Η Ουγγαρία αφαιρεί τις λέξεις που απαγόρευαν την ομοφυλοφιλία

Η ουγγρική Βουλή ψήφισε σήμερα να αφαιρεθούν η ομοφυλοφιλία και η αλλαγή φύλου από τον νόμο για την προστασία των παιδιών (AFP). Από το 2021, ο νόμος τις κατονόμαζε ως λόγο για να μένει ένα βιβλίο, μια διαφήμιση ή ένα σχολικό πρόγραμμα μακριά από ανηλίκους. Η κυβέρνηση του Πέτερ Μαγιάρ ξηλώνει έτσι τον πυρήνα ενός εμβληματικού νόμου του Βίκτορ Όρμπαν, έξι μήνες μετά την καταδίκη του από το Δικαστήριο της ΕΕ (ΔΕΕ), χωρίς όμως να καταργεί όλο το πλαίσιο που επικρίνουν οι οργανώσεις δικαιωμάτων.

Το κρίσιμο σημείο είναι μία παράγραφος, η §6/A του νόμου του 1997 για την προστασία των παιδιών. Όπως την είχε τροποποιήσει η κυβέρνηση Όρμπαν, απαγόρευε να φτάνει σε κάτω των 18 υλικό που απεικόνιζε ή «προωθούσε» την ομοφυλοφιλία, την αλλαγή φύλου ή την απόκλιση από το φύλο γέννησης (Hetek). Η νέα διατύπωση, όπως την παραθέτει το ίδιο ουγγρικό μέσο, δεν κατονομάζει καμία ταυτότητα. Μένει η απαγόρευση για πορνογραφικό και ηλικιακά ακατάλληλο σεξουαλικό υλικό. Προστίθεται περιεχόμενο που προωθεί ή δικαιολογεί σεξουαλική βία και εκμετάλλευση παιδιών, καθώς και ό,τι μπορεί να βλάψει σοβαρά την ανάπτυξή τους. Το κριτήριο μετακινείται από το ποιος εμφανίζεται στη σελίδα στο τι κάνει το περιεχόμενο στο παιδί.

Ο παλιός κανόνας είχε χειροπιαστές συνέπειες. Η βιβλιοπωλική αλυσίδα Líra τιμωρήθηκε με πρόστιμο 12 εκατ. φιορινιών για βιβλίο με οικογένεια ομόφυλων γονέων, ενώ το 2023 ανήλικοι αποκλείστηκαν από έκθεση World Press Photo λόγω φωτογραφιών με ΛΟΑΤΚΙ+ θεματολογία (Amnesty/444). Σύμφωνα με το Euronews, αίρεται το υποχρεωτικό περιτύλιγμα τέτοιων βιβλίων και σχολικές ενημερωτικές δράσεις μπορούν να επανέλθουν. Τίποτα στα δημοσιευμένα δεν δείχνει αναδρομική ακύρωση κυρώσεων.

Ποιος άλλαξε τον νόμο και υπό ποια πίεση

Το Δικαστήριο της ΕΕ, που κρίνει αν τα κράτη μέλη παραβιάζουν το ενωσιακό δίκαιο, αποφάνθηκε στις 21 Απριλίου στην υπόθεση C‑769/22 ότι οι περιορισμοί παραβίαζαν ενωσιακούς κανόνες και τα δικαιώματα στην αξιοπρέπεια, στην ιδιωτική ζωή, στην πληροφόρηση και στη μη διάκριση (ΔΕΕ). Διαπίστωσε επιπλέον αυτοτελή παραβίαση του άρθρου 2 της Συνθήκης, εκείνου που απαριθμεί τις θεμελιώδεις αξίες της Ένωσης.

Τα ουγγρικά μέσα δίνουν 139 ψήφους υπέρ και 51 κατά (ένα γράφει 49 κατά, με αποχές), ενώ το επίσημο πρακτικό δεν έχει εντοπιστεί δημόσια (Telex, Infostart). Υπέρ ψήφισε η κυβερνητική Tisza· κατά η Fidesz του Όρμπαν, οι Χριστιανοδημοκράτες και η Mi Hazánk. Ο Μαγιάρ παρουσίασε τη ρύθμιση ως προστασία όλων των παιδιών ανεξάρτητα από τον σεξουαλικό προσανατολισμό και ως ευθυγράμμιση με το ενωσιακό δίκαιο (AFP). Η Fidesz την αποκάλεσε υποχώρηση στις Βρυξέλλες (MTI).

Και οι δύο περιγραφές έχουν βάση. Η κυβέρνηση κρατά ηλικιακούς φραγμούς για να μην εκτεθεί στην κατηγορία ότι αφήνει τα παιδιά απροστάτευτα, και σβήνει ακριβώς το σημείο που έκρινε παράνομο το Λουξεμβούργο. Για μια κυβέρνηση που χτίζει τη σχέση της με τις Βρυξέλλες πάνω σε μετρήσιμες μεταρρυθμίσεις, είναι συμμόρφωση με περιορισμένο εσωτερικό κόστος. Τυπικά πάντως η ψήφος δεν συνδέεται με την πρόταση της Κομισιόν για αποδέσμευση 4,2 δισ. ευρώ κονδυλίων συνοχής (To Brief), που ακολουθεί δική της διαδικασία με δικές της προϋποθέσεις (Κανονισμός 2021/1060).

Τι μένει όρθιο

Οι ηλικιακοί φραγμοί του νέου κανόνα για πορνογραφία, σεξουαλική βία και «σοβαρή βλάβη» μένουν σκόπιμα: είναι επιλογή της ίδιας της κυβέρνησης, και τον γενικό όρο της «σοβαρής βλάβης» θα τον ερμηνεύσουν αρχές και δικαστήρια. Άλλο πράγμα είναι τα εμπόδια που καταγράφουν οι οργανώσεις δικαιωμάτων. Ήδη από το σχέδιο του Σεπτεμβρίου, η Human Rights Watch σημείωνε ότι μένει ανέγγιχτος ένας δεύτερος νόμος, για την προστασία της οικογένειας, με παρόμοιο περιορισμό για περιεχόμενο που φτάνει σε παιδιά. Μένουν επίσης συνταγματικές διατάξεις και το πλαίσιο με το οποίο απαγορεύτηκαν εκδηλώσεις Pride.

Ο Τάμας Ντόμπος της ουγγρικής οργάνωσης Háttér μίλησε για «σημαντικό και θετικό βήμα», επιμένοντας ότι εκκρεμούν η νομική αναγνώριση φύλου και η υιοθεσία από ομόφυλα ζευγάρια (Euronews).

Οι Επίτροποι Hadja Lahbib και Michael McGrath χαιρέτισαν την ψήφο ως μήνυμα δέσμευσης στις κοινές αξίες της Ένωσης (BGNES). Ο χαιρετισμός όμως δεν είναι πιστοποίηση. Η Κομισιόν θα κρίνει αν η Ουγγαρία συμμορφώθηκε με την απόφαση· αν διαπιστώσει ότι η παράβαση συνεχίζεται, μπορεί να ξαναπάει στο Δικαστήριο, που μόνο τότε θα μπορεί να επιβάλει χρηματική κύρωση (άρθρο 260 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της ΕΕ). Το τελικό ψηφισμένο κείμενο και η ημερομηνία έναρξης ισχύος δεν έχουν εντοπιστεί δημόσια.

Η Βουδαπέστη έσβησε τις λέξεις που καταδίκασε το Λουξεμβούργο. Αν ο φάκελος κλείνει θα το αποφασίσει η Κομισιόν, κοιτάζοντας όσα έμειναν έξω από τη σημερινή ψήφο.