Πανελλαδική έρευνα για τα αιολικά μετά την πυρκαγιά στη Βοιωτία

Μια νέα θεσμική πράξη λογοδοσίας μπήκε στο κάδρο των πυρκαγιών: η εποπτεύουσα εισαγγελέας της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού (ΔΑΕΕ), το ειδικό ανακριτικό σώμα της Πυροσβεστικής για τα αίτια των φωτιών, διέταξε στις 10 Αυγούστου προκαταρκτική εξέταση σε πανελλαδικό επίπεδο για τα αιολικά πάρκα, σε συνεννόηση με τον Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου (in.gr). Η εντολή αφορά άδειες, τεχνικές προδιαγραφές, συντήρηση, λειτουργία και παλαιότερα περιστατικά φωτιάς. Για τον πολίτη, το ερώτημα δεν είναι ιδεολογικό υπέρ ή κατά των ΑΠΕ, αλλά αν οι ενεργειακές υποδομές που πληθαίνουν στα βουνά ελέγχονται πριν γίνουν εστία ανάφλεξης.

Η αφετηρία είναι συγκεκριμένη. Στις 31 Ιουλίου η μεγάλη φωτιά που ξεκίνησε στη Βοιωτία πέρασε στη Δυτική Αττική και έκαψε πάνω από 100.000 στρέμματα, με 17 μηνύματα 112 και εκκενώσεις ακόμη και διά θαλάσσης από τον Άγιο Βασίλειο (Civil Protection). Όσοι παρακολούθησαν τη μάχη με τις αναζωπυρώσεις τις πρώτες μέρες (To Brief) είδαν την υπόθεση να περνά γρήγορα από την κατάσβεση στη λογοδοσία: η ΔΑΕΕ σχημάτισε δικογραφία, ακολούθησαν τρεις προφυλακίσεις, ανάμεσά τους ο δήμαρχος Στυλίδας ως ιδιοκτήτης της τεχνικής εταιρείας που φέρεται να κατασκεύασε το δίκτυο (Enikos).

Τι ακριβώς εξετάζεται και τι όχι

Εδώ χρειάζεται προσοχή, γιατί ο τίτλος «έρευνα σε όλα τα αιολικά» εύκολα διαβάζεται λάθος. Η ίδια η υπόθεση της Βοιωτίας δεν στοχοποιεί τις ανεμογεννήτριες ως τεχνολογία. Το επίκεντρο είναι ένα ιδιωτικό εναέριο δίκτυο μέσης τάσης που συνέδεε το αιολικό πάρκο στη θέση Μαύρο Σπιθάρι, της Αιολικής Σπιθάρι Α.Ε. του ομίλου Interphoton, με το κεντρικό δίκτυο (Capital). Η προανάκριση, με συνδρομή δικαστικού πραγματογνώμονα ηλεκτρολόγου, απέδωσε την έναρξη σε ταλάντωση αγωγών που έριξε σπινθήρες σε ξηρή βλάστηση, χωρίς ίχνη εμπρηστικού μηχανισμού (ERT).

Το πιο βαρύ στοιχείο είναι ότι η ίδια γραμμή έδωσε φωτιά δύο φορές. Στις 27 Ιουνίου είχε ξεσπάσει πυρκαγιά περίπου 150 μέτρα από το μεταγενέστερο σημείο έναρξης, με τη δικογραφία τότε να μιλά για βραχυκύκλωμα από επαφή δύο αγωγών (Protothema). Αν αυτό σταθεί δικονομικά, μιλάμε για γνωστό, επαναλαμβανόμενο κίνδυνο, όχι για μοναδικό ατύχημα.

Γιατί η εντολή δεν είναι απόδειξη

Η προκαταρκτική εξέταση είναι το πρώτο ποινικό φίλτρο: ο εισαγγελέας ελέγχει αν υπάρχουν επαρκείς ενδείξεις για δίωξη, όχι αν κάποιος είναι ένοχος (ΚΠΔ). Για να μετατραπεί σε ευθύνη χρειάζονται τρία διαφορετικά πράγματα: πράξη ή παράλειψη, συγκεκριμένο πρόσωπο και αιτιώδης σύνδεση με τη συγκεκριμένη φωτιά. Τα κρίσιμα έγγραφα δεν είναι η βεβαίωση παραγωγού, αλλά η Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων (για αντιπυρικές ζώνες, πρόσβαση, διαχείριση βλάστησης) και η σύμβαση σύνδεσης (για γείωση, προστασίες, μέσα ζεύξης) (ΥΠΕΝ). Το βαρύτερο ίχνος αμέλειας κρύβεται σε δεδομένα που δεν είναι δημόσια: ψηφιακά αρχεία λειτουργίας του δικτύου (SCADA), καταγραφές ενεργοποίησης των ηλεκτρικών προστασιών, ημερολόγια συντήρησης και εντολές εργασίας που έμειναν ανοιχτές μετά το συμβάν του Ιουνίου.

Η γενίκευση «αιολικά ίσον φωτιές» δεν στέκει στα στοιχεία. Αξιόπιστη δημόσια καταγραφή ειδικά για πυρκαγιές από αιολικές εγκαταστάσεις στην Ελλάδα δεν υπάρχει. Ό,τι κυκλοφορεί είναι ισχυρισμοί ενδιαφερόμενων φορέων: ο ΔΕΔΔΗΕ υποστηρίζει ότι μόλις το 1% των περιστατικών φωτιάς του 2025 αποδίδεται στο δίκτυο (Euro2day), ενώ διεθνώς το αμερικανικό εθνικό εργαστήριο PNNL εκτιμά περίπου 3% από εξοπλισμό δικτύου (PNNL).

Οι διαθέσιμες ενδείξεις δείχνουν όμως κάτι πιο ουσιαστικό. Το πρόβλημα δεν είναι πόσο συχνά ανάβει το δίκτυο, αλλά πόσο μεγάλες φωτιές αφήνει πίσω του. Δημοσιεύματα που αποδίδουν στοιχεία στη ΔΑΕΕ και στο WWF μιλούν για δυσανάλογο μερίδιο της συνολικής καμένης έκτασης του 2025 από πυρκαγιές συνδεδεμένες με δίκτυα (News247). Η ΕΛΕΤΑΕΝ, ο κλαδικός φορέας των αιολικών, αντιτείνει ότι η ανάλυσή της δεν δείχνει αιτιώδη σχέση δασικών πυρκαγιών και ανεμογεννητριών (ΕΛΕΤΑΕΝ).

Το πολιτικό ισοζύγιο είναι σαφές: χάνει η γραμμή «μόνο η κλιματική κρίση φταίει», κερδίζει η γραμμή «φέρτε άδειες, συντήρηση και ονόματα». Η πανελλαδική εντολή μεταθέτει το βάρος από τον καιρό στα χαρτιά, και εκεί θα κριθεί αν το κράτος ελέγχει τις εκατοντάδες γραμμές που τρέχουν μέσα σε ξερή βλάστηση πριν δώσουν σπίθα, ή μόνο αφού καεί το δάσος.