Ουγγαρία: Συνταγματικό μπλόκο στην επιστροφή Όρμπαν

Στις 15 Ιουνίου 2026 η ουγγρική Εθνοσυνέλευση ενέκρινε τη 16η τροποποίηση του Θεμελιώδους Νόμου, βάζοντας ανώτατο όριο οκτώ ετών στη θητεία του πρωθυπουργού (Al Jazeera, Reuters). Ο κανόνας μετρά αναδρομικά κάθε θητεία από τις 2 Μαΐου 1990. Οι δύο περίοδοι του Βίκτορ Όρμπαν, 1998-2002 και 2010-2026, τον αφήνουν πολύ πάνω από το όριο. Με μια ψηφοφορία, ο άνθρωπος που κυβέρνησε την Ουγγαρία για περίπου είκοσι χρόνια αποκλείεται διά νόμου από το να ξανακυβερνήσει.

Εδώ κρύβεται η ειρωνεία που κάνει αυτή την ιστορία κάτι περισσότερο από εσωτερική ουγγρική υπόθεση. Η κυβέρνηση Πέτερ Μάγιαρ χρησιμοποιεί ακριβώς την ίδια συνταγματική μηχανική που θεωρήθηκε αυταρχική όταν την ασκούσε ο Όρμπαν: την κοινοβουλευτική πλειοψηφία των δύο τρίτων, που επιτρέπει σε μία και μόνη δύναμη να ξαναγράφει το Σύνταγμα χωρίς καμία ψήφο της αντιπολίτευσης. Η τροπολογία πέρασε με 135 υπέρ, 50 κατά και 6 αποχές, ακριβώς πάνω από το συνταγματικό κατώφλι (Telex, Portfolio). Είναι η ίδια υπερπλειοψηφία που έδωσε στον Μάγιαρ ο Απρίλιος, όταν η Tisza πήρε 138 από τις 199 έδρες, αρκετές για μονομερή τροποποίηση του Συντάγματος (To Brief).

Πώς ο Όρμπαν έχτισε το οχυρό που τώρα ξηλώνεται

Για να καταλάβει κανείς γιατί ο Μάγιαρ διάλεξε αυτόν τον δρόμο, πρέπει να δει τι ακριβώς έκανε ο Όρμπαν. Μετά το 2010 πέρασε νέο Θεμελιώδη Νόμο το 2011, χωρίς δημοψήφισμα ή διακομματική συναίνεση. Στη συνέχεια τον τροποποίησε επανειλημμένα, ώστε να αποδυναμώσει τα αντίβαρα (Cato). Ανασχεδίασε το Συνταγματικό Δικαστήριο. Τοποθέτησε πιστούς με θητείες εννέα και δώδεκα ετών σε καίριες ανεξάρτητες αρχές. Έδωσε στο Δημοσιονομικό Συμβούλιο τη δύναμη να μπλοκάρει τον προϋπολογισμό, ανοίγοντας δρόμο ακόμη και για διάλυση της Βουλής (Council of Europe, CER). Αυτό που αναλυτές αποκαλούν «ακραίο πλειοψηφισμό» (extreme majoritarianism) δεν ήταν απλώς μακροχρόνια διακυβέρνηση. Ήταν ένα σύστημα σχεδιασμένο να επιβιώνει και μετά την ήττα του (CSIS).

Αυτό εξηγεί και το πραγματικό ερώτημα που κρέμεται πάνω από τη μεταρρύθμιση: αν ο Όρμπαν αποκλείεται αλλά η μηχανή που έστησε μένει στη θέση της, τι έχει αλλάξει στ' αλήθεια;

Η υπεράσπιση του Μάγιαρ είναι ότι το όριο θητειών δεν είναι εκδίκηση αλλά αυτοπεριορισμός. Ένας κανόνας που δεσμεύει και τον ίδιο τον νέο πρωθυπουργό, κόντρα στον πειρασμό της προσωποκεντρικής εξουσίας (ConstitutionNet). Το ισχυρό αντεπιχείρημα όμως είναι σοβαρό, και το διατυπώνουν και νομικοί που δεν αγαπούν τον Όρμπαν: μια αναδρομικά υπολογιζόμενη διάταξη που φωτογραφίζει έναν συγκεκριμένο ηττημένο ηγέτη παγιώνει ακριβώς τη λογική που υποτίθεται ότι θεραπεύει. Δηλαδή ότι όποιος κερδίζει με δύο τρίτα μετατρέπει το Σύνταγμα σε εργαλείο του νικητή (Prospect, Verfassungsblog).

Η ίδια η ουγγρική νομική κοινότητα είναι διχασμένη ακριβώς πάνω στο αν το μέτρο είναι αναδρομικό. Ο συνταγματολόγος Πέτερ Στάνιτς υποστηρίζει ότι ο κανόνας εφαρμόζεται στο μέλλον και απλώς χρησιμοποιεί παρελθούσες θητείες ως δεδομένο, χωρίς να αφαιρεί κανένα δικαίωμα που ασκήθηκε (Telex). Ο Λάσλο Μαϊτένι αντιτείνει ότι, αφού το όριο «γεμίζει» με θητείες ήδη διανυσμένες, πρόκειται για αναδρομική και προσωποπαγή νομοθέτηση, τη μέθοδο που η νέα πλειοψηφία καταλόγιζε στον Όρμπαν (Népszava).

Το πιο χρήσιμο ερώτημα, πάντως, δεν είναι αν ο Όρμπαν θα επιστρέψει. Είναι αν το όριο θητειών αρκεί όταν το ορμπανικό κράτος παραμένει σε μεγάλο βαθμό άθικτο: η δικαιοσύνη, τα δημόσια ΜΜΕ, ο εκλογικός νόμος, οι διορισμένες αρχές. Η Human Rights Watch και το Verfassungsblog επιμένουν ότι η πραγματική αποκατάσταση απαιτεί δικαστική ανεξαρτησία, αλλαγή εκλογικού νόμου και τέλος της διακυβέρνησης με διατάγματα, όχι μία τροπολογία (HRW).

Γιατί μας αφορά

Για τις Βρυξέλλες, το μέτρο στέλνει θετικό σήμα. Δεν σημαίνει όμως αυτόματη αποκατάσταση εμπιστοσύνης. Η Κομισιόν κρατά παγωμένα έως και 16,4 δισ. ευρώ ευρωπαϊκών κονδυλίων, συνδέοντας την αποδέσμευσή τους με εφαρμοσμένες μεταρρυθμίσεις σε διαφθορά, δημόσιες συμβάσεις και θεσμικές εγγυήσεις, όχι με την πτώση Όρμπαν ή ένα συμβολικό μέτρο (European Commission, Brussels Times). Ο επίτροπος Μάικλ ΜακΓκρα το είπε καθαρά: οι αλλαγές πρέπει να γίνουν «για τους Ούγγρους πολίτες», όχι για να ικανοποιηθούν οι Βρυξέλλες (Euronews).

Εδώ είναι το διακύβευμα που ξεπερνά την Ουγγαρία. Το κράτος δικαίου δεν σημαίνει «οι Βρυξέλλες νίκησαν τον Όρμπαν». Σημαίνει κανόνες που περιορίζουν και τον νικητή, ότι ο εκλογικός θρίαμβος δεν κάνει κανέναν κυρίαρχο πάνω από τους θεσμούς. Αν αυτό το μάθημα ισχύει για τη Βουδαπέστη, ισχύει για κάθε ευρωπαϊκή πρωτεύουσα που αντιμετωπίζει τους ευρωπαϊκούς ελέγχους ως εχθρική παρέμβαση. Και επιστρέφει στην ίδια ειρωνεία απ' όπου ξεκίνησε αυτή η ιστορία: αν η απο-ορμπανοποίηση χτίζεται με το ίδιο εργαλείο δύο τρίτων που γέννησε τον ορμπανισμό, τότε η Ουγγαρία δεν έχει ακόμη απαντήσει αν άλλαξε το παιχνίδι ή απλώς τον παίκτη που κερδίζει.