Οσμή αερίου από τον Σαρωνικό χωρίς διαρροή

Στις 11:40 της Τρίτης 19 Μαΐου, το ΕΣΚΕΔΙΚ άρχισε να δέχεται κλήσεις από Νέα Σμύρνη, Καλλιθέα, Γλυφάδα, Παλαιό Φάληρο, μέχρι Πειραιά και κέντρο Αθήνας: όλοι μύριζαν αέριο. Λίγες ώρες μετά, οι αρχές ανακοίνωναν ότι δεν υπήρχε διαρροή στη Ρεβυθούσα ή στο δίκτυο και ότι οι σταθεροί μετρητές δεν έβλεπαν αυξημένους ρύπους (civilprotection.gov.gr, iefimerida.gr). Δύο αλήθειες που μοιάζουν αντιφατικές — αλλά δεν είναι.

Γιατί το αέριο μυρίζει «αέριο»

Πρώτη βασική παρανόηση: το φυσικό αέριο είναι άοσμο. Η χαρακτηριστική μυρωδιά που έχουμε μάθει να αναγνωρίζουμε προέρχεται από οσμηραντικά που προστίθενται επίτηδες — συνήθως μερκαπτάνες (θειόλες), ώστε μια διαρροή να γίνεται αντιληπτή πολύ πριν φτάσει σε εύφλεκτη συγκέντρωση. Ο αμερικανικός κανονισμός για παράδειγμα απαιτεί η οσμή να γίνεται αντιληπτή στο ένα πέμπτο του κατώτερου ορίου αναφλεξιμότητας (ecfr.gov).

Το «τρικ» είναι ότι οποιαδήποτε θειούχα ένωση μπορεί να μιμηθεί αυτή την αίσθηση. Το πιο γνωστό παράδειγμα είναι το υδρόθειο (H₂S), που μυρίζει σαν σάπιο αυγό και παράγεται από λύματα, αναερόβια αποσύνθεση, βιομηχανικές διεργασίες και πετρελαϊκά κατάλοιπα. Η μύτη μας το πιάνει από περίπου 0,5 ppb — επίπεδα δηλαδή που είναι ενοχλητικά αλλά όχι αναγκαστικά επικίνδυνα (wwwn.cdc.gov). Παραδόξως, ισχύει και το αντίστροφο: σε υψηλές εκθέσεις υπάρχει «οσφρητική κόπωση» — η μύτη παύει να καταγράφει τον κίνδυνο.

Πώς ψάχνεις μια οσμή που εξαφανίστηκε

Όταν δεν υπάρχει σπασμένος αγωγός να δείξεις, η ανίχνευση γίνεται ατμοσφαιρική εγκληματολογία. Το βασικό εργαλείο διεθνώς είναι το μοντέλο HYSPLIT της NOAA, που «τρέχει τον αέρα προς τα πίσω» από ένα σημείο και μια ώρα — δείχνει δηλαδή από πού πέρασε η αέρια μάζα που έφτασε στη μύτη σου (arl.noaa.gov, ready.noaa.gov).

Ο μετεωρολόγος Θ. Κολυδάς το έκανε ακριβώς αυτό και κατέληξε σε νότια-νοτιοανατολική θαλάσσια προέλευση, δηλαδή Σαρωνικό ή παραλιακό μέτωπο (newsbomb.gr). Τα μοντέλα διασποράς συμπληρώνουν την εικόνα δείχνοντας πώς ένα νέφος αραιώνεται ή παγιδεύεται από άνεμο, θαλάσσια αύρα και θερμοκρασιακή αναστροφή (epa.gov). Το όριο, όμως, είναι σαφές: η μετεωρολογία δείχνει διάδρομο, όχι ένοχη πηγή ούτε χημική ταυτότητα.

Τρία εύλογα σενάρια στο τραπέζι

Αν αποκλείσεις το δίκτυο φυσικού αερίου, οι κύριοι «ύποπτοι» στον Σαρωνικό είναι τρεις:

• Λιμενική/πετρελαϊκή δραστηριότητα: καθαρισμός δεξαμενών πλοίων, φορτοεκφορτώσεις, terminal tanks. Η αμερικανική EPA έχει επισημάνει marine loading και δεξαμενές ως σημαντικές πηγές VOCs και θειούχων ενώσεων σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις (natlawreview.com).
• Oily wastewater σε λιμένες ή βιομηχανίες, όπου ανατάραξη ή συντήρηση απελευθερώνει μείγμα VOCs και θειούχων.
• Λύματα/αντλιοστάσια/οργανική αποσύνθεση, που παράγουν H₂S μέσω βακτηριακής δράσης χωρίς οξυγόνο (wwwn.cdc.gov).

Το Λιμενικό έκανε ελέγχους χωρίς να αναφέρει ύποπτο περιστατικό ή θαλάσσια ρύπανση — τα σενάρια παραμένουν δηλαδή προς διερεύνηση (news247.gr).

Το κενό των μετρήσεων

Εδώ είναι η πιο σημαντική λεπτομέρεια που λείπει από τη δημόσια συζήτηση. Όταν διαβάζετε «δεν υπάρχουν αυξημένοι ρύποι», αυτό ισχύει για όσα μετρά το δίκτυο: κυρίως PM (αιωρούμενα σωματίδια), NO₂, O₃, SO₂, CO (epa.gov). Οι σταθεροί μετρητές δεν είναι ρυθμισμένοι να πιάνουν σε πραγματικό χρόνο H₂S, μερκαπτάνες ή ειδικά VOCs σε κάθε γειτονιά. Η συλλογική όσφρηση εκατομμυρίων Αττικών μπορεί κάλλιστα να είναι πιο ευαίσθητο όργανο για κάποιες θειούχες ενώσεις από το επίσημο δίκτυο.

Διεθνώς, παρόμοια περιστατικά έχουν λυθεί κάθε φορά διαφορετικά: στο San Diego η «gas-like» οσμή τελικά συνδέθηκε με λύματα και H₂S από την κρίση του Tijuana River (el-observador.com). Το μάθημα είναι ότι η απουσία διαρροής δικτύου δεν είναι απάντηση — είναι μόνο η αρχή της ερώτησης.

Πρακτικά, αν μυρίσετε ξανά κάτι έντονο και άγνωστο έξω, κλείστε παράθυρα και κλιματισμό σε ανακυκλοφορία. Αν η οσμή είναι μέσα στο σπίτι ή κοντά σε συσκευή, αντιμετωπίστε το ως πραγματική διαρροή: φύγετε, μην ανάψετε διακόπτες, καλέστε Πυροσβεστική. Η μύτη είναι καλό προειδοποιητικό σήμα — αλλά κακό όργανο μέτρησης.