Πίσω 100 δισ. δολάρια δασμών, αλλά όχι σε όσους πλήρωσαν

Όταν αγόρασες πέρσι ένα εισαγόμενο προϊόν ακριβότερα επειδή είχε φορτωθεί με αμερικανικό δασμό, το επιπλέον αυτό ποσό δεν επιστρέφει σε εσένα. Το αμερικανικό κράτος έχει αρχίσει να επιστρέφει δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια από δασμούς που δικαστήριο έκρινε παράνομους, αλλά η επιταγή πάει στον «importer of record», τον εισαγωγέα που πλήρωσε τυπικά το τελωνείο, όχι στον τελικό καταναλωτή ή στη μικρή επιχείρηση που σήκωσε το κόστος στην αλυσίδα.

Πρώτα το μέγεθος. Πριν ακυρωθούν, οι δασμοί αυτοί είχαν φέρει στο αμερικανικό ταμείο περίπου 165-166 δισ. δολάρια. Η Customs and Border Protection ενημέρωσε στη συνέχεια το εμπορικό δικαστήριο (Court of International Trade) ότι ως τις 31 Ιουλίου είχε ήδη στείλει στο Treasury περίπου 100 δισ. δολάρια σε ολοκληρωμένες, πιστοποιημένες επιστροφές (Guardian). Άλλα σχεδόν 129 δισ. βρίσκονται στη διαδικασία: αιτήσεις που έγιναν δεκτές αλλά δεν έχουν όλες πληρωθεί (CNBC).

Γιατί επιστρέφονται; Τον Φεβρουάριο του 2026, το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε στην υπόθεση Learning Resources v. Trump ότι ο IEEPA, ο νόμος έκτακτης ανάγκης του 1977, «does not authorize the President to impose tariffs» (Supreme Court). Πρακτικά, έπεσαν οι οριζόντιοι «reciprocal» δασμοί και οι δασμοί fentanyl σε Κίνα, Μεξικό και Καναδά. Το δικαστήριο δεν απαγόρευσε κάθε δασμό. Είπε κάτι στενότερο, ότι ο IEEPA δεν είναι δασμολογικό εργαλείο.

Ποιος πλήρωσε και ποιος εισπράττει

Εδώ κρύβεται η ανισότητα. Νομικά τον δασμό τον καταβάλλει ο importer of record, και σε αυτόν ρέει η επιστροφή μέσω του τελωνειακού συστήματος (Thomson Reuters). Οικονομικά όμως το βάρος διαχύθηκε αλλού. Οι καλύτερες μελέτες δείχνουν σχεδόν πλήρη μετακύλιση στο σύνορο: ο εισαγωγέας πλήρωσε περίπου 94 σεντς παραπάνω για κάθε δολάριο δασμού στους δασμούς του 2025 (NBER). Στο ράφι όμως η μετακύλιση ήταν πολύ πιο άνιση. Η Boston Fed βρήκε ότι 10 μονάδες δασμού συνδέθηκαν μετά από έναν χρόνο με μόλις 0,44 μονάδες υψηλότερη λιανική τιμή, ένδειξη ότι οι έμποροι απορρόφησαν μεγάλο μέρος του σοκ στα δικά τους περιθώρια (Boston Fed).

Αυτό μετριάζει τη γωνία. Η επιστροφή στον εισαγωγέα συχνά απλώς αναπληρώνει margins που είχαν ήδη συμπιεστεί, δεν είναι πάντα καθαρό κέρδος εις βάρος του καταναλωτή. Μένει όμως το βασικό: όποιος πλήρωσε το κόστος χωρίς να είναι ο νομικός εισαγωγέας δεν παίρνει τίποτα αυτόματα.

Ο ίδιος ο εμπορικός εκπρόσωπος Jamieson Greer το είπε ωμά σε ακρόαση της Γερουσίας: «They didn’t say give it to consumers. They said give it to companies. So that’s what we have to do» (Sen. Warren). Δεν υπάρχει ομοσπονδιακός κανόνας που να υποχρεώνει τις εταιρείες να περάσουν τα χρήματα στους πελάτες. Υπάρχουν μόνο ιδιωτικά συμβόλαια, μερικές εθελοντικές δεσμεύσεις μεταφορικών όπως η UPS και η FedEx, και αγωγές πελατών κατά της Costco και της Amazon που ζητούν εκ των υστέρων μερίδιο.

Για το ταμείο, το κόστος είναι πραγματικό χωρίς να είναι κρίση χρέους. Σβήνονται ήδη καταγεγραμμένα έσοδα, και το CBO εκτιμά ότι ο τερματισμός των IEEPA δασμών διογκώνει τα ελλείμματα 2026-2036 κατά 2 τρισ. δολάρια, χωρίς καν να μετρά τις επιστροφές (CBO).

Και εδώ ο εμπορικός πόλεμος δεν τελειώνει, αλλάζει όνομα. Ο Λευκός Οίκος ξαναχτίζει το ίδιο τείχος σε άλλες νομικές βάσεις: πρώτα ένα προσωρινό 10% μέσω της Section 122, και μονιμότερα μέσω της Section 301, με την οποία ο USTR επέβαλε τον Ιούλιο δασμούς σε 60 οικονομίες (USTR). Άθικτη έμεινε και η Section 232 για χάλυβα και αλουμίνιο. Πάνω σε αυτό το τοπίο κινήθηκαν και οι 25 πολιτείες που προσέφυγαν κατά των νέων δασμών (To Brief). Για την Ελλάδα η άμεση έκθεση υπάρχει αλλά μένει περιορισμένη: οι ΗΠΑ ήταν το 4,9% των ελληνικών εξαγωγών αγαθών το 2025, πέμπτος προορισμός (Enterprise Greece).

Το ίδιο δασμολογικό τείχος που γκρέμισε το δικαστήριο ξαναστήνεται με άλλο νομικό όνομα. Η μόνη διαφορά είναι ότι τώρα οι εισαγωγείς έχουν ήδη πάρει την επιταγή, ενώ όσοι πλήρωσαν στο ράφι περιμένουν ακόμη.