Η Ουάσιγκτον σχεδιάζει να αποσύρει όλα τα ιπτάμενα τάνκερ και να μειώσει δραστικά τα μαχητικά της από το ΝΑΤΟ, αφήνοντας την Ευρώπη χωρίς ανεφοδιασμό στον αέρα

Η επίσημη γλώσσα μιλά για «ενηλικίωση»: μια Συμμαχία «stronger but also fairer» (ισχυρότερη αλλά και δικαιότερη), όπου οι Ευρωπαίοι επιτέλους σηκώνουν το βάρος της δικής τους άμυνας, όπως το έθεσε ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε (NATO). Πίσω από το αφήγημα, όμως, βρίσκεται μια λίστα εξοπλισμού που φεύγει. Σύμφωνα με ρεπορτάζ των New York Times, η Ουάσιγκτον σχεδιάζει να μειώσει τα μαχητικά F-16/F-15E που διαθέτει στο ΝΑΤΟ από περίπου 150 σε 100, τα αεροσκάφη ναυτικής αναγνώρισης από 26 σε 15, και να αποσύρει και τα οκτώ αεροσκάφη εναέριου ανεφοδιασμού που είχαν δεσμευθεί για την ευρωπαϊκή άμυνα (NYT, Euronews).

Για τον Έλληνα αναγνώστη που ζει σε χώρα ΝΑΤΟ, το ερώτημα δεν είναι πόσα αεροπλάνα. Είναι αν η ήπειρος μπορεί να αμυνθεί χωρίς τον υπερατλαντικό εγγυητή. Και η απάντηση κρύβεται ακριβώς σε αυτά τα τάνκερ.

Δεν φεύγουν αεροπλάνα, φεύγει το νευρικό σύστημα

Ο εναέριος ανεφοδιασμός δεν είναι «βοηθητικό» μέσο. Είναι ο πολλαπλασιαστής που κρατά μαχητικά, βομβαρδιστικά και αεροσκάφη επιτήρησης στον αέρα για ώρες, μακριά από τις βάσεις τους. Χωρίς τάνκερ, ένα μαχητικό πετά λιγότερο, καλύπτει μικρότερη περιοχή και δεν μπορεί να συντηρήσει παρατεταμένη αεροπορική εκστρατεία. Το ίδιο το ΝΑΤΟ αναγνωρίζει ότι εξαρτάται δυσανάλογα από τις ΗΠΑ σε αυτή τη δυνατότητα (NATO, Atlantic Council).

Η απόσυρση αγγίζει ό,τι οι στρατιωτικοί ονομάζουν enablers: τα μέσα που επιτρέπουν στη Συμμαχία να βλέπει, να διοικεί, να φτάνει μακριά και να χτυπά. Μιλάμε για ISR (επιτήρηση και στοχοποίηση), για C2 (διοίκηση και έλεγχο), για δορυφορική αναγνώριση και πλήγμα μεγάλης εμβέλειας. Πρακτικά: για να χτυπήσει η Ευρώπη έναν στόχο βαθιά στα μετόπισθεν, πρέπει πρώτα να τον δει, να τον ταυτοποιήσει και να συντονίσει το πλήγμα σε πραγματικό χρόνο. Η ήπειρος διαθέτει πλατφόρμες, αλλά όχι την αμερικανική κλίμακα. Γερμανική ανάλυση της DGAP το διατυπώνει ωμά: ολόκληρη η ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική χτίστηκε για να κουμπώνει στο αμερικανικό σύστημα διοίκησης, λογισμικού και logistics, και δεν μπορεί βραχυπρόθεσμα να αναπαράγει αντίστοιχη εικόνα μάχης (DGAP, Brookings).

Αυτό μετατρέπει τη «στρατηγική αυτονομία» από διπλωματικό σύνθημα σε επιχειρησιακή ανάγκη επιβίωσης. Η ανατολική πτέρυγα το έχει ήδη καταλάβει. Η Πολωνία δαπανά περίπου 4,7%-4,8% του ΑΕΠ της και έχει αγοράσει αμερικανικά όπλα άνω των 50 δισ. δολαρίων, κι όμως εξακολουθεί να ζητά φυσική αμερικανική παρουσία ως σύρμα ασφαλείας, μια δύναμη που, αν χτυπηθεί, δένει αυτόματα την Ουάσιγκτον στην άμυνα της χώρας (Defense News). Βαλτικοί αξιωματούχοι λένε ανοιχτά ότι χωρίς αμερικανικές δυνάμεις δεν μπορούν να αμυνθούν απέναντι στη Ρωσία όπως θα ήθελαν (El País).

Χρειάζεται μια διευκρίνιση που σπάει την υπερβολή. Δεν πρόκειται για αμερικανική αποχώρηση από την Ευρώπη. Αυτό που αναθεωρείται είναι το NATO Force Model, δηλαδή ποιες δυνάμεις θα έθεταν οι ΗΠΑ στη διάθεση της Συμμαχίας σε μεγάλη κρίση, σε κύματα 10, 30 και 180 ημερών (Stars and Stripes). Η πυρηνική ομπρέλα παραμένει. Παραμένει και η αμερικανική διοίκηση: ο επικεφαλής της EUCOM, της αμερικανικής Διοίκησης Ευρώπης, είναι ταυτόχρονα ο SACEUR, ο ανώτατος συμμαχικός διοικητής του ΝΑΤΟ. Όπως και δεκάδες χιλιάδες στρατιώτες. Άλλωστε οι ακριβείς αριθμοί παραμένουν διαρροή υψηλής αξιοπιστίας, όχι δημοσιευμένο έγγραφο του Πενταγώνου (Air & Space Forces).

Για την Ελλάδα, η συνέπεια είναι λεπτή. Αν οι ΗΠΑ κόβουν μέσα αλλά όχι σημεία πρόσβασης, η Σούδα γίνεται σχετικώς πιο πολύτιμη ως κόμβος μιας πιο περιορισμένης στρατηγικής. Αυτό αναβαθμίζει την Αθήνα ως πλατφόρμα, χωρίς να σημαίνει μεγαλύτερη αμερικανική εγγύηση στο Αιγαίο. Η γαλλοελληνική αμυντική συμφωνία προσφέρει πολιτικοστρατιωτική κάλυψη, όχι έτοιμο υποκατάστατο των αμερικανικών enablers (Bloomberg).

Εδώ είναι το αδιέξοδο, και είναι θέμα χρόνου. Το ΝΑΤΟ ζητά από τους Ευρωπαίους να φτάσουν το 5% του ΑΕΠ ως το 2035 (3,5% για άμυνα, 1,5% για ευρύτερη ασφάλεια) (Luxembourg Government). Όμως η προθεσμία του 2035 είναι δημοσιονομικός στόχος, ενώ το κενό στον ανεφοδιασμό και την επιτήρηση ανοίγει τώρα. Ανεξάρτητη έρευνα με δεκάδες Ευρωπαίους ειδικούς εκτιμά ότι η ήπειρος θα χρειαστεί τουλάχιστον ως τις αρχές της δεκαετίας του 2030 για να καλύψει τα κρίσιμα enablers που μόλις έφυγαν (Defense News). Οι προϋπολογισμοί ανεβαίνουν πολύ πιο γρήγορα από τις πραγματικές δυνατότητες. Το ερώτημα δεν είναι αν ο Μακρόν δικαιώνεται ρητορικά για την αυτονομία, αλλά αν η Ευρώπη προλαβαίνει να περάσει από τα budgets στα έτοιμα όπλα πριν κάποιος δοκιμάσει το κενό.