Πλήγμα στη Σαναά αναζωπυρώνει τη σύγκρουση Χούθι-Σαουδικής Αραβίας

Στις 13 Ιουλίου τουλάχιστον πέντε αεροπορικά πλήγματα χτύπησαν το αεροδρόμιο της Σαναά, τρία εξ αυτών πάνω στον διάδρομο, όπως τεκμηρίωσε με δορυφορικές εικόνες η οργάνωση Human Rights Watch (HRW). Την ίδια ώρα, ένα αεροσκάφος της ιρανικής Mahan Air που πλησίαζε την πόλη εκτράπηκε στη Χοντέιντα, σύμφωνα με ανοιχτά δεδομένα πτήσεων (Misbar). Αυτό το επεισόδιο, φαινομενικά τοπικό, αναζωπύρωσε τον ανοιχτό πόλεμο ανάμεσα στους Χούθι της Υεμένης και τη Σαουδική Αραβία για πρώτη φορά μετά την εκεχειρία του 2022. Οι συνέπειες επεκτάθηκαν άμεσα: δεξαμενόπλοια έγιναν στόχος, τα ασφάλιστρα εκτινάχθηκαν, και η ελληνική στρατιωτική παρουσία στον Κόλπο πέρασε από τη θεωρία στην πράξη.

Ποιος τράβηξε τη σκανδάλη στη Σαναά παραμένει το κομβικό, αμφισβητούμενο σημείο. Η διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση της Υεμένης, σύμμαχος του Ριάντ, ανέλαβε ρητά την ευθύνη. Είπε ότι οι δικές της δυνάμεις έπληξαν τον διάδρομο για να αποτρέψουν την προσγείωση μη εξουσιοδοτημένης ιρανικής πτήσης (AP). Οι Χούθι το απέδωσαν στη Σαουδική Αραβία και το χαρακτήρισαν «κατάφωρη επιθετικότητα» (BBC). Το Ριάντ δεν ανέλαβε δημόσια το πλήγμα, ούτε όμως διέψευσε τον σύμμαχό του, μετατοπίζοντας τη νομιμοποίηση στην υεμενική κυριαρχία και στην ανάγκη αποτροπής ιρανικής διείσδυσης (Al Arabiya).

Εδώ κρύβεται το πραγματικό διακύβευμα. Οι Χούθι κρατούν στην πράξη τη Σαναά, το αεροδρόμιο και τις υπηρεσίες ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας. Αυτό όμως δεν τους δίνει διεθνώς αναγνωρισμένη εξουσία να νομιμοποιούν διεθνείς πτήσεις. Η αναγνωρισμένη κυβέρνηση από το Άντεν απαιτεί προηγούμενη άδεια, ενώ ο σαουδαραβικός συνασπισμός διατηρεί από το 2016 καθεστώς ελέγχου στην κίνηση προς και από τη Σαναά (Security Council Report). Μια απευθείας γραμμή Τεχεράνης-Σαναά, με τους Χούθι να ανακοινώνουν τακτικές πτήσεις, θα ήταν ακριβώς η ρωγμή που η Σαουδική Αραβία δεν αντέχει να αφήσει ανοιχτή. Το αν η πτήση μετέφερε στρατιωτικό φορτίο δεν έχει επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα. Το ίδιο ισχύει και για τον ακριβή εκτελεστή του πλήγματος.

Το δόγμα «οφθαλμόν αντί οφθαλμού»

Η απάντηση των Χούθι μετέτρεψε το επεισόδιο σε πολιτική γραμμή. Ο ηγέτης τους Αμπντούλ Μάλικ αλ Χούθι τη συμπύκνωσε ωμά: «Το αεροδρόμιο της Σαναά για το αεροδρόμιο του Ριάντ. Αεροδρόμια για αεροδρόμια, λιμάνια για λιμάνια, αποκλεισμός για αποκλεισμό» (AP). Ακολούθησαν πύραυλοι προς το αεροδρόμιο Άμπχα, ανακοίνωση ναυτικού αποκλεισμού στις 20 Ιουλίου (Al Jazeera) και, στη συνέχεια, ισχυρισμοί για πλήγματα σε δεξαμενόπλοια και σε εγκαταστάσεις της κρατικής Aramco. Η στόχευση είναι υπολογισμένη. Στόχος είναι να μεταφερθεί το κόστος του αποκλεισμού από την Υεμένη στη σαουδαραβική ενεργειακή έξοδο της Ερυθράς Θάλασσας, κυρίως τη Γιανμπού, τη δυτική απόληξη του αγωγού Petroline που μεταφέρει σαουδαραβικό αργό στην Ερυθρά Θάλασσα παρακάμπτοντας τον Χορμούζ (Argus).

Εδώ η ρητορική διαχωρίζεται από την πράξη. Ανεξάρτητα επιβεβαιώθηκε το χτύπημα στο δεξαμενόπλοιο Encelia, με φωτιά στην πλώρη (Reuters). Οι πιο βαρείς ισχυρισμοί, για δέκα πλοία σε αναστροφή ή για ζημιές στην Aramco, δεν έχουν δημόσια αποτίμηση ζημιών. Το κόστος όμως είναι ήδη μετρήσιμο εκεί που μετράει. Τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου στη νότια Ερυθρά εκτινάχθηκαν στο 1%-2% της αξίας του πλοίου από περίπου 0,3% (Insurance Journal), ενώ οι σαουδαραβικές φορτώσεις αργού από την Ερυθρά Θάλασσα έπεσαν περίπου 36% (The National).

Σε αυτή την αρχιτεκτονική άμυνας η Ελλάδα δεν είναι θεατής. Η ελληνική πυροβολαρχία Patriot (αντιπυραυλικό σύστημα αεράμυνας) στη Γιανμπού αναχαίτισε βαλλιστικούς πυραύλους και ένα drone προς σαουδαραβικές ενεργειακές εγκαταστάσεις, με τον υπουργό Άμυνας Νίκο Δένδια να επιβεβαιώνει τις ευχαριστίες του Ριάντ (Euronews). Το Μαξίμου επιμένει ότι πρόκειται για καθαρά αμυντική αποστολή (News247). Η ουσία, όμως, είναι ότι η ελληνική δύναμη πυροβόλησε πλέον σε πραγματικό επεισόδιο, μια ενέργεια που εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο της σαουδαραβικής αντισυσπείρωσης (To Brief).

Το καθαρότερο νούμερο της κρίσης δεν είναι στρατιωτικό, είναι εμπορικό. Οι διελεύσεις εμπορικών πλοίων στο στενό Μπαμπ αλ-Μαντέμπ έπεσαν κατά 56% από την ανακοίνωση του αποκλεισμού (The National). Οι Χούθι δεν χρειάστηκε να κλείσουν το στενό. Τους αρκεί να κάνουν τη διέλευση τόσο ασύμφορη ώστε τα πλοία να φεύγουν μόνα τους.