Το Perseverance βρήκε πολύπλοκο άνθρακα σε πετρώματα του Άρη

Το ρόβερ της NASA ανίχνευσε μακρομοριακό οργανικό άνθρακα σε αρχαία λασποπετρώματα του κρατήρα Jezero, το ισχυρότερο οργανικό σήμα που έχει καταγραφεί εκεί. Δεν είναι απόδειξη ζωής, και αξίζει να εξηγήσουμε ακριβώς γιατί.

Η νέα μελέτη, δημοσιευμένη με αξιολόγηση από ομοτίμους στο Science Advances, αναφέρει ότι το Perseverance εντόπισε χωρικά κατανεμημένο οργανικό άνθρακα σε δύο λασποπετρώματα (mudstones) της περιοχής Bright Angel, μέσα στο αρχαίο ποτάμιο κανάλι Neretva Vallis, με εκατοντάδες επιμέρους ανιχνεύσεις (Science Advances). Οι συγγραφείς το περιγράφουν ως τη μοναδική, απ' όσο γνωρίζουν, ανίχνευση μακρομοριακού άνθρακα σε φυσική, ατρύπητη επιφάνεια βράχου στον Άρη.

Τι σημαίνει «πολύπλοκος άνθρακας»

Εδώ χρειάζεται προσοχή στη γλώσσα, γιατί η λέξη «οργανικός» παραπλανά. Δεν μιλάμε για DNA, πρωτεΐνες ή κύτταρα. Πρόκειται για μεγάλες, ακανόνιστες δομές πλούσιες σε άνθρακα, κάτι πιο κοντά σε «υλικό άνθρακα» με πολλούς δεσμούς και δακτυλίους, παρά σε ένα μικρό μόριο όπως το μεθάνιο. Είναι αισθητά πιο σύνθετο από άλλες οργανικές ενώσεις που είχε βρει το Curiosity, όπως τα απλά αλκάνια (ScienceAlert). Η ανίχνευση έγινε με το όργανο SHERLOC, που «σκανάρει» τη χημεία της επιφάνειας με υπεριώδες λέιζερ και διαβάζει το φασματικό αποτύπωμα του σύνθετου άνθρακα (Science Advances).

Γιατί ενθουσιάζονται οι επιστήμονες; Επειδή το Bright Angel είναι κάτι σαν γεωλογικό αρχείο. Τα λεπτόκοκκα ιζηματογενή πετρώματα λειτουργούν σαν φυσικός «φάκελος»: παγιδεύουν χημικά ίχνη, τα θάβουν και τα προστατεύουν από την ακτινοβολία και την οξείδωση για δισεκατομμύρια χρόνια (Eos). Εδώ ο άνθρακας βρέθηκε συνδεδεμένος τόσο με το αρχικό πυριτικό ίζημα όσο και με μεταγενέστερα ανθρακικά και θειικά ορυκτά, ένδειξη ότι ίσως σχετίζεται με περισσότερα από ένα στάδια της ιστορίας του βράχου (Science Advances).

Γιατί δεν είναι απόδειξη ζωής

Εδώ βρίσκεται η πραγματική ένταση της ιστορίας, και πρέπει να ειπωθεί καθαρά. Ο οργανικός άνθρακας είναι δομικό υλικό της ζωής όπως την ξέρουμε, αλλά αυτό δεν τον κάνει αποκλειστικό αποτύπωμα ζωής. Το ίδιο υλικό μπορεί να παραχθεί ή να μεταφερθεί χωρίς καμία βιολογία: από μετεωρίτες και διαπλανητική σκόνη, από υδροθερμικές και ηφαιστειακές διεργασίες, από αντιδράσεις νερού-πετρώματος (ScienceAlert). Οι ίδιοι οι ερευνητές αναφέρουν ρητά ότι το όργανο δεν μπορεί να ξεχωρίσει βιοτική από αβιοτική προέλευση (The Guardian).

Με άλλα λόγια: το εύρημα δείχνει ότι το Jezero ήταν κάποτε κατοικήσιμο περιβάλλον, με νερό, ορυκτά, χημική ενέργεια και ικανότητα διατήρησης οργανικών (SpaceDaily). Δεν δείχνει ότι ήταν κατοικημένο. Η απόσταση ανάμεσα στις δύο λέξεις είναι όλη η επιστήμη που μένει.

Το πραγματικό «wow» δεν είναι λοιπόν κάποια ανακάλυψη ζωής. Είναι ότι ο Άρης δεν μας δίνει πια αποσπασματικά οργανικά ίχνη. Το Curiosity είχε ήδη δείξει στον κρατήρα Gale ότι οργανική ύλη επιβιώνει σε ιζήματα 3 δισεκατομμυρίων ετών (Science). Πέρυσι, μάλιστα, η ίδια ομάδα είχε περιγράψει στο Bright Angel ύποπτες υφές και ορυκτά που χαρακτήρισε «πιθανές βιοϋπογραφές», χωρίς όμως να αποδειχθεί βιολογική προέλευση (Nature). Το νέο στοιχείο είναι ένα πιο συνεκτικό, χαρτογραφημένο χημικό αρχείο μέσα σε αρχαία ποτάμια πετρώματα, όχι ένα μοναχικό σήμα (Live Science).

Η απάντηση καθυστερεί

Η τελική κρίση απαιτεί εργαστηριακή ανάλυση στη Γη: ακριβή μοριακή δομή, ισοτοπικές υπογραφές, μικροδομές. Το Perseverance έχει ήδη συλλέξει και σφραγίσει 30 δείγματα, με το Sapphire Canyon ανάμεσα σε εκείνα που περιέχουν αυτό το υλικό (Science News). Όλα όμως κρέμονται από το πρόγραμμα Mars Sample Return, και εκεί η εικόνα είναι θολή. Οι περικοπές χρηματοδότησης άφησαν το πρόγραμμα ουσιαστικά σε αδράνεια, ενώ η αρχική αποστολή εγκαταλείφθηκε στην πράξη υπέρ μιας νέας πρωτοβουλίας για τη δεκαετία του 2030 (Science News, The Guardian).

Δεν υπάρχει σταθερή, χρηματοδοτημένη ημερομηνία επιστροφής. Έτσι το Perseverance ξέρει πλέον ποιο δείγμα να ρωτήσει, αλλά η απάντηση στο αν υπήρξε ζωή θα περιμένει, ίσως μια ολόκληρη δεκαετία, μέχρι κάποιος να μπορέσει να φέρει αυτά τα πετρώματα σπίτι.