Πάνω από 1.000 κρούσματα Έμπολα στο Κονγκό, χωρίς εμβόλιο

Μέσα σε τέσσερις μέρες, η επιδημία Έμπολα στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό πρόσθεσε 166 νέα κρούσματα και πέρασε το φράγμα των χιλίων. Στις 20 Ιουνίου οι αρχές μετρούσαν 1.003 επιβεβαιωμένα κρούσματα και 254 θανάτους, θνητότητα γύρω στο 25% (CDC, Africanews). Νεότερες αναφορές ανεβάζουν τον αριθμό σε 1.048 κρούσματα και 267 θανάτους έως τις 21 Ιουνίου, αν και χωρίς δημόσιο επίσημο δελτίο ακόμη (Reuters/MarketScreener, UN News).

Το ανησυχητικό δεν είναι μόνο η ταχύτητα. Είναι ότι αυτή τη φορά λείπει το βασικό όπλο.

Γιατί δεν υπάρχει το «δαχτυλίδι» των εμβολίων

Ο ιός είναι ο Bundibugyo, ξεχωριστό είδος ebolavirus που πρωτοεντοπίστηκε στην Ουγκάντα το 2007, όχι το γνωστό Zaire ebolavirus. Η σημερινή έξαρση φαίνεται να είναι η μεγαλύτερη που έχει καταγραφεί για αυτό το είδος (Science). Η διαφορά δεν είναι ακαδημαϊκή. Τα εμβόλια και τα αντισώματα «μαθαίνουν» να αναγνωρίζουν συγκεκριμένους στόχους στην επιφάνεια του ιού. Όταν ο στόχος διαφέρει αρκετά, η προστασία που φτιάχτηκε για το Zaire δεν μεταφέρεται αυτόματα.

Στην πράξη, τα εγκεκριμένα εργαλεία (το εμβόλιο Ervebo και οι θεραπείες Inmazeb και Ebanga) αφορούν νόσο από Zaire, όχι Bundibugyo (CDC). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή το συνοψίζει χωρίς περιστροφές: η ανάσχεση είναι δυσκολότερη ακριβώς επειδή δεν υπάρχουν αδειοδοτημένα εμβόλια ή ειδικές θεραπείες (European Commission). Χάνεται έτσι το «δαχτυλίδι», ο στοχευμένος εμβολιασμός γύρω από κάθε κρούσμα που είχε γίνει ισχυρό όπλο σε προηγούμενες επιδημίες. Η απόκριση γυρίζει στα βασικά της δημόσιας υγείας: γρήγορη ανίχνευση, απομόνωση, ιχνηλάτηση επαφών, ασφαλείς ταφές και εμπιστοσύνη των κοινοτήτων (WHO).

Πού σκοντάφτει η απόκριση

Εκεί ακριβώς πιέζεται το σύστημα. Στις 17 Ιουνίου ο ΠΟΥ κατέγραφε 6.367 επαφές, εκ των οποίων παρακολουθούνταν περίπου το 71%, βελτίωση από τα πολύ χαμηλά αρχικά επίπεδα, αλλά κάτω από το 90-95% που χρειάζεται για έλεγχο (WHO). Πιο ανησυχητικό: η Africa CDC παρατήρησε ότι για 700-800 κρούσματα θα περίμενε κανείς πολύ περισσότερες από τις περίπου 6.000 καταγεγραμμένες επαφές, ένδειξη ότι υπάρχει κρυφή, αχαρτογράφητη μετάδοση (Reuters via The Star).

Το πιο σκληρό σήμα έρχεται από το προσωπικό πρώτης γραμμής. Στις 19 Ιουνίου είχαν μολυνθεί 75 υγειονομικοί και 17 είχαν πεθάνει (Al Jazeera). Οι ασφαλείς ταφές, που σταματούν τη μετάδοση στις κηδείες, παρέμεναν δραματικά υποστελεχωμένες: μόλις 7 εκπαιδευμένες ομάδες από τις 49 που χρειάζονταν, 7 οχήματα από 98 (Reuters via The Star). Και πάνω από όλα, στην Ituri καταγράφονται πάνω από 16.000 διασυνοριακές διελεύσεις την ημέρα, αριθμός που κάνει τη στατική ιχνηλάτηση πρακτικά αδύνατη, μέσα σε ένα περιβάλλον βίας και δυσπιστίας απέναντι στις ταφές και την απομόνωση (UN Geneva).

Υπάρχουν και βελτιώσεις. Έως τις 23 Ιουνίου ο ΠΟΥ μιλούσε για πάνω από 2.000 τεστ την ημέρα μέσω οκτώ αποκεντρωμένων εργαστηρίων, ενώ οι κλίνες αυξήθηκαν σε πάνω από 500 σε 19 ζώνες υγείας (UN News). Όμως η επιδημία μεγαλώνει ταχύτερα απ' όσο κλείνουν τα κενά. Η συντριπτική πλειονότητα παραμένει στην επαρχία Ituri, 91% των κρουσμάτων στο ορόσημο των 1.003 (Africanews).

Το βλέμμα στα σύνορα της Ουγκάντα

Εδώ κρίνεται το επόμενο κεφάλαιο. Η Ουγκάντα δεν είναι δεύτερο ανεξέλεγκτο επίκεντρο, αλλά διασυνοριακή προέκταση της ίδιας επιδημίας: 19 έως 20 επιβεβαιωμένα κρούσματα και 2 θάνατοι, εκ των οποίων τα 14 εισαγόμενα από τη ΛΔ Κονγκό και 5 δευτερογενή, χωρίς τεκμηριωμένη κοινοτική μετάδοση μέχρι τα μέσα Ιουνίου (WHO, ECDC). Για την Ελλάδα και την ΕΕ ο κίνδυνος για το κοινό παραμένει πολύ χαμηλός. Το ζητούμενο είναι η ετοιμότητα του πρώτου ΤΕΠ, όχι ο πανικός (European Commission).

Ο πιο καθαρός δείκτης για το αν η κρίση σταθεροποιείται είναι απλός: αν η Ουγκάντα περάσει μία ή δύο περιόδους 21 ημερών χωρίς νέο κρούσμα, και αν σταματήσουν να μολύνονται οι γιατροί. Όσο η μετάδοση έχει ήδη περάσει το σύνορο, αυτό το ρολόι των 21 ημερών είναι που μετράει.