Ουκρανικά drones: Διάβημα στο Κίεβο, κενό στο Ιόνιο

Στις 17 Μαΐου, κάτοικοι του χωριού Σαμανέ στη λιθουανική περιφέρεια της Ουτένα είδαν πρώτοι το αντικείμενο σε ένα χωράφι. Τα στρατιωτικά ραντάρ δεν το είχαν εντοπίσει. Οι αρχές ενεργοποίησαν το σχέδιο Skydas, απέκλεισαν την περιοχή και την επόμενη ημέρα το ανατίναξαν επιτόπου, καθώς η μεταφορά κρίθηκε επικίνδυνη: το drone έφερε εκρηκτικά (LRT, LRT). Ο επικεφαλής του εθνικού κέντρου διαχείρισης κρίσεων Vilmantas Vitkauskas εκτίμησε ότι πρόκειται για στρατιωτικό drone, πιθανότατα ουκρανικό (BNS).

Είναι η ίδια εικόνα που είδαμε δέκα μέρες νωρίτερα στη Λευκάδα, με διαφορετική γεωγραφία: αντί χωραφιού, μια θαλάσσια σπηλιά. Αντί χερσαίου drone, ένα ουκρανικό USV (μη επανδρωμένο επιφανείας). Ο Νίκος Δένδιας το χαρακτήρισε «εξαιρετικά σοβαρό», λέγοντας ότι όλα τα ελληνικά νησιά έχουν πλήρη δικαιώματα (ERT News).

Πώς ένα οπλισμένο σύστημα βρίσκει το δρόμο για το Ιόνιο

Η ουκρανική γραμμή είναι συγκεκριμένη και επαναλαμβάνεται από τότε που τα stray drones άρχισαν να εμφανίζονται σε χώρες του ΝΑΤΟ: τα μακράς εμβέλειας πλήγματα στοχεύουν ρωσικά διυλιστήρια, αποθήκες καυσίμων και στρατιωτική παραγωγή (President of Ukraine). Οι παρεκκλίσεις, λέει το Κίεβο, οφείλονται σε ρωσικό ηλεκτρονικό πόλεμο που εκτρέπει την πορεία και στο GPS jamming (Meduza). Σύμβουλος του Λιθουανού προέδρου επιβεβαίωσε ότι η Λιθουανία δεν επιτρέπει στα ουκρανικά drones να χρησιμοποιούν τον εναέριο χώρο της (LRT).

Η εξήγηση μπορεί να είναι τεχνικά ακριβής. Δεν λύνει όμως το θεσμικό πρόβλημα: όταν το ίδιο σενάριο επαναλαμβάνεται, η ευθύνη δεν αρκεί να φορτώνεται στις παρεμβολές. Ένα οπλισμένο USV που καταλήγει σε τουριστικό προορισμό του Ιονίου χρειάζεται geofencing, αυτοκαταστροφή ή σαφέστερες διαδρομές πριν φτάσει εκεί.

Η Μόσχα κερδίζει αφηγηματικά από κάθε τέτοια εικόνα. Φιλορωσικά δίκτυα προωθούν την ιστορία περί «πράσινου διαδρόμου» μέσω Βαλτικών χωρών για να παρουσιάσουν τη Δύση ως συνένοχη (Lenta). Ανεξάρτητα στοιχεία ότι κάποια χώρα του ΝΑΤΟ άνοιξε συνειδητά εναέριο διάδρομο για ουκρανικές επιθέσεις δεν υπάρχουν — καταγράφεται ως πληροφοριακή επιχείρηση (Propastop).

Το ελληνικό διάβημα και το όριό του

Η Αθήνα ζητά επίσημα εξηγήσεις από το Κίεβο και προαναγγέλλει διπλωματικά διαβήματα, με τον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη να δηλώνει ότι δεν είναι ανεκτή «καμία μετατροπή της Μεσογείου σε θέατρο πολεμικών επιχειρήσεων» (TheTOC). Το πιο σκληρό σενάριο, ότι η Ελλάδα ζητά πλήρη απομάκρυνση όλων των ουκρανικών ναυτικών drones από την Ανατολική Μεσόγειο, κυκλοφορεί προς το παρόν ως δημοσιογραφική πληροφορία, χωρίς δημοσιευμένο επίσημο κείμενο του ΥΠΕΞ (Reporter). Από νομικής πλευράς, στα χωρικά ύδατα το παράκτιο κράτος ασκεί κυριαρχία και η αβλαβής διέλευση δεν καλύπτει δραστηριότητες που βλάπτουν την ασφάλειά του (UN UNCLOS).

Το διάβημα όμως έχει όριο γιατί δεν υπάρχει αυτόματος μηχανισμός. Το Άρθρο 4 του ΝΑΤΟ ενεργοποιεί διαβουλεύσεις, το Άρθρο 5 αφορά armed attack και απαιτεί πολιτική κρίση (NATO). Ένα μεμονωμένο USV κοντά σε ακτή το διαχειρίζεται πρώτα η εθνική αρχή. Η ίδια η Συμμαχία αναζητά τώρα πάροχους counter-drone συστημάτων, παραδεχόμενη ότι η υφιστάμενη αρχιτεκτονική φτιάχτηκε για κλασικές αεροπορικές απειλές, όχι για φθηνά μη επανδρωμένα (Defense News).

Το κενό που δεν ακούγεται

Στη Λιθουανία, οι αρχές έδωσαν την ίδια μέρα πρακτικές οδηγίες: μείνετε μακριά, μην αγγίζετε συντρίμμια, καλέστε το 112, μη διαδίδετε ακριβή τοποθεσία. Στην Ελλάδα, η δημόσια συζήτηση εστίασε στην ταυτοποίηση και στο διάβημα. Δεν υπάρχει αντίστοιχο σαφές πακέτο για ψαράδες, κατοίκους ή τουρίστες: μην ρυμουλκείτε, μην ανεβάζετε στίγμα, καλέστε Λιμενικό. Στη Λευκάδα το πρώτο drone το τράβηξε ψαράς προς το λιμάνι (Πρώτο Θέμα).

Η Αθήνα έχει δίκιο ότι το θέμα είναι σοβαρό. Όσο όμως η σοβαρότητα μένει στις δηλώσεις και δεν φτάνει στις ΝΑVTEX, στις ανακοινώσεις του Λιμενικού και στην ενημέρωση των δήμων, το επόμενο οπλισμένο αντικείμενο που θα ξεβραστεί κάπου στο Ιόνιο θα το ξαναβρεί κάποιος που δεν ξέρει τι κρατάει στα χέρια του.