Παρακολούθηση Κούλογλου: 221-213 στην Ευρωβουλή

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέταξε έκτακτη συζήτηση για την παρακολούθηση του πρώην ευρωβουλευτή Στέλιου Κούλογλου με κατασκοπευτικό λογισμικό, την υπόθεση που άνοιξε η πρόσφατη έκθεση για μόλυνση της συσκευής του ενώ ερευνούσε ακριβώς τέτοιες παρακολουθήσεις (To Brief). Ο Κούλογλου στοχοποιήθηκε την ώρα που ήταν μέλος της αρμόδιας κοινοβουλευτικής επιτροπής, και αυτό μετατρέπει το ζήτημα από ατομική παραβίαση σε πλήγμα στον ίδιο τον θεσμό που υποτίθεται ότι ελέγχει την κατάχρηση της επιτήρησης.

Η απόφαση πάρθηκε στις 6 Ιουλίου, στην έναρξη της συνόδου του Στρασβούργου, ύστερα από αίτημα των ομάδων της Αριστεράς (LEFT) και των Πρασίνων. Πέρασε οριακά: 221 υπέρ, 213 κατά, 12 αποχές (Times of Israel). Η ίδια η στενότητα του αποτελέσματος είναι η είδηση. Οκτώ ψήφοι κράτησαν το θέμα ζωντανό· λίγες παραπάνω αποχές θα το είχαν αφήσει εκτός ατζέντας. Η συζήτηση ορίστηκε για την Τετάρτη 8 Ιουλίου, 20:00 ώρα Ελλάδας.

Η διατύπωση του θέματος δείχνει πού μετατοπίζεται η υπόθεση. Δεν τιτλοφορείται «παρακολούθηση ενός ευρωβουλευτή», αλλά «υπεράσπιση της ευρωπαϊκής δημοκρατίας και της ακεραιότητας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου» (Newsit). Η αφορμή ήρθε από την έκθεση της ερευνητικής ομάδας Citizen Lab, που τεκμηρίωσε μόλυνση της συσκευής του Κούλογλου την περίοδο 2022-2023, όσο εκείνος συμμετείχε στην επιτροπή PEGA, την εξεταστική του Ευρωκοινοβουλίου για το κατασκοπευτικό λογισμικό. Στις 3 Ιουλίου, ο αντιπρόεδρος της LEFT Κώστας Αρβανίτης είχε ήδη προειδοποιήσει ότι «μέσω του Κούλογλου παρακολουθούσαν όλη την επιτροπή που διερευνούσε το σκάνδαλο» (in.gr).

Τι δείχνει το 221-213

Η οριακή ψήφος καταγράφει πραγματική πόλωση για το αν το κατασκοπευτικό λογισμικό πρέπει να παραμείνει στο κέντρο της ευρωπαϊκής ατζέντας. Δεν δημοσιοποιήθηκε ονομαστική ψήφος ούτε κατανομή ανά ευρωομάδα. Δεν υπάρχουν στοιχεία ότι συγκεκριμένες ομάδες, όπως το ΕΛΚ (EPP) ή οι δεξιές ομάδες, ψήφισαν κατά (Times of Israel). Αυτό που τεκμηριώνεται είναι το σύνολο και η στενότητά του, όχι ποιος παρήγαγε την αντίσταση.

Το ποιος ωφελείται είναι, όμως, σαφές. Όσο το θέμα μένει στην ατζέντα, κερδίζουν πολιτικά όσοι έχουν επενδύσει στη γραμμή του κράτους δικαίου και της λογοδοσίας, δηλαδή η Αριστερά, οι Πράσινοι και, εμμέσως, η ελληνική αντιπολίτευση, που κρατά ανοιχτό ένα μέτωπο πίεσης εκεί όπου η κυβέρνηση ελέγχει λιγότερο την αφήγηση (The Guardian). Η υποβάθμιση της υπόθεσης σε μεμονωμένο περιστατικό θα ελάφρυνε τις κυβερνήσεις που έχουν εκτεθεί από υποθέσεις παρακολουθήσεων.

Γιατί έχει σημασία μια «απλή συζήτηση»; Επειδή είναι, ακριβώς, μόνο συζήτηση. Η Ολομέλεια μπορεί να φέρει δηλώσεις της Κομισιόν και του Συμβουλίου, να καταγράψει θέσεις, να ανοίξει δρόμο για ψήφισμα ή ακρόαση σε επιτροπή. Δεν μπορεί να διατάξει ποινική έρευνα, να απαγγείλει κατηγορίες, να άρει εθνικό απόρρητο ή να αποδείξει ποιος έδωσε την εντολή. Είναι κοινοβουλευτική πίεση, όχι δικαστική κρίση.

Το κενό πίσω από την πίεση

Εδώ βρίσκεται η αντίφαση που εξηγεί όλη την ένταση. Τον Μάιο 2023, η PEGA είχε ζητήσει συγκεκριμένα εργαλεία: ανεξάρτητη δικαστική άδεια πριν από κάθε παρακολούθηση, υποχρεωτική ενημέρωση των θυμάτων, κοινό όριο στην επίκληση «εθνικής ασφάλειας», ένα Ευρωπαϊκό Εργαστήριο Τεχνολογίας (EU Tech Lab) για τεχνικό έλεγχο και αυστηρότερο έλεγχο των αδειών εξαγωγής (PubAffairs Bruxelles). Τρία χρόνια μετά, οι συστάσεις παραμένουν πολιτικά ισχυρές αλλά νομικά αδύναμες: δεν υπάρχει δεσμευτική νομοθεσία για το κατασκοπευτικό λογισμικό, τα θύματα στερούνται ουσιαστικών ένδικων μέσων και η Κομισιόν δεν έχει εφαρμόσει τις γραμμές της PEGA (EDRi, The Register).

Αυτό μετατρέπει την υπόθεση Κούλογλου σε τεστ εφαρμογής. Το λογισμικό σε τηλέφωνο αιρετού εκθέτει επαφές, μάρτυρες, πηγές δημοσιογράφων και πληροφοριοδότες, δικαιώματα που ο Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων υποτίθεται ότι εγγυάται (EU Charter). Παραμένει, όμως, άγνωστο ποιος χειρίστηκε το λογισμικό και ποιος ήταν ο τελικός εντολέας. Το Ευρωκοινοβούλιο ανεβάζει το κόστος της αδράνειας, δεν έχει κλείσει την αλυσίδα ευθύνης. Την Τετάρτη, η Κομισιόν καλείται να εξηγήσει γιατί, τρία χρόνια μετά τις συστάσεις της PEGA, δεν έχει φέρει δεσμευτική νομοθεσία.