Ουράνιο στην Ελασσόνα: τι νερό πίνεται σήμερα

Τα Καλύβια, η Ολυμπιάδα, ο Σπαρμός και το Πύθιο, τέσσερις κοινότητες του Δήμου Ελασσόνας, κηρύχθηκαν σήμερα σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω ουρανίου στο δίκτυο ύδρευσης (ΕΡΤ). Για όποιον ανοίγει τη βρύση εκεί, η απόφαση δεν αλλάζει τίποτα. Η απαγόρευση για πόση και μαγείρεμα ισχύει ήδη (Δήμος Ελασσόνας). Στα Καλύβια, μάλιστα, το νερό είχε μετρηθεί πάνω από τέσσερις φορές πάνω από το όριο ήδη από τον Ιούνιο (ΔΕΥΑΕΛ, αναδημοσίευση).

Τι επιτρέπεται και τι όχι

Η γραπτή οδηγία είναι στενή: το νερό του δικτύου δεν χρησιμοποιείται για πόση και μαγείρεμα στις τέσσερις κοινότητες, έως νεότερη ενημέρωση (Δήμος Ελασσόνας). Δεν πρόκειται για γενική απαγόρευση κάθε χρήσης. Η ίδια ανακοίνωση όμως σιωπά για το πλύσιμο των λαχανικών, το μπάνιο και το πότισμα των ζώων. Η μόνη πιο λεπτομερής οδηγία ήταν προφορική. Στις 9 Σεπτεμβρίου η χημικός της δημοτικής επιχείρησης ύδρευσης, της ΔΕΥΑΕΛ, συναντήθηκε με κατοίκους των Καλυβίων και φέρεται να τους είπε ότι τα παιδιά δεν πρέπει να βουρτσίζουν τα δόντια τους με αυτό το νερό, ενώ το μπάνιο επιτρέπεται (OnLarissa).

Η λογική πίσω από αυτή τη διάκριση βρίσκεται στον δρόμο που ακολουθεί το ουράνιο για να μπει στον οργανισμό. Είναι διαλυμένο στο νερό όπως το αλάτι σε μια σούπα. Δεν φαίνεται, δεν μυρίζει και δεν φεύγει με το βράσιμο. Αντίθετα, όταν το νερό βράζει και εξατμίζεται, το μέταλλο μένει πίσω και η συγκέντρωσή του μπορεί να ανέβει (Health Canada). Γι' αυτό μετράει ό,τι καταπίνεται: το ποτήρι, ο καφές, το φαγητό, ακόμη και η γουλιά από το βούρτσισμα. Η λέξη «ουράνιο» φέρνει στο μυαλό ακτινοβολία, όμως σε αυτά τα επίπεδα ο βασικός λόγος για τα όρια του πόσιμου νερού είναι η χημική του επίδραση στα νεφρά (ΠΟΥ). Ο κίνδυνος για τον καθένα εξαρτάται από τη συγκέντρωση, από την ποσότητα που ήπιε και από το πόσο καιρό την έπινε. Μια υπέρβαση σε ένα δείγμα δεν σημαίνει ότι κάποιος αρρώστησε.

Τι μετρήθηκε και πότε

Τα δημοσιευμένα νούμερα αφορούν μόνο τα Καλύβια. Στις 22 Ιουνίου, δείγμα από το δίκτυο έδειξε 130 μικρογραμμάρια ουρανίου ανά λίτρο, ενώ το ευρωπαϊκό όριο είναι 30. Ένας επανέλεγχος στις 23 Ιουλίου επιβεβαίωσε την υπέρβαση, αλλά η νέα τιμή δεν δημοσιεύτηκε (ΔΕΥΑΕΛ, αναδημοσίευση, EUR-Lex).

Ανάμεσα στη μέτρηση του Ιουνίου και τη συνάντηση με τους κατοίκους τον Σεπτέμβριο μεσολάβησε ένα ολόκληρο καλοκαίρι.

Στις 15 Σεπτεμβρίου η απαγόρευση επεκτάθηκε και στα άλλα τρία χωριά (Ελευθερία). Για αυτά οι αρχές μιλούν μόνο για «αυξημένες τιμές», χωρίς να δίνουν συγκεντρώσεις. Δήμος και ΔΕΥΑΕΛ δηλώνουν ότι ελέγχθηκαν πάνω από 50 οικισμοί και ότι οι υπερβάσεις εντοπίστηκαν μόνο στους τέσσερις (OnLarissa).

Η προέλευση του ουρανίου μένει άγνωστη. Δεν έχει ξεκαθαριστεί αν προέρχεται από το υπέδαφος ή από ανθρώπινη δραστηριότητα. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, η εισαγγελία έχει ξεκινήσει προκαταρκτική έρευνα με νέες δειγματοληψίες (MagnesiaNews).

Τι ανοίγει η έκτακτη ανάγκη

Η ανακοίνωση λέει ότι η κήρυξη αποσκοπεί στην άμεση αντιμετώπιση των αναγκών που προκαλεί η ποιότητα του νερού (in.gr). Πρόκειται για διοικητικό εργαλείο. Από μόνη της δεν εξασφαλίζει χρήματα και δεν επιτρέπει να παρακαμφθούν οι διαγωνισμοί (ν. 5281/2026). Ως σήμερα κανένα έργο και καμία προμήθεια δεν έχει ανακοινωθεί ότι προχωρά πιο γρήγορα εξαιτίας της.

Η μόνιμη λύση περνά από νέα πηγή. Ο Δήμος και η ΔΕΥΑΕΛ εξετάζουν κοντινές γεωτρήσεις και επιφανειακά νερά. Μια νέα πηγή πρέπει να αποδειχθεί και καθαρή και επαρκής, γιατί ένα καλό δείγμα δεν σημαίνει ότι μπορεί να υδροδοτήσει τέσσερα χωριά. Ο δήμαρχος Νίκος Γάτσας έχει δηλώσει ότι υπάρχει χρηματοδότηση για υδραγωγείο, μόλις βρεθεί κατάλληλο νερό (Aftodioikisi). Έχει αναφέρει επίσης ως ενδεχόμενο τη μεταφορά νερού από τον Όλυμπο, ένα έργο εκατομμυρίων ευρώ που θα χρειαζόταν περίπου τρία χρόνια (CNN Greece). Υπάρχει και ο δρόμος της επεξεργασίας του νερού (EPA), αλλά σχέδιο για την Ελασσόνα δεν έχει δημοσιευτεί. Όποια λύση κι αν επιλεγεί, η λήξη της έκτακτης ανάγκης δεν θα κάνει από μόνη της το νερό πόσιμο. Θα χρειαστούν νέες μετρήσεις και κρίση της υγειονομικής αρχής (EUR-Lex).

Τρεις μήνες μετά την πρώτη μέτρηση, οι κάτοικοι ξέρουν τι δεν πρέπει να πιουν. Η κήρυξη είναι διοικητικό εργαλείο και δεν φέρνει η ίδια νερό. Αυτό που οφείλουν ακόμη να τους πουν ο Δήμος και η ΔΕΥΑΕΛ είναι από πού θα πίνουν μέχρι να τρέξει ξανά ασφαλές νερό από τη βρύση.