Ποινική έρευνα για το ακατάλληλο νερό σε Σιθωνία και Βόλβη

Σε ένα δείγμα από το δίκτυο της Σιθωνίας μετρήθηκαν 40 ολικά κολοβακτηριοειδή ανά 100 ml, ανάμεσά τους E. coli, εκεί που το όριο για πόσιμο νερό είναι μηδέν (Xalkidiki Politiki). Στη Νυμφόπετρα Βόλβης, λίγα χιλιόμετρα ανατολικά της Θεσσαλονίκης, το νερό κρίθηκε ακατάλληλο λόγω ουρανίου και φθορίου. Η κρίση του νερού, που ως τώρα την ξέραμε ως έλλειψη, μπήκε την Τρίτη σε νέο πεδίο, αυτό της δημόσιας υγείας και της ποινικής ευθύνης.

Στις 28 Ιουλίου ο προϊστάμενος της Εισαγγελίας Εφετών Θεσσαλονίκης, Λεωνίδας Νικολόπουλος, παρήγγειλε δύο κατεπείγουσες προκαταρκτικές έρευνες: μία προς την Εισαγγελία Πρωτοδικών Θεσσαλονίκης για τη Βόλβη και μία προς την Εισαγγελία Πολυγύρου για τη Σιθωνία (ProtoThema, News247). Το δημόσια αναφερόμενο αδίκημα είναι η παράλειψη λήψης μέτρων για την πρόληψη ασθενειών: το αν οι αρμόδιοι κατάλαβαν τον κίνδυνο και άργησαν ή δεν ενημέρωσαν τους πολίτες (SKAI). Η προκαταρκτική δεν αποδεικνύει ενοχή· ανοίγει τον έλεγχο για το ποιος όφειλε να πράξει τι.

Δύο διαφορετικοί κίνδυνοι στην ίδια βρύση

Τα δύο περιστατικά δεν είναι το ίδιο πρόβλημα. Στη Σιθωνία η μόλυνση είναι μικροβιολογική: κολοβακτηρίδια και εντερόκοκκοι σε Τρανή Αμμούδα, Άγιο Νικόλαο, Όρμο Παναγίας και Λατούρα, ευρήματα που η Περιφερειακή Ενότητα Χαλκιδικής βρήκε ύστερα από αιτήματα κατοίκων (eMakedonia). Αυτός ο κίνδυνος είναι άμεσος και οξύς: κοπρανώδης ρύπανση, κίνδυνος γαστρεντερίτιδας από πόση ή μαγείρεμα. Το νερό θεωρείται μη ασφαλές μέχρι απολύμανση και καθαρές επαναληπτικές μετρήσεις.

Στη Νυμφόπετρα η επιβάρυνση είναι χημική. Η ΔΕΥΑ Βόλβης συνέδεσε το πρόβλημα με νιτρικά στη γεώτρηση «Προφήτη» και ουράνιο και φθοριούχα στη γεώτρηση «Βαγιοχώρι», όταν άλλαξε η αναλογία τροφοδοσίας του δικτύου (Aftodioikisi). Εδώ ο κίνδυνος είναι θέμα δόσης και διάρκειας: ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας θέτει όρια 1,5 mg/L για το φθόριο και συνδέει το ουράνιο κυρίως με νεφρική τοξικότητα (WHO). Ο βρασμός δεν βοηθά, μπορεί και να αυξήσει τη συγκέντρωση. Οι ακριβείς τιμές σε ουράνιο, φθόριο και νιτρικά δεν έχουν δημοσιοποιηθεί.

Ποιος έπρεπε να ειδοποιήσει και ποιος δεν το έκανε

Το θεσμικό κλειδί είναι απλό: για το Υπουργείο Υγείας, υπεύθυνος για ασφαλές νερό και για την ενημέρωση των πολιτών είναι ο φορέας που λειτουργεί το δίκτυο, δηλαδή ο δήμος ή η ΔΕΥΑ (Υπ. Υγείας). Η ευρωπαϊκή Οδηγία 2020/2184 επιβάλλει μάλιστα να έχει ο πολίτης εύκολη πρόσβαση στα πιο πρόσφατα αποτελέσματα, στις υπερβάσεις και στα διορθωτικά μέτρα (EUR-Lex).

Στη Νυμφόπετρα το ίχνος προστασίας είναι σαφές: ρητή απαγόρευση για πόση και μαγείρεμα, στροφή των κατοίκων στο εμφιαλωμένο (To Brief). Στη Σιθωνία, όμως, ο Επόπτης Υγείας ζήτησε στις 20 Ιουλίου από τον Δήμο να ενημερώσει άμεσα κατοίκους και να προχωρήσει σε χλωρίωση, αλλά δεν εντοπίστηκε δημόσια αντίστοιχη ανακοίνωση απαγόρευσης ανά οικισμό, ούτε οδηγία για εστίαση και ξενοδοχεία σε πλήρη τουριστική αιχμή (eMakedonia). Αυτό ακριβώς το κενό, η απόσταση ανάμεσα στην εντολή του υγειονομικού και στην πράξη του δήμου, ερευνά η εισαγγελία.

Η χρονική σύμπτωση δεν πέρασε απαρατήρητη στο Μαξίμου. Ενώ το νομοσχέδιο του ΥΠΕΝ που περνά ολόκληρη τη Χαλκιδική και τη Θεσσαλονίκη στην αρμοδιότητα της ΕΥΑΘ συζητιόταν στη Βουλή, ο υπουργός Σταύρος Παπασταύρου επικαλέστηκε τις δύο υποθέσεις ως απόδειξη ότι «το σύστημα έχει φτάσει στα όριά του» (Newsbeast). Η ΕΔΕΥΑ και η ΚΕΔΕ αντιτείνουν ότι η κυβέρνηση εργαλειοποιεί πραγματικές κρίσεις για να επιβάλει κεντρικοποίηση χωρίς αυτοδιοικητική συναίνεση (News247).

Πέρα από τη διαμάχη για το ποιος θα διαχειρίζεται το νερό, η εισαγγελική παραγγελία λέει κάτι πιο απλό και πιο σκληρό: κάποιος δήμαρχος ή διοικητής ΔΕΥΑ θα κληθεί να εξηγήσει γιατί, όταν τα δείγματα έδειξαν E. coli και ουράνιο, οι κάτοικοι και οι παραθεριστές έπιναν το νερό χωρίς να ξέρουν.