Ουγγαρία: υποψήφιος πρόεδρος ο δικαστής που έδιωξε ο Όρμπαν

Το κυβερνών κόμμα της Ουγγαρίας προτείνει για την προεδρία της Δημοκρατίας έναν άνθρωπο που το ίδιο το ουγγρικό κράτος είχε τιμωρήσει: τον Άντρας Μπάκα, τον πρώην πρόεδρο του Ανωτάτου Δικαστηρίου που έχασε πρόωρα τη θέση του επί Όρμπαν αφού επέκρινε δημόσια τις δικαστικές μεταρρυθμίσεις του. Είναι μια κίνηση με ισχυρό συμβολισμό για το κράτος δικαίου, αλλά και ένα τεστ για το αν η νέα εξουσία αποκαθιστά κανόνες ή απλώς αλλάζει χέρια ο θεσμικός έλεγχος.

Για να καταλάβει κανείς γιατί η επιλογή βαραίνει, πρέπει να γυρίσει στο 2012. Τότε η κυβέρνηση Όρμπαν αντικατέστησε το παλιό Ανώτατο Δικαστήριο με τη νέα Curia και έθεσε κριτήριο πενταετούς ουγγρικής δικαστικής προϋπηρεσίας, χωρίς να μετρά η θητεία σε διεθνές δικαστήριο. Ο Μπάκα, δικαστής του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) από το 1991 έως το 2008, έμεινε έτσι εκτός και έχασε την προεδρία που κανονικά θα κρατούσε ως το 2015 (Columbia GFoE).

Το Στρασβούργο τον δικαίωσε τέσσερα χρόνια αργότερα. Η Μεγάλη Σύνθεση του ΕΔΔΑ έκρινε στις 23 Ιουνίου 2016 ότι η Ουγγαρία παραβίασε το δικαίωμα πρόσβασης σε δικαστήριο και την ελευθερία έκφρασης, επειδή η απομάκρυνσή του συνδέθηκε με τη θεσμική του κριτική (HUDOC). Η υπόθεση Baka v. Hungary έγινε ευρωπαϊκό σημείο αναφοράς για το ότι οι δικαστές μπορούν να μιλούν χωρίς πολιτικά αντίποινα.

Η υποψηφιότητα ανακοινώθηκε το Σάββατο 8 Αυγούστου από την κοινοβουλευτική ομάδα της Tisza, μετά από μυστική ψηφοφορία (Al Jazeera, Politico). Ο πρωθυπουργός Πέτερ Μαγιάρ τον παρουσίασε ως πρόσωπο που υπερασπίστηκε σταθερά τη δικαστική ανεξαρτησία και ανακοίνωσε αργότερα ότι ο Μπάκα αποδέχθηκε την πρόταση «από υπηρεσία προς το έθνος» (Telex, 24.hu).

Το αντίβαρο: πώς άδειασε η θέση

Εδώ αρχίζει το δύσκολο μέρος. Η προεδρική θέση δεν άδειασε από παραίτηση, αλλά επειδή η Tisza την άνοιξε. Η θητεία του προηγούμενου προέδρου, του διορισμένου επί Όρμπαν Τάμας Σούλιοκ, τερματίστηκε πρόωρα με μια προσωποπαγή μεταβατική διάταξη της 17ης συνταγματικής τροπολογίας, που όριζε ότι ο εν ενεργεία πρόεδρος παύει την επομένη της έναρξης ισχύος της (Verfassungsblog). Η Βουλή την ψήφισε στις 13 Ιουλίου με 139 υπέρ και 6 κατά, ο Σούλιοκ την υπέγραψε στις 18 Ιουλίου λέγοντας ότι δεν είχε συνταγματικά μέσα να την εμποδίσει, και η θητεία του έληξε στις 20 Ιουλίου (AP, BBC) (To Brief).

Αυτή ακριβώς η μέθοδος τροφοδοτεί την ένσταση. Ο Σούλιοκ είχε πέντε ημέρες να υπογράψει την ίδια τη ρύθμιση που τον απομάκρυνε ή να αντιμετωπίσει διαδικασία καθαίρεσης (impeachment) με αναστολή καθηκόντων. Η Human Rights Watch χαρακτήρισε τη μεθόδευση «θύμιση της εποχής Fidesz», ενώ η Επιτροπή της Βενετίας (το συμβουλευτικό όργανο του Συμβουλίου της Ευρώπης για συνταγματικά ζητήματα) εξετάζει την υπόθεση και αναμένεται να τοποθετηθεί τον Οκτώβριο (HRW, Euronews). Το Fidesz, μέσω του Γιάνος Μπόκα, κήρυξε την εκλογή παράνομη και δήλωσε αποχή (Index).

Το ισοζύγιο είναι συμμετρικό. Από τη μία, η Tisza ελέγχει 141 από τις 199 έδρες, το οριστικοποιημένο μέγεθος της κοινοβουλευτικής ομάδας μετά τη νίκη του Απριλίου, όχι την προσωρινή προβολή των 138 της εκλογικής βραδιάς. Ο αριθμός αυτός περνά μόνος του το όριο των 133 ψήφων που απαιτεί ο πρώτος γύρος, άρα ο Μπάκα εκλέγεται χωρίς καμία διαπραγμάτευση (Robert Schuman Foundation, Telex).

Από την άλλη, ο Ούγγρος πρόεδρος δεν κυβερνά. Το πραγματικό του όπλο είναι η αναπομπή νόμου στη Βουλή και η παραπομπή στο Συνταγματικό Δικαστήριο για προληπτικό έλεγχο, εργαλεία που καθυστερούν και εκθέτουν, αλλά δεν μπλοκάρουν συνταγματικές αλλαγές (Verfassungsblog). Τα βαριά πόστα, από τη Γενική Εισαγγελία ως την Curia, κρίνονται στη Βουλή, όχι στο προεδρικό μέγαρο (ConstitutionNet). Και οι Βρυξέλλες δεν υπογράφουν λευκή επιταγή: περίπου 16,4 δισ. ευρώ παραμένουν δεμένα με όρους κράτους δικαίου, με 27 ορόσημα-κλειδιά (super-milestones) να λήγουν στις 31 Αυγούστου (Euperspectives, Euronews).

Η απόδειξη λοιπόν δεν θα δοθεί στην κάλπη της 11ης Αυγούστου, όπου το αποτέλεσμα είναι γνωστό. Θα δοθεί την πρώτη φορά που ένας νόμος της κυβέρνησης Μαγιάρ φτάσει στο γραφείο του Μπάκα. Αν ο δικαστής που τιμωρήθηκε επειδή αντιστάθηκε στην εξουσία σηκώσει την αναπομπή και τον συνταγματικό έλεγχο απέναντι στην ίδια πλειοψηφία που τον εξέλεξε, τότε μιλάμε για αποκατάσταση. Αν όχι, θα είναι απλώς νέο πρόσωπο στο ίδιο αξίωμα υπογραφής.