Ουκρανία: τα 6,6 δισ. επιστρέφουν κυρίως σε Ευρωπαίους

Τα κράτη μέλη της ΕΕ συμφώνησαν στις 25 Σεπτεμβρίου πώς θα μοιράσουν 6,6 δισ. ευρώ στρατιωτικής βοήθειας για την Ουκρανία, ποσό που το ουγγρικό βέτο κρατούσε παγωμένο από το 2023 (Euronews). Το μεγαλύτερο μέρος δεν πηγαίνει στο Κίεβο. Επιστρέφει σε ευρωπαϊκές κυβερνήσεις για όπλα που έχουν ήδη στείλει, και για ό,τι είναι πραγματικά καινούργιο απομένουν ακόμη νομικές πράξεις, συμβάσεις και παραγωγή.

Πού πηγαίνει κάθε ευρώ

Η κατανομή που ανακοίνωσε η ύπατη εκπρόσωπος της ΕΕ Κάγια Κάλας έχει τρία σκέλη: 4,7 δισ. για επιστροφές προς κράτη μέλη, 1 δισ. για νέες κοινές προμήθειες εξοπλισμού και 900 εκατ. για την εκπαιδευτική αποστολή της Ένωσης (Euronews, Reuters μέσω TVP World). Με απλή αριθμητική, περίπου επτά στα δέκα ευρώ της συμφωνίας καλύπτουν δαπάνες που έχουν ήδη γίνει.

Οι επιστροφές μοιράζουν σε όλους τους ευρωπαϊκούς προϋπολογισμούς το κόστος που σήκωσαν όσοι έδωσαν πρώτοι. Τους δίνουν δημοσιονομικό χώρο να αναπληρώσουν αποθέματα ή να στείλουν περισσότερα, αν το αποφασίσουν, αλλά δεν αποτελούν νέα παράδοση. Η Κάλας είπε ότι ορισμένα κράτη σκοπεύουν να ξαναδιοχετεύσουν τις επιστροφές τους στην Ουκρανία, χωρίς να κατονομάσει ποια ή με πόσα (Reuters μέσω TVP World).

Η Πολωνία δείχνει πώς διαβάζει κάθε πρωτεύουσα αυτά τα χρήματα: ως δικά της. Πολωνικά ΜΜΕ υπολογίζουν ότι η Βαρσοβία περιμένει πάνω από 400 εκατ. ευρώ (Polskie Radio 24), ενώ το Euractiv γράφει για 300 εκατ. που θα κρατήσει η ίδια (Euractiv). Η κατανομή ανά χώρα παραμένει ανοιχτή (European Pravda), και ελληνική αξίωση δεν έχει δημοσιοποιηθεί.

Για την Αθήνα, η ουκρανική εκκρεμότητα περνά αυτή τη στιγμή από άλλο δρόμο: τις πιέσεις των Βρυξελλών να διαθέσει αντιαεροπορικά συστήματα και πυραύλους στο Κίεβο (To Brief).

Το 1 δισ. είναι το μόνο σκέλος που ονομάστηκε ρητά ως νέα αγορά όπλων. Για αυτό το ποσό δεν έχουν δημοσιοποιηθεί ακόμη είδη, προμηθευτές ή ημερομηνίες παράδοσης. Το προηγούμενο συμβουλεύει ψυχραιμία: το 2023 η ΕΕ ενέκρινε επίσης 1 δισ. για κοινή προμήθεια πυρομαχικών (Συμβούλιο ΕΕ). Τον Ιανουάριο 2024 ο τότε ύπατος εκπρόσωπος προέβλεπε ότι ως τον Μάρτιο θα είχαν φτάσει περίπου 524.000 βλήματα από τον στόχο του ενός εκατομμυρίου, δηλαδή λίγο πάνω από τα μισά (Reuters).

Τα 900 εκατ. πηγαίνουν στην EUMAM Ukraine, την αποστολή που εκπαιδεύει Ουκρανούς στρατιώτες σε χώρες της ΕΕ. Είναι μηχανισμός που ήδη λειτουργεί, με περίπου 92.000 εκπαιδευμένους ως τον Ιούνιο 2026 (Βουλή Λουξεμβούργου).

Από τη συμφωνία στην πληρωμή

Το βέτο το έβαλε η κυβέρνηση Όρμπαν με αφορμή την ένταξη της ουγγρικής OTP Bank σε ουκρανική λίστα «χορηγών του πολέμου», και το κράτησε ακόμη και όταν η λίστα έπαψε να ισχύει το 2024 (Népszava). Έπεσε τον Ιούνιο, με τη νέα κυβέρνηση του Πέτερ Μαγιάρ στη Βουδαπέστη (EEAS). Από τότε οι 27 διαπραγματεύονταν ένα πράγμα: πόσα θα πάρουν πίσω οι ίδιοι και πόσα θα μείνουν για νέα βοήθεια.

Η απάντηση της 25ης Σεπτεμβρίου είναι πολιτική, όχι εκταμίευση· δόθηκε στην επιτροπή όπου οι πρέσβεις των 27 χειρίζονται την εξωτερική πολιτική και την άμυνα. Τα χρήματα θα βγουν από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό για την Ειρήνη, ταμείο που χρηματοδοτούν τα κράτη μέλη εκτός κοινοτικού προϋπολογισμού (Απόφαση 2021/509).

Πριν πληρωθεί το πρώτο ευρώ χρειάζονται πράξεις του Συμβουλίου και έλεγχοι δαπανών. Για το 1 δισ. των νέων αγορών χρειάζονται επιπλέον συμβάσεις με κατασκευαστές, που δεν έχουν ακόμη ανακοινωθεί.

Για τον Ουκρανό στρατιώτη, η συμφωνία της 25ης Σεπτεμβρίου δεν αλλάζει τίποτα αυτόν τον χειμώνα. Το μόνο σκέλος που μπορεί να γίνει καινούργιο όπλο είναι το 1 δισ., και το χωρίζουν από το μέτωπο μια νομική πράξη, μια σύμβαση και μια γραμμή παραγωγής. Τα 4,7 δισ. θα γίνουν όπλα μόνο αν κάποιες πρωτεύουσες αποφασίσουν να τα ξαναστείλουν.