Πάνω από 500 Ροχίνγκια χαμένοι σε ναυάγια μέσα στους μουσώνες

Επτά δολάρια τον μήνα. Σε αυτό το ποσό έχει καταρρεύσει η μερίδα τροφής για ένα κομμάτι των Ροχίνγκια στους καταυλισμούς του Μπανγκλαντές (NPR). Την ίδια στιγμή, εκατοντάδες άνθρωποι μπαίνουν σε υπερφορτωμένες βάρκες και σαλπάρουν στον Κόλπο της Βεγγάλης μέσα στην καρδιά των μουσώνων, όταν η θάλασσα σκοτώνει. Στις 16 Ιουλίου, η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες και ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης προειδοποίησαν ότι πάνω από 500 άνθρωποι, κυρίως Ροχίνγκια, ενδέχεται να χάθηκαν σε δύο ναυάγια ανοικτά της Μιανμάρ (Straits Times).

Ο αριθμός θέλει προσοχή. Δεν είναι επιβεβαιωμένος απολογισμός νεκρών, είναι το άθροισμα των επιβαινόντων σε δύο σκάφη που αναχώρησαν από την πολιτεία Ραχίν στα τέλη Ιουνίου. Το πρώτο, με περίπου 250 ανθρώπους, έχασε επαφή λίγο μετά την αναχώρηση. Το δεύτερο, με περίπου 280, πιστεύεται ότι βυθίστηκε στις 8 Ιουλίου ανοικτά του Αγιεγιαρβάδι (Straits Times). Η Ύπατη Αρμοστεία ανακοίνωσε ότι διερευνά τις αναφορές, χωρίς να δώσει ακριβή αριθμό ή σημείο βύθισης (ABC News). Οι αρχές της Μιανμάρ δεν σχολίασαν.

Γιατί μετράει η εποχή

Οι αναχωρήσεις έγιναν μέσα στους μουσώνες, εκτός της συνήθους περιόδου πλεύσης, όταν οι καταρρακτώδεις βροχές και οι πλημμύρες κάνουν τη διαδρομή σχεδόν αυτοκτονική. Αυτό είναι το κλειδί: όταν άνθρωποι φεύγουν ξέροντας ότι τα νερά σκοτώνουν, η ξηρά έχει γίνει πιο αφόρητη από το κύμα. Πέρυσι σχεδόν 900 Ροχίνγκια αναφέρθηκαν νεκροί ή αγνοούμενοι στη βόρεια λεκάνη του Ινδικού, από πάνω από 6.500 που επιχείρησαν τη διαδρομή. Φέτος, πριν από τα δύο τωρινά ναυάγια, είχαν ήδη φύγει πάνω από 5.400 και 540 είχαν χαθεί (ABC News). Δεν πρόκειται για μεμονωμένη τραγωδία διακίνησης. Είναι μετρητής απόγνωσης.

Για να καταλάβει κανείς αυτή την απόγνωση, πρέπει να δει τι κλείνει πίσω τους. Στη Ραχίν μαίνεται πόλεμος ανάμεσα σε δύο στρατούς, και οι Ροχίνγκια βρίσκονται στη μέση. Από τη μία, ο Arakan Army, ένοπλη οργάνωση της εθνότητας των Ραχίν που από το 2009 πολεμά για αυτοκυβέρνηση απέναντι στο κεντρικό κράτος. Από την άλλη, η στρατιωτική χούντα που κυβερνά τη Μιανμάρ μετά το πραξικόπημα του 2021.

Η ισορροπία στο έδαφος έχει γείρει. Ο Arakan Army ελέγχει πλέον 14 από τις 17 διοικητικές περιοχές (townships) της πολιτείας, σχεδόν όλο το σύνορο με το Μπανγκλαντές (ReliefWeb, Al Jazeera). Η χούντα κρατά κομβικούς θύλακες, όπως την πρωτεύουσα Σίττγουε. Και οι δύο πλευρές κατηγορούνται για τη μοίρα των αμάχων. Η χούντα απαντά στις απώλειες εδάφους με αδιάκριτους αεροπορικούς βομβαρδισμούς και αποκλεισμό της βοήθειας (Human Rights Watch). Ο Arakan Army, στις ζώνες που ελέγχει, κατηγορείται για περιορισμούς κίνησης, εξαναγκαστική εργασία και πιέσεις στρατολόγησης (HRW). Το αποτέλεσμα: πάνω από 400.000 εκτοπισμένοι, και 150.000 έως 200.000 Ροχίνγκια που έχουν φύγει προς το Μπανγκλαντές από τα τέλη του 2023 (HRW, CFR).

Το καταφύγιο που έπαψε να προστατεύει

Η άλλη πλευρά της παγίδας βρίσκεται στο Μπανγκλαντές, εκεί που θεωρητικά οι Ροχίνγκια είναι ασφαλείς. Πάνω από ένα εκατομμύριο ζουν στο Cox's Bazar χωρίς νόμιμη εργασία, χωρίς ένταξη, με ελάχιστες εκπαιδευτικές προοπτικές για τα παιδιά και χωρίς ρεαλιστική επιστροφή στη Μιανμάρ (ReliefWeb). Η μακρά ακινησία ήταν ήδη βίαιη. Οι περικοπές βοήθειας την έκαναν θανάσιμη. Οι εργασίες συντήρησης σε δρόμους και αποχετεύσεις μειώθηκαν κατά τα δύο τρίτα ακριβώς πριν τους μουσώνες (UNHCR), η κλιμακωτή διανομή τροφής έριξε το 17% του πληθυσμού στα 7 δολάρια τον μήνα (NPR), ενώ κλείνουν δομές υγείας και αυξάνονται ο υποσιτισμός, οι απαγωγές και η έμφυλη βία (ReliefWeb, Global Issues). Μαζική επανεγκατάσταση σε τρίτη χώρα δεν υπάρχει (UN News). Η νόμιμη έξοδος είναι πρακτικά ανύπαρκτη.

Εδώ βρίσκεται το μάθημα που αφορά και την Ευρώπη. Ένας άνθρωπος που δεν μπορεί να επιστρέψει, δεν μπορεί να ενταχθεί, δεν μπορεί να μεταναστεύσει νόμιμα, και βλέπει το φαγητό και τις κλινικές να εξαφανίζονται, καταλήγει στη θάλασσα. Η διαδρομή προς τη Μαλαισία παύει να είναι «παράλογο ρίσκο» και γίνεται η μόνη διέξοδος (UK Home Office). Όταν η αποτροπή κρατά έναν πληθυσμό σε χώρα πρώτης φιλοξενίας αλλά η προστασία και η χρηματοδότηση καταρρέουν, ο κίνδυνος δεν εξαφανίζεται. Μετακινείται από τον καταυλισμό στη θάλασσα. Οι 500 του Αγιεγιαρβάδι δεν πνίγηκαν επειδή αγνόησαν τους μουσώνες. Πνίγηκαν επειδή η ξηρά, με ή χωρίς πόλεμο, δεν τους άφησε καμία άλλη πόρτα.