Πλημμύρα στο Νεπάλ: 1.403 σοροί, 105 ονόματα

Στα τέλη Αυγούστου, μια αλυσίδα κατάρρευσης πάγου, κατολίσθησης και πλημμυρικού κύματος σάρωσε τα σύνορα Νεπάλ–Θιβέτ και άφησε πίσω της χιλιάδες αγνοουμένους — μια καταστροφή που παρακολουθούμε από τις πρώτες μέρες (To Brief). Τρεις εβδομάδες μετά, το πένθος έχει σκοντάψει σε ένα γραφειοκρατικό τείχος: από τις 1.403 σορούς που έχουν ανασυρθεί, μόλις 105 έχουν αποκτήσει όνομα, περίπου το 7,5% (Reuters, AFP/CNA).

Πάρτε την περίπτωση της Arushi. Η οικογένειά της γύρισε νοσοκομεία, αστυνομικά τμήματα και προξενικούς καταλόγους, ταξίδεψε στο Κατμαντού και έδωσε δείγμα DNA· ως τη στιγμή του ρεπορτάζ δεν είχε λάβει καμία απάντηση (Reuters).

Στα μέσα Σεπτεμβρίου άλλαξε και το ίδιο το μητρώο των αγνοουμένων. Η αρχή πολιτικής προστασίας αναθεώρησε τον αριθμό τους από 5.179 σε 6.150. Όπως εξήγησε η εκπρόσωπός της Shanti Mahat, η υπηρεσία συγκέντρωσε τα στοιχεία των περιφερειακών γραφείων και τα επαλήθευσε· οι 971 επιπλέον είναι εγγραφές που προστέθηκαν στο μητρώο ύστερα από αυτή την επαλήθευση των τοπικών καταλόγων (AFP/CNA, RRN). Η ίδια η αναθεώρηση φανερώνει το πρόβλημα: οι λίστες κατοίκων, αστυνομίας, εργαζομένων στα υδροηλεκτρικά και αλλοδαπών δεν έχουν ακόμη ενοποιηθεί σε ένα μητρώο.

Γιατί ένα όνομα αργεί μήνες

Η μαζική ταυτοποίηση θυμίζει μια τεράστια αποθήκη απολεσθέντων αντικειμένων. Ύστερα από εβδομάδες μέσα σε νερό και λάσπη, μια σορός δεν αναγνωρίζεται πια με το μάτι· γίνεται ένα αντικείμενο χωρίς ετικέτα. Τα δείγματα που δίνουν οι συγγενείς είναι οι κάρτες αναφοράς που μπορούν να του ξαναδώσουν όνομα. Οι ιατροδικαστές συγκρίνουν έναν «μεταθανάτιο φάκελο» για κάθε σορό (τόπος εύρεσης, δόντια, δακτυλικά αποτυπώματα, DNA, προσωπικά αντικείμενα) με έναν «προθανάτιο φάκελο» που φτιάχνουν οι οικογένειες (INTERPOL). Όταν τα δύο ταιριάξουν, ο νεκρός αποκτά όνομα.

Η διάσωση δούλεψε: περισσότεροι από 13.700 άνθρωποι διασώθηκαν (RRN). Εκεί που κόλλησε το σύστημα είναι η ταυτοποίηση, και το μποτιλιάρισμα δεν είναι η επιστήμη· είναι η κλίμακα. Τα δύο κύρια εργαστήρια DNA του Νεπάλ επεξεργάζονταν μαζί λιγότερα από 1.000 δείγματα τον χρόνο σε κανονικές συνθήκες. Τώρα δέχθηκαν πάνω από 2.000 σχεδόν ταυτόχρονα (Reuters, Kathmandu Post). Και δεν αναλύονται όλα το ίδιο: ένα καλό δείγμα αίματος βγάζει γενετικό προφίλ σε ημέρες, ενώ από οστά και δόντια αποσυντεθειμένων λειψάνων το γενετικό υλικό είναι φθαρμένο και δυσκολότερο να εξαχθεί, δουλειά δύο έως τεσσάρων μηνών (Kathmandu Post). Οι ρεαλιστικές εκτιμήσεις μιλούν για μήνες: τουλάχιστον τρεις, ίσως πέντε ή έξι χωρίς ενίσχυση σε προσωπικό και εξοπλισμό (Reuters).

Το δείγμα της Arushi κάθεται στην ίδια ουρά. Χωρίς αναγνωρισμένη σορό ή δικαστική δήλωση θανάτου, η οικογένειά της δεν μπορεί να πάρει πιστοποιητικό θανάτου, και χωρίς αυτό δεν υπάρχει αποζημίωση, ασφαλιστική πληρωμή, σύνταξη ούτε διευθέτηση περιουσίας (Kathmandu Post, Onlinekhabar). Ο νεπαλέζικος αστικός κώδικας προβλέπει δικαστική δήλωση θανάτου για όσους χάνονται σε καταστροφή, όμως τοπικές αρχές και νομικές αναλύσεις κάνουν λόγο για πρακτικά εμπόδια (Onlinekhabar). Κάποιες οικογένειες έχουν ήδη τελέσει κηδεία· διοικητικά, παραμένουν οικογένειες αγνοουμένων (Reuters).

Ένα ενιαίο μητρώο μπορεί να διορθώσει την αριθμητική εικόνα σε ημέρες ή εβδομάδες. Η ταυτοποίηση όμως θα κρατήσει μήνες, και ως τότε ο φάκελος κάθε οικογένειας μένει ανοιχτός στο ένα πράγμα που τον κλείνει: ένα όνομα.