Πόρισμα διαφθοράς αγγίζει Αναστασιάδη, εισαγγελείς εκτός

Δυόμισι χρόνια έρευνας, 3.000 σελίδες, 214 ακροάσεις, 150 καταθέσεις και 793 τεκμήρια οδήγησαν την Ανεξάρτητη Αρχή κατά της Διαφθοράς της Κύπρου σε ένα συμπέρασμα που τινάζει στον αέρα τον πυρήνα εξουσίας της χώρας: υπάρχουν ενδείξεις πιθανών ποινικών αδικημάτων για τον τέως πρόεδρο Νίκο Αναστασιάδη (RIK, Euronews). Δεν πρόκειται για καταδίκη, ούτε καν για απαγγελία κατηγοριών. Είναι ένα πόρισμα που λέει ότι το υλικό αρκεί ώστε να ζητηθεί ποινική και φορολογική αξιολόγηση από τους αρμόδιους.

Το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο δεν είναι το ίδιο το πόρισμα. Είναι αυτό που ακολούθησε. Μία μέρα μετά τη δημοσιοποίηση, ο Γενικός Εισαγγελέας Γιώργος Σαββίδης και ο Βοηθός του Σάββας Αγγελίδης δήλωσαν αποχή από την αξιολόγηση του φακέλου. Ο Σαββίδης επικαλέστηκε ρητά την «προσωπική σχέση και φιλία» του με τον Αναστασιάδη (News247). Σκεφτείτε τι σημαίνει αυτό. Οι δύο άνθρωποι που νομικά οφείλουν να κρίνουν αν θα ασκηθεί δίωξη πρέπει να αποσυρθούν, επειδή είναι πολύ κοντά στον ελεγχόμενο. Ο φάκελος αγγίζει τον ίδιο τον μηχανισμό που οφείλει να τον αξιολογήσει.

Πώς ένα βιβλίο έγινε θεσμικός φάκελος

Όλα ξεκίνησαν από το «Κράτος Μαφία» του δημοσιογράφου Μακάριου Δρουσιώτη, που κυκλοφόρησε το 2022. Το βιβλίο περιέγραψε την Κύπρο ως ένα δίκτυο όπου πολιτική εξουσία, μεγάλα δικηγορικά γραφεία, τράπεζες και ρωσικό χρήμα μπλέκονταν σε ένα σύστημα επιρροής που αποδυνάμωνε το κράτος δικαίου (Philenews). Από εκεί, μια καταγγελία έγινε αυτεπάγγελτη έρευνα.

Εδώ χρειάζεται ψυχραιμία. Η Αρχή κατά της Διαφθοράς δεν είναι δικαστήριο και δεν μπορεί να ασκήσει δίωξη. Δουλεύει με κριτήριο τη «στάθμιση πιθανοτήτων», όχι το αυστηρό ποινικό «πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας» (Cyprus Mail). Για τον Αναστασιάδη καταγράφει επτά ενδεχόμενες περιπτώσεις, που κινούνται από εμπορία επιρροής έως κατάχρηση εξουσίας (Capital). Μαζί του ονοματίζονται πρόσωπα από το πρώην δικηγορικό του γραφείο, πρώην κρατικοί αξιωματούχοι και ο Ρώσος ολιγάρχης Ντμίτρι Ριμπολόβλεφ (AlphaNews).

Ο ίδιος ο Αναστασιάδης απορρίπτει κατηγορηματικά τα ευρήματα. Υποστηρίζει ότι αρκετές αιτιάσεις δεν του τέθηκαν ποτέ για να απαντήσει και ζήτησε ακριβώς την εξαίρεση των εισαγγελέων (News247). Το τεκμήριο αθωότητας παραμένει ακέραιο, και το πλήρες πόρισμα δεν έχει δημοσιοποιηθεί.

Από τον ολιγάρχη στο ευρωπαϊκό διαβατήριο

Το όνομα Ριμπολόβλεφ δεν είναι τυχαίο. Δείχνει τον πραγματικό λόγο που η υπόθεση δεν είναι στενά κυπριακή. Στην καρδιά της βρίσκονται τα κυπριακά «χρυσά διαβατήρια»: με επένδυση γύρω στα 2 με 2,5 εκατομμύρια ευρώ, ένας πλούσιος μη Ευρωπαίος αποκτούσε κυπριακή, άρα και ευρωπαϊκή, ιθαγένεια. Μαζί με αυτήν, δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας σε όλη την Ένωση.

Αυτό ακριβώς ανησύχησε τις Βρυξέλλες. Η Κομισιόν προειδοποιούσε από το 2019 ότι τέτοια σχήματα ανοίγουν πόρτες σε ξέπλυμα και κινδύνους ασφάλειας, και το 2020 άνοιξε διαδικασία παράβασης κατά Κύπρου και Μάλτας (European Commission). Μετά την εισβολή στην Ουκρανία το βάρος μεγάλωσε. Το 2022 η Επιτροπή ζήτησε ανάκληση διαβατηρίων από Ρώσους υπό κυρώσεις (Reuters). Ένα κυπριακό κενό ελέγχου μπορούσε να γίνει ευρωπαϊκό κενό ασφάλειας.

Η αποχή των δύο εισαγγελέων φωτίζει μια δομική αδυναμία που η ίδια η ΕΕ επισημαίνει εδώ και χρόνια. Στην Κύπρο ο Γενικός Εισαγγελέας συγκεντρώνει δύο ρόλους ταυτόχρονα: συμβουλεύει το κράτος και ελέγχει τις ποινικές διώξεις. Η Κομισιόν ζητά τον διαχωρισμό τους (Cyprus Mail). Η κυβέρνηση δηλώνει τώρα πρόθεση να διορίσει ανεξάρτητους ποινικούς ανακριτές (Euronews).

Μένει όμως ένα ερώτημα που κανείς δεν θέλει να θέσει ευθέως. Γιατί χρειάστηκε ένα βιβλίο, διεθνείς διαρροές και κρυφή δημοσιογραφική έρευνα για να κινηθούν μηχανισμοί που υποτίθεται υπήρχαν ήδη; Η ίδια η Νομική Υπηρεσία φέρεται να είχε προειδοποιήσει από το 2015 και το 2016 ότι το πρόγραμμα στερούνταν επαρκούς νομικής βάσης, και αυτό συνέχισε να λειτουργεί (IMI Daily). Το «Κράτος Μαφία» δεν ήταν απόδειξη ενοχής. Ήταν η θρυαλλίδα που ανάγκασε το κυπριακό κράτος να κάνει αυτό που οι ίδιοι του οι θεσμοί απέφευγαν για μια δεκαετία: να κοιτάξει την κορυφή του.