Πλαστά τιμολόγια πέρασαν ρωσικές πληρωμές από διεθνείς τράπεζες

Τον Φεβρουάριο του 2025 μια τράπεζα ζήτησε διευκρινίσεις για πληρωμή 3,6 εκατ. γιουάν (περίπου 447.000 ευρώ) που περνούσε από το δίκτυο της ρωσικής εταιρείας πληρωμών A7 και αφορούσε 500 θερμικές διόπτρες (FT/Irish Times). Σε εσωτερική συνομιλία, στελέχη της A7 συζήτησαν να εμφανίσουν τις διόπτρες στα έγγραφα για την τράπεζα ως σκληρυμένο γυαλί ή, σε μια άλλη εκδοχή, ως υποδήματα. Η σκηνή δείχνει κάτι που αφορά κάθε συζήτηση για τις κυρώσεις: ένα δίκτυο που στήθηκε για να παρακάμψει το δυτικό σύστημα πληρωμών στηριζόταν τελικά σε συνηθισμένες διεθνείς τράπεζες, και ο έλεγχός τους περνούσε από ένα χαρτί που μπορεί να ξαναγραφτεί.

Από την κύρωση στην παράκαμψη

Την A7 έστησαν το 2024 ο επιχειρηματίας Ιλάν Σορ και η ρωσική κρατική Promsvyazbank, για να διεκπεραιώνει τις διεθνείς πληρωμές ρωσικών επιχειρήσεων (RISE Moldova). Η ανάγκη υπήρχε από τον Μάρτιο του 2022, όταν η ΕΕ απέκλεισε επτά ρωσικές τράπεζες από το SWIFT, το δίκτυο μέσω του οποίου οι τράπεζες ανταλλάσσουν εντολές πληρωμής (EUR-Lex). Το μέτρο λειτούργησε στην άμεση διαδρομή: μελέτη πάνω σε συναλλαγές του Ευρωσυστήματος βρίσκει σημαντική πτώση των πληρωμών προς τις ρωσικές τράπεζες που μπήκαν σε κυρώσεις (TU Darmstadt).

Η A7 δεν επιχείρησε να σπάσει αυτόν τον αποκλεισμό. Τον παρέκαμψε. Σύμφωνα με το Open Source Centre, στελέχη της χειρίζονταν εταιρείες σε τρίτες χώρες με κανονικούς τοπικούς τραπεζικούς λογαριασμούς, και οι εταιρείες αυτές πλήρωναν ξένους προμηθευτές μέσω συμβατικών και ανταποκριτριών τραπεζών. Ανταποκρίτριες λέγονται οι τράπεζες που δίνουν σε άλλες τράπεζες πρόσβαση σε ξένα νομίσματα και δίκτυα πληρωμών. Στην τράπεζα, δηλαδή, η εντολή έφτανε από μια τοπική εταιρεία, όχι από κάποιον Ρώσο αγοραστή.

Τον ρόλο του τιμολογίου τον εξηγεί το ίδιο το OSC. Μια εφαρμογή που αναλύθηκε από τον κώδικα και τα εσωτερικά έγγραφα της A7 μπορούσε να κρατήσει το ποσό ενός πραγματικού παραστατικού, να αλλάξει την περιγραφή του εμπορεύματος και να σβήσει κάθε αναφορά στη Ρωσία. Η βρετανική NCA (η υπηρεσία καταπολέμησης του οργανωμένου εγκλήματος) προειδοποιεί ότι αυτό ακριβώς το σχήμα, με υποπράκτορες και παραπλανητικά εμπορικά έγγραφα, αποτελεί κίνδυνο για τους ελέγχους των τραπεζών. Εκεί ακουμπά και η υπόθεση των διοπτρών: η τράπεζα έκανε τη δουλειά της και ρώτησε τι αγοράζεται, και η απάντηση που ετοιμαζόταν ήταν μια άλλη λέξη στο χαρτί.

Τι μετρούν τα 6,9 δισ.

Αφού εξέτασαν εκατοντάδες χιλιάδες εσωτερικά αρχεία της εταιρείας, οι Financial Times ιχνηλάτησαν πάνω από 6,9 δισ. δολάρια σε πληρωμές μέσω διεθνών τραπεζών, από τα τέλη του 2024 έως τον Αύγουστο του 2025 (FT/Irish Times). Το ποσό δεν είναι κέρδος της A7, ούτε τζίρος, ούτε αξία στρατιωτικών αγορών· είναι η τραπεζική ροή που μπόρεσαν να εντοπίσουν σε εννέα περίπου μήνες. Η δημοσιευμένη μεθοδολογία δεν διευκρινίζει αν αφαιρέθηκαν οι επαναλαμβανόμενες ή εσωτερικές μεταφορές.

Οι μεγαλύτεροι αριθμοί που κυκλοφορούν για την A7 μετρούν άλλα πράγματα. Η NCA μεταφέρει τον ισχυρισμό της ίδιας της εταιρείας ότι διακανόνισε πάνω από 86 δισ. δολάρια τον πρώτο της χρόνο, χωρίς να τον πιστοποιεί. Στο blockchain, όπου κινείται το A7A5 (ένα κρυπτονόμισμα συνδεδεμένο με το ρούβλι), η TRM Labs μετρά πάνω από 166 δισ. δολάρια ακαθάριστης δραστηριότητας, όπου η ίδια αξία μπορεί να καταγράφεται περισσότερες από μία φορές. Κανένα από τα δύο μεγέθη δεν προστίθεται στα 6,9 δισ., γιατί μετρούν ροές που πιθανότατα επικαλύπτονται.

Οι τράπεζες στη διαδρομή

Στα αρχεία των FT εμφανίζονται λογαριασμοί στη Standard Chartered στο Χονγκ Κονγκ και στη First Abu Dhabi Bank, αλλά και στη σιγκαπουριανή DBS και σε πελάτες της Citi. Η First Abu Dhabi Bank έκλεισε τους λογαριασμούς που συνέδεσε με την A7. Η DBS δήλωσε ότι δεν είχε άμεση σχέση με την εταιρεία και ότι έλαβε μέτρα, ενώ οι υπόλοιπες μίλησαν γενικά για τους ελέγχους τους. Μικρότερα ποσά πέρασαν και από πελάτες της Deutsche Bank στην Ευρώπη, τράπεζας που ερευνάται ήδη στη Γερμανία για ξεχωριστή υπόθεση ξεπλύματος (To Brief).

Η διέλευση χρημάτων από μια τράπεζα δεν αποδεικνύει ότι γνώριζε τον σκοπό τους, γιατί οι υποχρεώσεις ελέγχου εξαρτώνται από τη χώρα, τον πελάτη και τα στοιχεία που είχε η τράπεζα τη στιγμή της πληρωμής (UK legislation). Και ο έλεγχος είχε αποτέλεσμα, αλλά όχι οριστικό: τα ίδια αρχεία δείχνουν ότι, όταν έκλειναν λογαριασμοί, η δραστηριότητα μετακόμιζε σε άλλες τράπεζες και χώρες.

Για τις 500 διόπτρες, τα έγγραφα τεκμηριώνουν τη συζήτηση για το πώς θα περάσει η πληρωμή από τον έλεγχο. Δεν δείχνουν ότι η πληρωμή ολοκληρώθηκε, ποια τράπεζα τη χειρίστηκε, ούτε αν οι διόπτρες εξήχθησαν και παραδόθηκαν ποτέ. Αποδεικνύουν όμως ότι η διαφορά ανάμεσα σε μια ύποπτη και μια αθώα πληρωμή μπορεί να χωρά σε μία γραμμή ενός τιμολογίου, και ότι η A7 είχε φτιάξει λογισμικό για να ξαναγράφει αυτή τη γραμμή.