Οκτωβρίου τη Meta να πληρώσει αστική ποινή 25 δισ. δολαρίων στην πολιτεία του Νέου Μεξικού (Υπουργείο Δικαιοσύνης Νέου Μεξικού). Είναι η μεγαλύτερη ποινή που έχει επιβληθεί ποτέ στην εταιρεία (AP, Bloomberg Law). Η ποινή τιμωρεί τις δημόσιες διαβεβαιώσεις του Facebook προς τους χρήστες του, φράσεις όπως «εσύ ελέγχεις τα δεδομένα σου». Ένορκοι και δικαστής έκριναν ότι τέτοιες υποσχέσεις δεσμεύουν νομικά όποιον τις δίνει και ότι μπορούν να κοστολογηθούν.

Από την Cambridge Analytica στις 26 διαβεβαιώσεις

Η ιστορία ξεκινά το 2018, με τις αποκαλύψεις για την Cambridge Analytica. Η Cambridge Analytica απέκτησε δεδομένα μέσω μιας εφαρμογής του ερευνητή Aleksandr Kogan. Οι τότε δυνατότητες του Facebook επέτρεπαν σε τέτοιες εφαρμογές να βλέπουν και στοιχεία των φίλων όσων τις χρησιμοποιούσαν (Albuquerque Journal). Φανταστείτε ότι δίνετε σε κάποιον το κλειδί της αποθήκης σας και μαθαίνετε αργότερα ότι το ίδιο κλειδί άνοιγε και τις αποθήκες των γειτόνων. Το Νέο Μεξικό προσέφυγε στη δικαιοσύνη το 2021 (AP), όμως η δίκη απλώθηκε πολύ πέρα από εκείνο το σκάνδαλο.

Στις 25 Σεπτεμβρίου οι ένορκοι έκριναν παραπλανητικές 26 από 29 δημόσιες δηλώσεις του Facebook (ετυμηγορία). Μία από αυτές ανήκε στον ίδιο τον Mark Zuckerberg. Το 2010 διαβεβαίωνε ότι οι χρήστες ελέγχουν πώς μοιράζονται οι πληροφορίες τους και ότι το Facebook δεν δίνει προσωπικά δεδομένα σε διαφημιζόμενους (Santa Fe New Mexican). Σύμφωνα με την απόφαση, 16 από τις 26 φράσεις αφορούσαν δεδομένα και πρόσβαση τρίτων εφαρμογών. Οι υπόλοιπες αφορούσαν την παραπληροφόρηση, τη ρητορική μίσους και την ίση εφαρμογή των κανόνων.

Η ετυμηγορία δεν δικαίωσε την πολιτεία σε όλα. Οι ένορκοι απέρριψαν μέρος των κατηγοριών της, όπως ορισμένες διαβεβαιώσεις για την αφαίρεση γραφικής βίας και ψεύτικων θεραπειών COVID-19 (Source New Mexico). Όσες φράσεις κρίθηκαν παραπλανητικές, όμως, αρκούσαν. Έμενε να υπολογιστεί πόσο κοστίζει η καθεμία.

Η αριθμητική που φούσκωσε την ποινή

Ο νόμος του Νέου Μεξικού για τις αθέμιτες πρακτικές επιτρέπει πρόστιμο έως 5.000 δολάρια για κάθε εκούσια παράβαση (νόμος). Τι μετράει όμως ως μία παράβαση; Οι ένορκοι μέτρησαν κάθε φράση τόσες φορές όσοι ήταν οι άνθρωποι που ευλόγως θα τη συναντούσαν στην πολιτεία. Για 15 διαβεβαιώσεις χρησιμοποίησαν περίπου 1,4 εκατ. μηνιαίους χρήστες του Facebook και για τις άλλες 11 περίπου 2,1 εκατ. κατοίκους (δικαστική απόφαση).

Σκεφτείτε 26 παραπλανητικές αφίσες σε μια πόλη. Μετράτε όσους θα μπορούσαν να δουν την καθεμία, οπότε ο ίδιος περαστικός μετράει τόσες φορές όσες αφίσες συναντά. Έτσι προέκυψαν σχεδόν 44 εκατομμύρια παραβάσεις, περίπου 21 φορές ο πληθυσμός της πολιτείας (ανάλυση της απόφασης, δικαστική απόφαση). Ο αριθμός μετρά δυνητικές επαφές με μια παραπλανητική υπόσχεση, όχι εξαπατημένους ανθρώπους.

Με 5.000 δολάρια ανά παράβαση, το ανώτατο όριο ξεπερνούσε τα 219 δισ. (Reuters μέσω MarketScreener). Ο δικαστής Francis J. Mathew κράτησε το μέγιστο ανά παράβαση. Επικαλέστηκε τη διάρκεια και την επανάληψη των υποσχέσεων, τη συμμετοχή ανώτατων στελεχών και τον εκούσιο χαρακτήρα τους (απόφαση). Μετά εξέτασε την αναλογικότητα και τη δέουσα διαδικασία και κατέβασε το σύνολο στα 25 δισ., χωρίς να εξηγήσει γιατί σταμάτησε ακριβώς εκεί (Courthouse News). Πρόσθεσε και τόκο 15% τον χρόνο έως την εξόφληση (δικαστική απόφαση).

Για μέτρο σύγκρισης: η Meta ανακοίνωσε σχεδόν 10 δισ. δολάρια καθαρά κέρδη το τρίτο τρίμηνο του 2026 (Meta). Η ποινή ισοδυναμεί λοιπόν με δυόμισι τρίμηνα κερδών. Είναι και πενταπλάσια από τον διακανονισμό των 5 δισ. της εταιρείας με την ομοσπονδιακή Επιτροπή Εμπορίου (FTC) το 2019 (FTC).

Ως σήμερα η Meta έχει μόνο προαναγγείλει έφεση. Ο νομικός διευθυντής της, C.J. Mahoney, χαρακτήρισε την προσέγγιση της πολιτείας «φόρο στην ομιλία». Ο γενικός εισαγγελέας Raúl Torrez δήλωσε έτοιμος να υπερασπιστεί την απόφαση και ανέφερε ότι τα χρήματα θα πάνε στην εκπαίδευση (AP). Στο εφετείο αναμένεται να αμφισβητηθούν τόσο η κρίση για τις διαβεβαιώσεις όσο και η αριθμητική των αφισών και το τελικό ύψος (Reuters).

Για τον χρήστη δεν αλλάζει τίποτα αμέσως, αφού η ποινή καταλήγει στην πολιτεία και όχι σε ατομικές αποζημιώσεις (δικαστική απόφαση). Χωριστή κρίση, χωρίς χρονοδιάγραμμα, περιμένει το αίτημα του Νέου Μεξικού να υποχρεωθεί η Meta να αλλάξει πρακτικές (απόφαση). Το μέτωπο είναι ευρύτερο. Το ίδιο δικαστήριο έχει ήδη κρίνει τη Meta σε άλλη υπόθεση για την ασφάλεια ανηλίκων (Υπουργείο Δικαιοσύνης Νέου Μεξικού). Και στο TikTok, δικαστικά έγγραφα καταγράφουν εσωτερικές προειδοποιήσεις για τα παιδιά (To Brief).

Ό,τι κι αν κρίνει το εφετείο, η Σάντα Φε έδειξε ήδη κάτι που κάθε εταιρεία τεχνολογίας θα πρέπει να λάβει υπόψη. Μια φράση όπως «εσύ ελέγχεις τα δεδομένα σου» δεν είναι πια απλό διαφημιστικό σλόγκαν. Είναι υπόσχεση με τίμημα, και το τίμημα πολλαπλασιάζεται με κάθε άνθρωπο που θα μπορούσε να τη διαβάσει.