Πιέσεις Τραμπ και Ρούμπιο στο ΝΑΤΟ εν μέσω Ιράν και μετακινήσεων στρατευμάτων

Η χθεσινή διπλή κίνηση της Ουάσιγκτον, οι 5.000 επιπλέον στρατιώτες στην Πολωνία και η ευθεία επίθεση του Μάρκο Ρούμπιο στην Ισπανία επειδή αρνήθηκε τη Ρότα και το Μορόν για τον πόλεμο στο Ιράν (To Brief), δεν ήταν διπλωματικό ατύχημα. Ήταν η πρώτη επίσημη εφαρμογή ενός νέου αμερικανικού δόγματος: η προστασία του ΝΑΤΟ παύει να είναι συλλογική ομπρέλα και γίνεται διμερές πακέτο υπηρεσιών, με ονομαστική τιμή και ξεχωριστή απόδειξη για κάθε σύμμαχο.

Το Άρθρο 5 παραμένει στη θέση του, αλλά διαβάζεται προσεκτικότερα από παλιά. Κάθε σύμμαχος αναλαμβάνει «όποια δράση κρίνει αναγκαία», χωρίς αυτόματη υποχρέωση αποστολής στρατού ή παραχώρησης βάσεων (NATO Treaty). Πάνω σε αυτή τη νομική χαλαρότητα ο Ντόναλντ Τραμπ στήνει μια σκληρότερη πολιτική γραμμή. Όποιος πληρώνει, καλύπτεται. Όποιος δεν πληρώνει, μπαίνει σε λίστα αναμονής.

Ο Ρούμπιο πήγε στη σύνοδο των ΥΠΕΞ στο Χέλσινγκμποργκ με αυτό ακριβώς το μήνυμα: αυξήστε δαπάνες, αναλάβετε το κόστος, και δεχτείτε ότι η αμερικανική παρουσία στην Ευρώπη θα «προσαρμοστεί» στις παγκόσμιες προτεραιότητες της Ουάσιγκτον (ABC News, RFE/RL). Αυτές οι προτεραιότητες έχουν όνομα. Είναι ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν, που τρέχει από τα τέλη Φεβρουαρίου και απορροφά αεροπορικά, ναυτικά και logistics από το ευρωπαϊκό θέατρο. Η μετακίνηση μέρους του βάρους πίσω στους Ευρωπαίους είναι λογιστική αναγκαιότητα, όχι ιδεοληψία.

Η Βαρσοβία ταιριάζει σχεδόν τέλεια στο νέο κριτήριο. Πληρώνει 4,48% του ΑΕΠ, αγοράζει αμερικανικά οπλικά συστήματα, συγχρηματοδοτεί την αμερικανική παρουσία και κάθεται πάνω στον στρατηγικό διάδρομο μεταξύ Καλίνινγκραντ και Λευκορωσίας (Gov.pl, Defence24). Ο Τραμπ συνέδεσε δημόσια τους 5.000 στρατιώτες με τη σχέση του με τον νέο Πολωνό πρόεδρο Καρόλ Ναβρότσκι, μετατρέποντας μια συμμαχική απόφαση σε διμερή χάρη (DW).

Στον αντίποδα, η Ισπανία της Μαργαρίτας Ρόμπλες είπε ευθέως στο Κογκρέσο ότι δεν δίνει τη Ρότα, το Μορόν ή τον εναέριο χώρο της για επιχειρήσεις κατά του Ιράν, επειδή αυτές οι χρήσεις δεν καλύπτονται από τη διμερή συμφωνία βάσεων (Congreso/YouTube, Infobae). Μια αμερικανική βάση σε ευρωπαϊκό έδαφος δεν σημαίνει αυτόματη νατοϊκή εμπλοκή. Η Μαδρίτη απέδειξε ότι το βέτο σε εξωνατοϊκές επιχειρήσεις παραμένει εθνική απόφαση, αρκεί ο νομικός σκελετός των διμερών συμφωνιών να το επιτρέπει.

Ο γγ Μαρκ Ρούτε προσπαθεί να γεφυρώσει την ένταση δίνοντας στον Τραμπ αυτό που ζητάει σε αριθμούς. Μια «αξιόπιστη διαδρομή» προς το 5% του ΑΕΠ μέχρι το 2035, σπασμένο σε 3,5% για πυρήνα άμυνας και 1,5% για ευρύτερη ασφάλεια (NATO).

Το νούμερο όμως δεν αγοράζει από μόνο του ισχύ. Δύο χώρες μπορεί να ξοδεύουν το ίδιο, αλλά αν οι προμήθειες παραμείνουν κατακερματισμένες, με 27 εθνικές αλυσίδες προμήθειας και ασύμβατα συστήματα, το 5% παράγει λογιστικά νούμερα, όχι ετοιμότητα (CEPS). Η Bundesbank ήδη προειδοποιεί ότι η γερμανική δημοσιονομική πίεση από αυτή τη διαδρομή μεγαλώνει σταθερά (Bundesbank).

Για την Αθήνα, το πρόβλημα δεν είναι το ποσοστό. Είναι ο θεσμικός σκελετός. Η ανανεωμένη MDCA δίνει στις ΗΠΑ σταθερή πρόσβαση σε Σούδα, Αλεξανδρούπολη και Λάρισα, και η Ουάσιγκτον χαρακτηρίζει την Ελλάδα κρίσιμη για τη νοτιοανατολική πτέρυγα (State Department). Όμως, σε αντίθεση με την ισπανική συμφωνία βάσεων, η ελληνική MDCA σε συνδυασμό με το ισχύον SOFA δεν προβλέπει αυτόματο κοινοβουλευτικό βέτο για κάθε μεμονωμένη εξωνατοϊκή επιχείρηση που εκκινεί από ελληνικό έδαφος. Όσο πιο βαθιά ενσωματώνονται οι ελληνικές υποδομές στον αμερικανικό σχεδιασμό για Μέση Ανατολή και Μαύρη Θάλασσα, τόσο δυσκολότερο γίνεται για την Αθήνα να αρνηθεί τη χρήση τους όταν φτάσει η στιγμή.

Όσο το αμερικανικό War Powers framework αποφασίζει εξωστρεφώς πού θα διεξαχθούν εχθροπραξίες, κράτη όπως η Ελλάδα καλούνται να ισορροπήσουν σε μια νέα πραγματικότητα. Η αμερικανική εύνοια κοστίζει πλέον ακριβά, και πληρώνεται σε εθνική διαθεσιμότητα.