Το Πεντάγωνο βάζει τις δυνάμεις του στην Ευρώπη σε εξάμηνη επανεξέταση

Ο Αμερικανός υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ ανακοίνωσε στις Βρυξέλλες έως εξάμηνη επανεξέταση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην Ευρώπη και ζήτησε από τους Ευρωπαίους να αναλάβουν την πρωτεύουσα ευθύνη για τη συμβατική άμυνα της ηπείρου (CNN). Αυτό που μέχρι πρότινος ήταν προεκλογική ρητορική απομονωτισμού του Τραμπ έγινε επίσημη διαδικασία του Πενταγώνου, με συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα. Αφορά άμεσα την Ελλάδα, γιατί αλλάζει το τι ακριβώς εγγυάται η Ουάσιγκτον στη νοτιοανατολική πτέρυγα.

Η αντίφαση που κρύβει το «NATO 3.0» είναι απλή. Ο Χέγκσεθ δεν ζητά αμερικανική έξοδο από τη Συμμαχία. Ζητά μια πιο σκληρή, συναλλακτική εκδοχή της, όπου οι Ευρωπαίοι κρατούν την πρώτη γραμμή και οι ΗΠΑ λειτουργούν ως στρατηγικό αποκούμπι, κυρίως στην πυρηνική αποτροπή (Euronews, NPR). Όχι τυχαία, την ίδια εβδομάδα το φινλανδικό κοινοβούλιο ήρε την απαγόρευση πυρηνικών όπλων στο έδαφός του, ανοίγοντας δρόμο για πληρέστερη ένταξη στη νατοϊκή πυρηνική ομπρέλα (To Brief). Το πρόβλημα του ευρωπαϊκού σχεδίου είναι ο χρόνος. Η αμερικανική απαίτηση είναι άμεση. Η ευρωπαϊκή ικανότητα να την καλύψει δεν είναι.

Το κενό δεν είναι οι στρατιώτες

Η πραγματική διακινδύνευση δεν βρίσκεται στους αριθμούς προσωπικού. Βρίσκεται στις υποστηρικτικές δυνατότητες που κρατούν όρθια κάθε επιχείρηση. Μιλάμε για τα ιπτάμενα τάνκερ που ανεφοδιάζουν στον αέρα τα μαχητικά και τους δίνουν ακτίνα δράσης. Μιλάμε για τα συστήματα επιτήρησης και πληροφοριών που δείχνουν πού βρίσκεται ο αντίπαλος. Μιλάμε για τα δίκτυα διοίκησης και ελέγχου που ενώνουν εθνικούς στρατούς σε μία κοινή εικόνα μάχης, και για τα μεγάλα μεταγωγικά που μεταφέρουν δυνάμεις στο μέτωπο. Αυτό είναι το νευρικό σύστημα της άμυνας, και το ελέγχουν σχεδόν αποκλειστικά οι Αμερικανοί.

Ρεπορτάζ του Reuters, χωρίς πλήρη επίσημη αμερικανική λίστα, αναφέρει πίεση σε τάνκερ, μαχητικά, μη επανδρωμένα αεροσκάφη και πλοία υποστήριξης (Reuters/MarketScreener, KPBS/AP). Δεν είναι θεωρητικό. Ήδη από τον Μάιο το Πεντάγωνο απέσυρε περίπου 5.000 στρατιώτες από τη Γερμανία. Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε παραδέχθηκε ότι οι ΗΠΑ μειώνουν τη συνεισφορά τους στο NATO Force Model, το νέο πλαίσιο που οργανώνει τις εθνικές δυνάμεις ταχείας αντίδρασης της Συμμαχίας (BBC).

Η ευρωπαϊκή απάντηση δεν είναι «δεν πληρώνουμε». Είναι «μην αφαιρείτε δυνατότητες πριν υπάρξει χρονοδιάγραμμα αντικατάστασης». Ο Γερμανός υπουργός Άμυνας Μπόρις Πιστόριους προειδοποιεί για επικίνδυνα κενά αν η Ουάσιγκτον κινηθεί γρήγορα (Bloomberg). Εδώ είναι ο σκληρός πυρήνας. Η Ευρώπη μπορεί να αγοράσει πλατφόρμες, αλλά στη δορυφορική επιτήρηση, την έγκαιρη προειδοποίηση για πυραύλους και την ολοκληρωμένη αντιπυραυλική άμυνα ο ορίζοντας αντικατάστασης πάει στις αρχές της δεκαετίας του 2030 ή και αργότερα (Defense News). Το χρήμα ανεβαίνει ταχύτερα από την παράδοση δυνατοτήτων.

Οι αριθμοί που συζητούνται είναι μεγάλοι. 3,5% του ΑΕΠ για σκληρή άμυνα, 1,5% για ευρύτερη ασφάλεια, σύνολο 5%. Οι ευρωπαίοι σύμμαχοι και ο Καναδάς θα χρειάζονταν περίπου £271 δισ. επιπλέον μόνο για το 3,5%, σύμφωνα με την ICAEW (ICAEW). Για την Πολωνία και τις Βαλτικές, όμως, το ποσοστό δεν είναι εγγύηση. Η Βαρσοβία ξοδεύει ήδη γύρω στο 4,7% και φιλοξενεί περίπου 10.000 Αμερικανούς, αλλά ανησύχησε όταν πάγωσε η άφιξη άλλων 4.000 (AP). Οι αμερικανικές δυνάμεις στο έδαφος στέλνουν στη Μόσχα ένα μήνυμα που καμία δαπάνη δεν αντιγράφει: μια επίθεση δεν θα είναι τοπικό επεισόδιο.

Γιατί η Ελλάδα κερδίζει αξία αλλά όχι εγγύηση

Για την Αθήνα ο υπολογισμός είναι στεγνός. Σε ένα μοντέλο μικρότερης αμερικανικής μάζας, οι ΗΠΑ θέλουν λιγότερη μόνιμη δέσμευση και περισσότερη εξασφαλισμένη πρόσβαση, βάσεις και δικαιώματα υπερπτήσεων (War Department transcript). Αυτό κάνει τη Σούδα πιο πολύτιμη ως κόμβο διέλευσης. Η Αλεξανδρούπολη λειτουργεί ως εφοδιαστικός διάδρομος προς τη Μαύρη Θάλασσα που παρακάμπτει τα Στενά, άρα και τον τουρκικό έλεγχο της Σύμβασης του Μοντρέ (DW).

Η παγίδα είναι να μπερδέψει η Αθήνα την επιχειρησιακή χρησιμότητα με πολιτική εγγύηση. Η Ουάσιγκτον διατηρεί κίνητρο να διαχειρίζεται την ισορροπία με την Τουρκία, που παραμένει χρήσιμη για τα Στενά, τη Μαύρη Θάλασσα και το Ιντσιρλίκ (Policy Center for the New South). Οι ελληνικές βάσεις μπορεί να ακριβαίνουν γεωστρατηγικά. Συμβαίνει όμως ακριβώς τη στιγμή που η αμερικανική εγγύηση γίνεται πιο υπό όρους. Το ανοιχτό ερώτημα: ζητά η Αθήνα κάτι απτό ως αντάλλαγμα για την πρόσβαση, ή προσφέρει προβλέψιμη διευκόλυνση και περιμένει την εύνοια;