Η Ελλάδα έκλεισε το 2025 με πρωτογενές πλεόνασμα 8 δισ. ευρώ. Το ερώτημα είναι ποιος το πλήρωσε.

Το 2025, ο κρατικός προϋπολογισμός στην Ελλάδα έβγαλε ένα αποτέλεσμα που, στα χαρτιά, μοιάζει ιδανικό για μια χώρα με βαρύ ιστορικό κρίσης χρέους: πρωτογενές πλεόνασμα 8,006 δισ. ευρώ, όταν ο στόχος ήταν 5,327 δισ. ευρώ. Τα φορολογικά έσοδα έφτασαν 71,97 δισ. ευρώ (περίπου 451 εκατ. ευρώ πάνω από τον στόχο) και οι δαπάνες ήρθαν χαμηλότερα κατά 3,524 δισ. ευρώ έναντι των προβλέψεων. (https://www.newmoney.gr/roh/palmos-oikonomias/oikonomia/proipologismos-protogenes-pleonasma-8-dis-evro-to-2025-sta-7197-dis-ta-foroesoda/)

Το ίδιο 2025, όμως, μια άλλη μέτρηση που «ακούγεται» περισσότερο στην καθημερινότητα, δίνει πολύ διαφορετικό συναίσθημα: σύμφωνα με το ΚΕΦΙΜ, η «Ημέρα Φορολογικής Ελευθερίας» (ο συμβολικός υπολογισμός του πότε σταματάς να δουλεύεις για φόρους και εισφορές και αρχίζεις να δουλεύεις για τον εαυτό σου) έπεσε στις 26 Ιουνίου, άρα οι Έλληνες δούλεψαν 177 ημέρες για υποχρεώσεις προς το κράτος και το ασφαλιστικό σύστημα. Αυτό αντιστοιχεί σε συνολική επιβάρυνση περίπου 48,4% του καθαρού εθνικού εισοδήματος και φέρνει την Ελλάδα 10η στην ΕΕ. (https://kefim.org/imera-forologikis-eleftherias-2025/)

Η ουσία του διλήμματος δεν είναι θεωρητική. Είναι το πιο πρακτικό ερώτημα πολιτικής οικονομίας: η χώρα βελτιώνει την εικόνα της προς τις αγορές και τους ευρωπαϊκούς θεσμούς, αλλά ποιο κομμάτι της οικονομίας «στραγγίζεται» για να βγει το αποτέλεσμα; Και το ακόμη δυσκολότερο: τι κάνεις με ένα μεγάλο πλεόνασμα όταν ταυτόχρονα έχεις υψηλό φορολογικό βάρος, ακριβό χρήμα (λόγω επιτοκίων) και ανάγκη για επενδύσεις;

---

Τι σημαίνει «πρωτογενές πλεόνασμα» και γιατί ο τρόπος μέτρησης αλλάζει την εικόνα

Πρωτογενές πλεόνασμα σημαίνει ότι το κράτος, μέσα σε ένα έτος, έβαλε περισσότερα χρήματα στο ταμείο από όσα έβγαλε για μισθούς, συντάξεις, λειτουργικά έξοδα, επιδόματα, επενδύσεις κ.λπ., χωρίς να μετράμε τους τόκους του χρέους. Οι τόκοι μένουν έξω επίτηδες, για να φαίνεται αν το κράτος «στέκεται» λειτουργικά πριν πληρώσει το παλιό του χρέος.

Ακόμα πιο κρίσιμο: το νούμερο των 8,006 δισ. ευρώ που ανακοινώθηκε αφορά «τροποποιημένη ταμειακή βάση» (modified cash), δηλαδή μια μέθοδο που δίνει έμφαση στο πότε μπήκαν και βγήκαν πραγματικά χρήματα από το ταμείο της Κεντρικής Διοίκησης. Αυτό δεν ταυτίζεται πλήρως με το ευρωπαϊκό λογιστικό πρότυπο ESA/Eurostat (δεδουλευμένη βάση, accrual) που μετράει πότε «γεννήθηκε» η υποχρέωση εσόδου ή δαπάνης και καλύπτει το σύνολο της Γενικής Κυβέρνησης (όχι μόνο την Κεντρική Διοίκηση). (https://minfin.gov.gr/en/state-budget-execution-for-the-period-of-january-november-of-2025/?utm_source=openai)

Αυτό μας πάει κατευθείαν στο κεντρικό σημείο της ιστορίας: το αποτέλεσμα του 2025 βγήκε από φορολογικά έσοδα και από χαμηλότερες πληρωμές. (https://www.newmoney.gr/roh/palmos-oikonomias/oikonomia/proipologismos-protogenes-pleonasma-8-dis-evro-to-2025-sta-7197-dis-ta-foroesoda/)

---

Πώς «γέμισαν» τα ταμεία: φόροι, κατανάλωση και η μηχανή του ΦΠΑ

Τα φορολογικά έσοδα έπιασαν 71,97 δισ. ευρώ, πάνω από τον στόχο. (https://www.newmoney.gr/roh/palmos-oikonomias/oikonomia/proipologismos-protogenes-pleonasma-8-dis-evro-to-2025-sta-7197-dis-ta-foroesoda/) Σε μια οικονομία όπως η ελληνική, αυτό συνήθως έχει τρεις βασικές ερμηνείες που μπορούν να συνυπάρχουν:

1. Μεγαλύτερη πραγματική οικονομική δραστηριότητα (περισσότερες δουλειές, περισσότερες πωλήσεις, περισσότερα κέρδη).
2. Ονομαστική διόγκωση λόγω τιμών (όταν οι τιμές ανεβαίνουν, ο ΦΠΑ ανεβαίνει αυτόματα σε ευρώ, ακόμη κι αν ο όγκος πωλήσεων δεν απογειώνεται).
3. Καλύτερη συμμόρφωση/είσπραξη (λιγότερη φοροδιαφυγή, πιο αποτελεσματικοί έλεγχοι).

Ειδικά για τον ΦΠΑ (φόρο προστιθέμενης αξίας), το δεύτερο και το τρίτο είναι καθοριστικά. Ο ΦΠΑ είναι φόρος κατανάλωσης: τον πληρώνει τελικά ο καταναλωτής, άρα «γράφει» πάνω στο καλάθι του σούπερ μάρκετ και στον λογαριασμό υπηρεσιών. Όταν η οικονομία λειτουργεί με υψηλό μερίδιο έμμεσων φόρων, το κράτος εισπράττει πιο εύκολα, αλλά η πίεση πέφτει δυσανάλογα στα χαμηλότερα και μεσαία εισοδήματα που ξοδεύουν μεγαλύτερο μέρος του μισθού τους στην κατανάλωση.

Την ίδια ώρα, ο πληθωρισμός στην ευρωζώνη το 2025 εκτιμάται γύρω στο 2,0% (μέσος όρος), επίπεδο που ακούγεται «ήρεμο» σε σχέση με το 2022-2023, αλλά δεν σημαίνει αυτόματα ότι η αγοραστική δύναμη επέστρεψε εκεί που ήταν. Αν οι μισθοί και οι συντάξεις δεν τρέχουν πάνω από τις τιμές, το νοικοκυριό αισθάνεται ότι «πληρώνει περισσότερο» για τα ίδια. (https://www.ecb.europa.eu/press/economic-bulletin/html/eb202504.en.html?utm_source=openai)

---

Πώς «έπεσαν» οι δαπάνες: ο ρόλος του χρονισμού και οι κρυφές παρενέργειες

Το δεύτερο μεγάλο κομμάτι της υπεραπόδοσης ήταν ότι οι δαπάνες (με όρους πληρωμών) βγήκαν 3,524 δισ. ευρώ χαμηλότερα από τον στόχο. (https://www.newmoney.gr/roh/palmos-oikonomias/oikonomia/proipologismos-protogenes-pleonasma-8-dis-evro-to-2025-sta-7197-dis-ta-foroesoda/) Αυτό ακούγεται σαν «λιγότερο κράτος», αλλά στην πράξη συχνά σημαίνει κάτι πιο σύνθετο: ετεροχρονισμός πληρωμών (time-shifting).

Το ίδιο το υπουργείο έχει επισημάνει ότι μέρος της απόκλισης σχετίζεται με χρονισμούς και τεχνικά στοιχεία που δεν μεταφράζονται αναγκαστικά σε μόνιμη περικοπή δαπάνης σε όρους Γενικής Κυβέρνησης. (https://minfin.gov.gr/en/state-budget-execution-for-the-period-of-january-november-of-2025/?utm_source=openai) Εδώ υπάρχει μια πραγματική οικονομική διάσταση που σπάνια γίνεται πρώτο θέμα:

• Όταν το κράτος καθυστερεί πληρωμές (π.χ. σε έργα, προμηθευτές, μεταβιβάσεις), κρατάει ρευστότητα στο ταμείο του.
• Η αγορά, αντίστοιχα, χάνει ρευστότητα. Για μια μικρομεσαία επιχείρηση που δουλεύει με οριακά κεφάλαια, η καθυστέρηση πληρωμής δεν είναι «λογιστική λεπτομέρεια», είναι θέμα επιβίωσης.

Αν το πλεόνασμα προκύπτει σε μεγάλο βαθμό από τέτοιους χρονισμούς, τότε το πολιτικό αφήγημα «πετύχαμε και περισσεύουν» χρειάζεται προσεκτική ανάγνωση: περισσεύουν σήμερα, αλλά μπορεί να πληρωθούν αύριο.

---

Γιατί αυτό έχει σημασία για το χρέος: το πλεόνασμα ως σήμα αξιοπιστίας

Η Ελλάδα κουβαλά ακόμη πολύ υψηλό δημόσιο χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ. Οι διεθνείς προβολές δείχνουν πορεία αποκλιμάκωσης τα επόμενα έτη (σε μεγάλο βαθμό επειδή η οικονομία μεγαλώνει ονομαστικά και επειδή υπάρχουν πρωτογενή πλεονάσματα), αλλά ο πήχης παραμένει ψηλά για μια χώρα που βγήκε από τρία προγράμματα και μια δεκαετία κρίσης. (https://www.imf.org/en/news/articles/2025/04/04/pr2589-greece-imf-executive-board-concludes-2025-article-iv-consultation?utm_source=openai)

Εδώ το μεγάλο πρωτογενές αποτέλεσμα του 2025 λειτουργεί σαν «σήμα» προς τρεις κατευθύνσεις:

1. Προς τις αγορές ομολόγων: μειώνει τον φόβο ότι θα ξεφύγει το δημόσιο ταμείο.
2. Προς τους οίκους αξιολόγησης: ενισχύει το αφήγημα δημοσιονομικής συνέπειας.
3. Προς τους ευρωπαϊκούς θεσμούς: δίνει χώρο σε διαπραγμάτευση για τον ρυθμό προσαρμογής και για το πού θα πάνε οι πόροι (χρέος, επενδύσεις, ελαφρύνσεις).

Η ιστορική μνήμη εδώ είναι βαριά. Από το 2010, όταν το ΔΝΤ ενέκρινε το πρώτο πρόγραμμα (Stand-By Arrangement) για την Ελλάδα, η έννοια του πρωτογενούς αποτελέσματος έγινε «κεντρικός δείκτης» αξιολόγησης. (https://fraser.stlouisfed.org/title/international-monetary-fund-5133/imf-executive-board-approves-30-billion-stand--arrangement-greece-518869/fulltext) Αργότερα, το 2013 η Κομισιόν επιβεβαίωσε πρωτογενές πλεόνασμα, ως πολιτικό ορόσημο που τότε συνδέθηκε με συζήτηση για την πορεία του χρέους. (https://www.politico.eu/article/commission-confirms-greece-received-primary-budget-surplus/)

---

Η Ευρώπη αλλάζει τους κανόνες και αυτό επηρεάζει το πώς «μετριέται» η επιτυχία

Από το 2018, η Ελλάδα ολοκλήρωσε το τρίτο πρόγραμμα προσαρμογής, αλλά η ευρωπαϊκή παρακολούθηση και οι δεσμεύσεις για συνετή δημοσιονομική πορεία δεν εξαφανίστηκαν ως δια μαγείας. (https://www.consilium.europa.eu/en/eurogroup/president/news/2018/08/20/2018-8-20-greece-programme/) Το 2022, το Eurogroup έδωσε το «πράσινο φως» για την έξοδο από την ενισχυμένη εποπτεία, επισημοποιώντας την επιστροφή σε μια πιο «κανονική» ευρωπαϊκή σχέση, με όρους όμως που εξακολουθούν να είναι απαιτητικοί για μια χώρα υψηλού χρέους. (https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2022/06/16/eurogroup-paves-way-to-end-of-greeces-enhanced-surveillance-and-confirms-release-of-further-tranche-of-debt-measures/)

Και τώρα έρχονται οι νέοι δημοσιονομικοί κανόνες της ΕΕ: το αναθεωρημένο πλαίσιο οικονομικής διακυβέρνησης ζητά μεσοπρόθεσμα δημοσιονομικά-διαρθρωτικά σχέδια και συγκεκριμένη τροχιά για χώρες με υψηλό χρέος. Αυτό σημαίνει ότι η συζήτηση «τι κάνεις με το πλεόνασμα» δεν είναι μόνο εσωτερική. Είναι και ευρωπαϊκή. (https://www.europarl.europa.eu/thinktank/en/document/EPRS_BRI%282023%29747906?utm_source=openai)

---

Το χρήμα στην ευρωζώνη παραμένει ακριβό: τι κάνει η ΕΚΤ στην πραγματική οικονομία

Η ΕΚΤ (Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, δηλαδή η κεντρική τράπεζα που καθορίζει τη νομισματική πολιτική για τις χώρες του ευρώ) διαχειρίζεται ένα δίλημμα που το ζουν όλα τα νοικοκυριά: όταν τα επιτόκια μένουν υψηλά για να ελεγχθεί ο πληθωρισμός, το χρήμα γίνεται ακριβότερο, άρα:

• το στεγαστικό και το επιχειρηματικό δάνειο πιέζουν περισσότερο,
• οι νέες επενδύσεις ζυγίζονται αυστηρότερα,
• η κατανάλωση «μαζεύεται» πιο εύκολα.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ένα μεγάλο πρωτογενές πλεόνασμα έχει διπλή επίδραση. Από τη μία καθησυχάζει αγορές και μειώνει το ασφάλιστρο κινδύνου. Από την άλλη, αν προκύπτει από υψηλή φορολογία και συγκράτηση πληρωμών, αφαιρεί ζήτηση από την οικονομία τη στιγμή που τα επιτόκια ήδη αφαιρούν ζήτηση.

---

Τι βλέπουν οι αγορές: spreads, αποδόσεις και το «ασφάλιστρο χώρας»

Οι αγορές δεν ψηφίζουν, αλλά κοστολογούν. Για την Ελλάδα, αυτό φαίνεται καθαρά στα κρατικά ομόλογα:

• Η απόδοση του ελληνικού 10ετούς κινήθηκε κοντά στο 3,3%-3,4% στις αρχές Ιανουαρίου 2026, ενώ το spread έναντι του γερμανικού ομολόγου αναφοράς κινήθηκε συχνά γύρω στις 50-60 μονάδες βάσης (bps). (https://www.investing.com/rates-bonds/greece-10-year-bond-yield-historical-data?utm_source=openai)

Όταν το spread πέφτει, η χώρα θεωρείται λιγότερο επικίνδυνη. Αυτό είναι χρήσιμο όχι μόνο για το Δημόσιο, αλλά και για τις ελληνικές τράπεζες και επιχειρήσεις, επειδή το «ασφάλιστρο χώρας» περνάει έμμεσα στο κόστος χρηματοδότησης όλης της οικονομίας.

Εδώ μπαίνει και ο ΟΔΔΗΧ (ο Οργανισμός Διαχείρισης Δημοσίου Χρέους): για το 2026, το σχέδιο άντλησης από τις αγορές κινείται γύρω στα 8 δισ. ευρώ. Όσο καλύτερη είναι η δημοσιονομική εικόνα, τόσο πιο εύκολα χτίζονται βιβλία προσφορών και τόσο λιγότερο ακριβό γίνεται το νέο χρέος. (https://www.pdma.gr/en/debt-instruments-greek-government-bonds/issuance-calendar-a-syndication-and-auction-results/issuance-calendar?utm_source=openai)

---

Οι τράπεζες ως ενδιάμεσος κρίκος: σταθερό σύστημα, ευαίσθητη πελατεία

Μετά την κρίση, το τραπεζικό σύστημα στην Ελλάδα πέρασε από μια μακρά περίοδο εξυγίανσης, με μεγάλη μείωση των «κόκκινων δανείων» (μη εξυπηρετούμενα δάνεια). Οι δείκτες κεφαλαιακής επάρκειας και η εικόνα των NPLs είναι σαφώς καλύτερες από την προηγούμενη δεκαετία, κάτι που δημιουργεί αντοχές. (https://www.marketscreener.com/news/bank-of-greece-financial-stability-review-october-2025-ce7d5ddbd080fe27?utm_source=openai)

Η αντοχή όμως δεν σημαίνει απουσία κινδύνου. Αν η πραγματική οικονομία πιεστεί από:

• υψηλή φορολογική επιβάρυνση,
• ακριβό χρήμα (επιτόκια),
• καθυστερήσεις πληρωμών από το Δημόσιο,
• περιορισμό κατανάλωσης,

τότε αυξάνεται ο κίνδυνος να ξαναφανούν καθυστερήσεις σε δάνεια νοικοκυριών και μικρών επιχειρήσεων. Το πλεόνασμα βοηθά τις τράπεζες μέσω χαμηλότερου sovereign risk. Η φορολογική πίεση τις πιέζει μέσω πελατών.

---

Η μεγάλη αντίφαση: επιτυχία στους δείκτες, κόπωση στην καθημερινότητα

Εδώ «κουμπώνει» ο συμβολισμός της Ημέρας Φορολογικής Ελευθερίας. Το ΚΕΦΙΜ υπολογίζει ότι το 2025 χρειάστηκαν 177 ημέρες για φόρους και εισφορές, με συνολικό βάρος 48,4% του καθαρού εθνικού εισοδήματος. (https://kefim.org/imera-forologikis-eleftherias-2025/) Παράλληλα, σε επίπεδο ΕΕ, η Eurostat δείχνει ότι ο λόγος φόρων και κοινωνικών εισφορών προς το ΑΕΠ στην ΕΕ ανέβηκε στο 40,4% το 2024, άρα το «φορολογικό κράτος» είναι γενικά ισχυρό σε όλη την Ευρώπη, αλλά οι διαφορές δομής (ποιοι φόροι κυριαρχούν) κάνουν τη διαφορά στο ποιος πονάει. (https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/ddn-20251031-2)

Στην Ελλάδα, η δομή είναι ιδιαίτερα σημαντική διότι:

• Οι έμμεσοι φόροι (όπως ο ΦΠΑ) είναι πιο «τυφλοί» κοινωνικά: παίρνουν μεγαλύτερο ποσοστό από το εισόδημα όσων ξοδεύουν σχεδόν τα πάντα για να ζήσουν.
• Οι εισφορές βαραίνουν την εργασία: μειώνουν καθαρούς μισθούς και αυξάνουν το κόστος για τις επιχειρήσεις.

Άρα το ερώτημα «ποιος πλήρωσε το πλεόνασμα» έχει μια αρκετά καθαρή πρώτη απάντηση: το πλήρωσε σε μεγάλο βαθμό η κατανάλωση και η εργασία, δηλαδή τα νοικοκυριά και οι συνεπείς φορολογούμενοι, και ένα δεύτερο κομμάτι το πλήρωσαν όσοι επηρεάζονται από την υποεκτέλεση/χρονισμό πληρωμών (προμηθευτές, έργα, αλυσίδες που περιμένουν δημόσια ρευστότητα). (https://minfin.gov.gr/en/state-budget-execution-for-the-period-of-january-november-of-2025/?utm_source=openai)

---

Πού πάνε τα λεφτά: οι κερδισμένοι και οι χαμένοι του πλεονάσματος

Η κατανομή ωφελειών και βαρών σε μια τέτοια είδηση φαίνεται αν ακολουθήσεις τα χρήματα.

Κερδισμένοι

1) Το Δημόσιο ως δανειολήπτης Με μεγαλύτερο πρωτογενές αποτέλεσμα, το κράτος έχει καλύτερη θέση για εκδόσεις χρέους και για διαχείριση του προφίλ λήξεων, ειδικά όταν σχεδιάζει νέες εκδόσεις. (https://www.pdma.gr/en/debt-instruments-greek-government-bonds/issuance-calendar-a-syndication-and-auction-results/issuance-calendar?utm_source=openai)

2) Οι κάτοχοι ελληνικών ομολόγων Η αποκλιμάκωση των spreads και η σταθεροποίηση των αποδόσεων σημαίνει κέρδος (ή χαμηλότερο ρίσκο) για όσους έχουν ήδη τοποθετηθεί σε ελληνικό χρέος. (https://www.investing.com/rates-bonds/greece-10-year-bond-yield-historical-data?utm_source=openai)

3) Η «μακροεικόνα» της χώρας στην Ευρώπη Σε ένα πλαίσιο νέων κανόνων και μεσοπρόθεσμων σχεδίων, ένα ισχυρό πλεόνασμα αποτελεί διαπραγματευτικό κεφάλαιο, ειδικά για μια χώρα υψηλού χρέους. (https://www.europarl.europa.eu/thinktank/en/document/EPRS_BRI%282023%29747906?utm_source=openai)

Χαμένοι (ή πιεσμένοι)

1) Νοικοκυριά και μισθωτοί Η υψηλή συνολική φορολογική και ασφαλιστική επιβάρυνση, όπως αποτυπώνεται στην προσέγγιση «177 ημέρες», δείχνει ότι μεγάλο μέρος της οικονομίας αισθάνεται το κράτος ως υψηλή μηνιαία υποχρέωση. (https://kefim.org/imera-forologikis-eleftherias-2025/)

2) Μικρομεσαίες επιχειρήσεις που ζουν από την εγχώρια ζήτηση Αν η υπεραπόδοση εσόδων προέρχεται από φόρους κατανάλωσης και από σφιχτή δημοσιονομική στάση, η ζήτηση μπορεί να «μαλακώσει». Αυτό μεταφράζεται σε πίεση τζίρου για επιχειρήσεις που δεν εξάγουν και δεν έχουν πρόσβαση σε φθηνό κεφάλαιο.

3) Επενδύσεις και δημόσιες υπηρεσίες, όταν η υποεκτέλεση αφορά πληρωμές Κάθε δισ. που «λείπει» από πληρωμές μπορεί να σημαίνει καθυστερημένα έργα, πιο αργές μεταβιβάσεις και ένα κράτος που φαίνεται δημοσιονομικά αποτελεσματικό, αλλά λειτουργικά δεν δίνει την αντίστοιχη υπηρεσία. (https://minfin.gov.gr/en/state-budget-execution-for-the-period-of-january-november-of-2025/?utm_source=openai)

---

Η Ελλάδα ως ανοιχτή οικονομία: τουρισμός, ναυτιλία, εισαγωγές και το ευρώ

Η δημοσιονομική ιστορία δεν ζει σε κενό. Η Ελλάδα είναι ανοιχτή οικονομία με δύο «εξαγωγικές μηχανές» υπηρεσιών, τον τουρισμό και τη ναυτιλία, και με υψηλή εξάρτηση από εισαγωγές ενέργειας.

Εδώ παίζουν τρία πράγματα:

• Η ισοτιμία ευρώ-δολαρίου: οι ενεργειακές αγορές τιμολογούνται συχνά σε δολάρια, άρα ένα ασθενέστερο ευρώ κάνει ακριβότερες εισαγωγές. Ταυτόχρονα, το ισχυρό ευρώ μπορεί να κάνει την Ελλάδα ακριβότερη για ταξιδιώτες εκτός ευρωζώνης.
• Το διεθνές εμπόριο: επηρεάζει άμεσα τη ναυτιλία.
• Οι εφοδιαστικές αλυσίδες: επηρεάζουν κόστος και πληθωρισμό, άρα και φορολογικά έσοδα (μέσω ΦΠΑ) και κοινωνική πίεση.

Ο δημοσιονομικός χώρος που «γράφεται» σε ένα πλεόνασμα μπορεί να εξατμιστεί γρήγορα αν υπάρξει διεθνής αναταραχή σε ενέργεια ή εμπόριο. Γι’ αυτό και οι θεσμοί κοιτούν τη βιωσιμότητα ως σενάριο πολλών ετών, όχι ως στιγμιότυπο.

---

Τι έκανε ήδη η κυβέρνηση με τον «χώρο» και τι προεξοφλεί η αγορά ότι θα κάνει

Η πολιτική χρήση ενός πλεονάσματος έχει πάντα δύο διαστάσεις: οικονομική και εκλογική. Το 2024, μετά από υπεραπόδοση, ανακοινώθηκε πακέτο περίπου 1 δισ. ευρώ που συνδέθηκε με τον δημοσιονομικό χώρο. Αυτό δείχνει το μοτίβο: όταν υπάρχει υπεραπόδοση, δημιουργείται πίεση να επιστραφεί μέρος της στην κοινωνία, είτε ως ελαφρύνσεις είτε ως ενισχύσεις. (https://apnews.com/article/greece-budget-surplus-economy-financial-benefits-fe899a4dc57109d1f85d99ddee5e3260)

Το 2025, το πλεόνασμα του προϋπολογισμού ανοίγει ξανά το ίδιο τρίλημμα για το 2026:

1. Μείωση χρέους (αρέσει στις αγορές, θωρακίζει τη χώρα).
2. Μείωση φόρων/εισφορών (ανακουφίζει την οικονομία, αλλά θέλει προσοχή στη μονιμότητα των εσόδων).
3. Δημόσιες επενδύσεις και υπηρεσίες (ενισχύει παραγωγικότητα, αλλά δεν αποδίδει πολιτικά και οικονομικά άμεσα).

Το δύσκολο σημείο είναι ότι τα τρία αυτά ανταγωνίζονται για τον ίδιο περιορισμένο πόρο: τον δημοσιονομικό χώρο. Και ο χώρος, σε μεγάλο βαθμό, κρίνεται από το αν το πλεόνασμα είναι δομικό ή αποτέλεσμα χρονισμού. (https://minfin.gov.gr/en/state-budget-execution-for-the-period-of-january-november-of-2025/?utm_source=openai)

---

Τι να παρακολουθήσουμε το 2026, για να καταλάβουμε αν το «8» είναι διατηρήσιμο

Αν ο στόχος είναι να ξεχωρίσουμε τη σταθερή δημοσιονομική βελτίωση από το προσωρινό ταμειακό φούσκωμα, υπάρχουν μερικοί πρακτικοί δείκτες που αξίζει να κοιτάξει κανείς:

1. Τα στοιχεία του 1ου τριμήνου 2026: αν «επιστρέψουν» πληρωμές που μεταφέρθηκαν χρονικά, θα φανεί σε μια πιο αδύναμη εκτέλεση.
2. Η σύγκριση σε ESA/Eurostat όρους: για να υπάρχει σύγκριση «μήλα με μήλα» με τις ευρωπαϊκές αξιολογήσεις. (https://minfin.gov.gr/en/state-budget-execution-for-the-period-of-january-november-of-2025/?utm_source=openai)
3. Η πορεία αποδόσεων και spreads: αν οι αγορές θεωρήσουν ότι το αποτέλεσμα είναι επαναλαμβανόμενο, συνήθως κρατούν την αποκλιμάκωση. (https://www.investing.com/rates-bonds/greece-10-year-bond-yield-historical-data?utm_source=openai)
4. Η πορεία της οικονομίας σε πραγματικούς όρους: φορολογικά έσοδα που ανεβαίνουν επειδή ανεβαίνουν τιμές είναι άλλο πράγμα από έσοδα που ανεβαίνουν επειδή ανεβαίνει παραγωγή και απασχόληση. (https://www.ecb.europa.eu/press/economic-bulletin/html/eb202504.en.html?utm_source=openai)
5. Η δυναμική χρέους: αν η σχέση χρέους/ΑΕΠ συνεχίζει να πέφτει σύμφωνα με τις διεθνείς προβολές, το πλεόνασμα «μετατρέπεται» σε μόνιμη αξιοπιστία. (https://www.imf.org/en/news/articles/2025/04/04/pr2589-greece-imf-executive-board-concludes-2025-article-iv-consultation?utm_source=openai)

---

Συμπέρασμα: το πλεόνασμα είναι δύναμη, αλλά και καθρέφτης του μοντέλου

Η Ελλάδα του 2025 πέτυχε μια δημοσιονομική επίδοση που, πριν από 15 χρόνια, θα φαινόταν αδιανόητη, ειδικά με δεδομένη την αφετηρία της κρίσης και την ιστορική διαδρομή των προγραμμάτων. (https://fraser.stlouisfed.org/title/international-monetary-fund-5133/imf-executive-board-approves-30-billion-stand--arrangement-greece-518869/fulltext) (https://www.consilium.europa.eu/en/eurogroup/president/news/2018/08/20/2018-8-20-greece-programme/)

Το πλεόνασμα των 8,006 δισ. ευρώ λειτουργεί ως καθαρό θετικό σήμα για χρέος, αξιοπιστία και πρόσβαση στις αγορές. (https://www.newmoney.gr/roh/palmos-oikonomias/oikonomia/proipologismos-protogenes-pleonasma-8-dis-evro-to-2025-sta-7197-dis-ta-foroesoda/) Ταυτόχρονα, η μέτρηση των 177 ημερών υπενθυμίζει ότι ένα ισχυρό κράτος-εισπράκτορας μπορεί να συνυπάρχει με μια κοινωνία που αισθάνεται οικονομική κόπωση. (https://kefim.org/imera-forologikis-eleftherias-2025/)

Από εδώ και πέρα, η ποιότητα της πολιτικής θα κριθεί στο πού θα μπει η ισορροπία: πόσο από το αποτέλεσμα θα πάει σε χρέος, πόσο σε φορολογική ανακούφιση, πόσο σε επενδύσεις και δημόσιες υπηρεσίες που κάνουν την ανάπτυξη πιο παραγωγική και λιγότερο εξαρτημένη από την κατανάλωση και τις συγκυρίες.

Και επειδή η Ελλάδα δεν έχει δικό της νόμισμα, το τελικό πλαίσιο πίεσης θα το δώσει η ΕΚΤ μέσω επιτοκίων και οι αγορές μέσω spreads. Το πλεόνασμα είναι ένα δυνατό χαρτί. Η κατανομή του κόστους και του οφέλους είναι το πραγματικό πολιτικό και οικονομικό διακύβευμα. (https://www.europarl.europa.eu/thinktank/en/document/EPRS_BRI%282023%29747906?utm_source=openai) (https://www.investing.com/rates-bonds/greece-10-year-bond-yield-historical-data?utm_source=openai)