Ο Ούγγρος πρόεδρος υπέγραψε την αποπομπή του

Ο Τάμας Σούλιοκ, ο πρόεδρος της Ουγγαρίας, κράτησε την πένα στο χέρι επί πέντε ημέρες πριν υπογράψει έναν νόμο που τερματίζει, ανάμεσα σε άλλα, την ίδια του τη θητεία. Το εργαλείο με το οποίο έγινε είναι σημαντικότερο από την ίδια την αποχώρηση: η κυβέρνηση του Πέτερ Μαγιάρ χρησιμοποίησε την υπερπλειοψηφία των δύο τρίτων στη Βουλή, το ίδιο ακριβώς μέσο που ο Βίκτορ Όρμπαν αξιοποίησε επί μία δεκαετία για να κλειδώσει το κράτος στα χέρια του. Τώρα ξηλώνει την κληρονομιά του με αυτό. Για τον πολίτη, το ερώτημα δεν είναι ποιος κάθεται στο προεδρικό μέγαρο, αλλά αν μια εκλογική πλειοψηφία μπορεί να ξαναγράφει το Σύνταγμα κάθε φορά που ένας θεσμός τη δυσκολεύει.

Η υπόθεση ξεκίνησε ως πολιτική απαίτηση. Ήδη από τις 15 Απριλίου ο Μαγιάρ ζήτησε προσωπικά από τον Σούλιοκ να παραιτηθεί και του έδωσε προθεσμία έως τις 31 Μαΐου. Ο πρόεδρος αρνήθηκε. Προσέφυγε στην Επιτροπή της Βενετίας, το συμβουλευτικό όργανο του Συμβουλίου της Ευρώπης για συνταγματικά ζητήματα, και στο Συνταγματικό Δικαστήριο. Τότε η κυβέρνηση πέρασε στο βαρύ όπλο. Στις 22 Ιουνίου ο Μαγιάρ το ανακοίνωσε στη Βουλή χωρίς περιστροφές: «Την επόμενη ημέρα από την έναρξη ισχύος της τροποποίησης, η θητεία του Τάμας Σούλιοκ θα τερματιστεί. Τελεία» (Budapest Times).

Η ψηφοφορία ήρθε στις 13 Ιουλίου. Η 17η αναθεώρηση εγκρίθηκε με 139 ψήφους υπέρ και 6 κατά, με το Fidesz και τον χριστιανοδημοκρατικό σύμμαχό του, το KDNP, να μποϊκοτάρουν τη διαδικασία (Euronews). Ο Σούλιοκ υπέγραψε στις 18 Ιουλίου, την τελευταία διαθέσιμη ημέρα από τις πέντε που είχε. Η θητεία του λήγει τα μεσάνυχτα της 20ής Ιουλίου, και προσωρινά αναλαμβάνει η πρόεδρος της Βουλής (Daily News Hungary).

Τι κάνει ο νόμος, ψυχρά

Η αναθεώρηση έχει γενική νομική μορφή αλλά χειρουργικό αποτέλεσμα. Για τον πρόεδρο, μια μεταβατική ρήτρα λήγει τη θητεία του εν ενεργεία κατόχου την επόμενη ημέρα από την ισχύ της και αφήνει τη Βουλή να εκλέξει διάδοχο για έως πέντε χρόνια (Verfassungsblog). Δεν κατονομάζει τον Σούλιοκ, αλλά μόνο εκείνον αφορά αυτή τη στιγμή. Παράλληλα, επαναφέρει όριο ηλικίας 70 ετών για τους δικαστές του Συνταγματικού Δικαστηρίου. Στέλνει έτσι στη σύνταξη όσους το έχουν ήδη περάσει, μεταξύ τους τον πρόεδρο του δικαστηρίου Πέτερ Πόλτ (HRW). Μειώνει επίσης τη θητεία των συνταγματικών δικαστών από 12 σε 9 χρόνια και βάζει όριο 12 ετών ή τριών θητειών στους βουλευτές (CEAC Law). Όπως και η πρόσφατη ένταξη στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (To Brief), η 17η αναθεώρηση στοχεύει στην αποσύνδεση των θεσμών από τους διορισμούς της εποχής Fidesz.

Εδώ ακριβώς διχάζεται η νομική συζήτηση. Το επιχείρημα υπέρ έχει πραγματική βάση. Ο Όρμπαν είχε χτίσει σύστημα θεσμικής επιβίωσης μετά την ήττα, με μακρές θητείες και νόμους αυξημένης πλειοψηφίας που δεν αλλάζουν με απλή κυβερνητική πλειοψηφία, ώστε ο νικητής των εκλογών να μην κερδίζει και τον κρατικό μηχανισμό (OSW). Το επιχείρημα κατά υπερασπίζεται τη μέθοδο, όχι τον Σούλιοκ ως πρόσωπο. Υπήρχε κανονική διαδικασία μομφής, με εγγυήσεις νόμιμης διαδικασίας. Η κυβέρνηση προτίμησε την πενθήμερη συνταγματική συντόμευση (Telex). Ο ίδιος ο Σούλιοκ, υπογράφοντας, μίλησε για πλήγμα στη συνταγματική δημοκρατία και στη διάκριση των εξουσιών (Guardian), ενώ ο Όρμπαν κατήγγειλε αυταρχική εκτροπή (Euractiv).

Η θεσμικά βαρύτερη κρίση λείπει ακόμη. Η Επιτροπή της Βενετίας εξετάζει το κείμενο αργότερα, το Συνταγματικό Δικαστήριο δεν έχει αποφανθεί, και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, που κρατά παγωμένα ευρωπαϊκά κονδύλια για την Ουγγαρία εδώ και χρόνια λόγω ανησυχιών για το κράτος δικαίου, δεν έχει τοποθετηθεί επίσημα. Ό,τι κι αν αποφασίσουν, το προηγούμενο έχει ήδη γραφτεί. Στην Ουγγαρία, μια υπερπλειοψηφία μπορεί να απομακρύνει έναν θεσμικό αντίπαλο αλλάζοντας τον κανόνα γύρω από το πρόσωπό του. Ο Μαγιάρ το κάνει για να καθαρίσει τα ερείπια του ορμπανισμού. Το ίδιο εργαλείο, όμως, θα είναι εκεί και για την επόμενη πλειοψηφία, όποια κι αν είναι αυτή.