Το Oruç Reis ξεκινά έρευνες για τον υποθαλάσσιο αγωγό προς τα κατεχόμενα

Το Oruç Reis, το τουρκικό ερευνητικό σκάφος που βρέθηκε στο επίκεντρο της κρίσης του 2020, επιστρέφει στην Ανατολική Μεσόγειο. Στις 22 Ιουλίου η Άγκυρα εξέδωσε NAVTEX, τη διεθνή αγγελία που προειδοποιεί τα πλοία για δραστηριότητες στη θάλασσα, δεσμεύοντας χώρο νότια της Κύπρου για σεισμικές έρευνες έως τις 30 Αυγούστου (Lifo, Türkiye Today). Για την Ελλάδα και την Κύπρο η κίνηση μετράει γιατί η Άγκυρα δεν διεκδικεί με δηλώσεις. Βάζει το πλοίο να χαράξει τη διαδρομή ενός αγωγού σαν να είναι ήδη νόμιμη.

Και η διαδρομή είναι το κλειδί. Η NAVTEX δεν στέλνει το πλοίο «γενικά γύρω από την Κύπρο». Το εξουσιοδοτεί να κινηθεί κατά μήκος της χάραξης ενός σχεδιαζόμενου υποθαλάσσιου αγωγού φυσικού αερίου. Ο αγωγός ξεκινά από το Anamur της Μερσίνας και καταλήγει στο Teknecik, ανατολικά της Κερύνειας, μέσα στα κατεχόμενα (Newsit). Το έργο πατά πάνω στο μνημόνιο που υπέγραψαν Άγκυρα και κατεχόμενα στις 10 Ιουλίου. Η δημοσιοποίηση της αποστολής συνέπεσε με την επέτειο της εισβολής του 1974, όταν το σκάφος αναχώρησε από το Silifke, απέναντι από την Κύπρο (To Vima).

Εδώ φαίνεται πώς δουλεύει η πίεση. Μια NAVTEX δεν παράγει κυριαρχία και δεν μετακινεί σύνορα. Οργανώνει όμως πραγματική δραστηριότητα και συνηθίζει τον κόσμο στην τουρκική παρουσία. Όσο πιο συχνά ένα κράτος δηλώνει και χρησιμοποιεί έναν θαλάσσιο χώρο, τόσο ισχυρότερα υποστηρίζει ότι κανείς δεν αποφασίζει για την περιοχή χωρίς αυτό. Υπάρχει μια κλίμακα σε αυτό το παιχνίδι. Πρώτα έρχεται η διαρροή, μετά η αγγελία, μετά η σεισμική έρευνα, μετά η διαταγή γεώτρησης και τέλος η ίδια η γεώτρηση, το βαρύτερο βήμα, που κάνει την υποχώρηση πολύ πιο ακριβή. Αυτή τη στιγμή η Τουρκία βρίσκεται στο ενδιάμεσο. Πάνω από τη ρητορική, κάτω από τη γεώτρηση.

Λευκωσία καταδικάζει, Αθήνα εμμένει στη γραμμή της

Η Κύπρος αντιμετωπίζει το θέμα ως ευθεία παραβίαση κυριαρχικών δικαιωμάτων. Το κυπριακό υπουργείο Εξωτερικών χαρακτήρισε το μνημόνιο για τον αγωγό «ακόμη μία εκδήλωση της αναθεωρητικής πολιτικής της Τουρκίας» και προανήγγειλε νομικές, πολιτικές και διπλωματικές κινήσεις σε ΕΕ και διεθνώς (SKAI).

Η Αθήνα κράτησε πιο συγκρατημένη στάση. Δεν εξέδωσε χωριστή ανακοίνωση για τη συγκεκριμένη NAVTEX. Επανέλαβε την πάγια θέση της ότι η μόνη διαφορά που μπορεί να συζητηθεί με την Τουρκία είναι η οριοθέτηση ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας, δηλαδή των θαλάσσιων ζωνών όπου ένα κράτος έχει δικαιώματα στους πόρους, και όχι ένα ευρύτερο πακέτο τουρκικών αξιώσεων (CNN Greece). Είναι η ίδια θεσμική λογική με το προεδρικό διάταγμα για το Θαλάσσιο Πάρκο Νοτίου Αιγαίου νωρίτερα τον μήνα (To Brief). Απάντηση με έγγραφα και δίκαιο, όχι με συμμετοχή στην τουρκική ατζέντα.

Η Άγκυρα, από την πλευρά της, παρουσιάζει την αποστολή ως καθαρά τεχνικό ενεργειακό έργο (BloombergHT). Στο εσωτερικό της όμως τα εθνικιστικά μέσα τη διαβάζουν ως επίδειξη δύναμης στη λογική της «Γαλάζιας Πατρίδας», του δόγματος που θεωρεί τις γύρω θάλασσες προέκταση της τουρκικής επικράτειας (Newsbomb).

Για την Ελλάδα η ουσία δεν είναι αν το Oruç Reis θα ακουμπήσει ελληνικές ζώνες. Είναι ότι κάθε μέρα λειτουργίας αυτού του αγωγού μετατρέπει τη διχοτόμηση της Κύπρου από πολιτικό πρόβλημα σε ενεργειακή υποδομή, δηλαδή σε κάτι μόνιμο. Το πλήρες κείμενο της NAVTEX με τις ακριβείς συντεταγμένες δεν έχει δημοσιοποιηθεί, ούτε επιβεβαιώθηκε συνοδεία πολεμικών πλοίων, οπότε προς το παρόν μιλάμε για δέσμευση χώρου, όχι για ανάπτυξη στόλου. Αν όμως η NAVTEX ολοκληρωθεί χωρίς συνέπειες, ο επόμενος γύρος θα βρει τον αγωγό ένα βήμα πιο κοντά στην πραγματικότητα.