Όριο 15 ετών στα κοινωνικά δίκτυα: ποιος ελέγχει;

Στο νέο νομοσχέδιο για τα κοινωνικά δίκτυα, το βάρος του ελέγχου δεν πέφτει στους γονείς ούτε στα παιδιά. Πέφτει στις πλατφόρμες, που θα πρέπει να βεβαιώνονται ότι ο χρήστης έχει κλείσει τα 15 πριν του ανοίξουν την πόρτα. Το κείμενο κατατέθηκε στη Βουλή στις 9 Οκτωβρίου (Βουλή) και πηγαίνει στην αρμόδια επιτροπή στις 13 Οκτωβρίου (ΕΡΤ), με στόχο έναρξης την 1η Ιανουαρίου 2027 (κυβέρνηση).

Σήμερα, όποιος ανοίγει λογαριασμό στο Instagram ή στο TikTok πληκτρολογεί μια ημερομηνία γέννησης, και κανείς δεν ρωτά αν είναι αληθινή. Αυτό ακριβώς θέλει να τελειώσει η κυβέρνηση: οι πάροχοι θα πρέπει να ελέγχουν αξιόπιστα την ηλικία, όχι να αρκούνται στην αυτοδήλωση (εξαγγελία Απριλίου). Το πλήρες κείμενο δεν ήταν προσβάσιμο στη σελίδα της Βουλής, οπότε όσα ακολουθούν για τους κανόνες βασίζονται στην κυβερνητική παρουσίαση της 30ής Σεπτεμβρίου.

Εκεί υπάρχει μια λεπτομέρεια που θα μετρήσει σε κάθε σπίτι. Η ηλικία δεν μετρά από τα γενέθλια αλλά από το ημερολογιακό έτος. Ένα παιδί γεννημένο το 2012 θα λογίζεται 15 ετών από την Πρωτοχρονιά του 2027, ακόμη κι αν σβήνει κεράκια τον Νοέμβριο. Ένα παιδί του 2013 θα μένει κάτω από το όριο ολόκληρο το 2027 (κυβέρνηση).

Ο πορτιέρης που δεν κρατά φωτοτυπία

Το δύσκολο ερώτημα είναι πώς ελέγχεις ηλικία χωρίς να παραδώσεις σε μια εταιρεία ολόκληρη την ταυτότητά σου. Σκεφτείτε τον πορτιέρη ενός κλαμπ. Δεν χρειάζεται το όνομα ή τη διεύθυνσή σας· χρειάζεται μόνο να μάθει αν περνάτε το όριο, και δεν έχει λόγο να κρατήσει αντίγραφο.

Το ευρωπαϊκό τεχνικό μοντέλο λειτουργεί σε αυτή τη λογική (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Ένας έμπιστος φορέας επιβεβαιώνει μία φορά την ηλικία σας και σας δίνει μια ψηφιακή απόδειξη. Όταν η πλατφόρμα ρωτήσει, η απόδειξη απαντά σε ένα μόνο ερώτημα, «είναι 15+;», με ένα ναι ή ένα όχι, και η πλατφόρμα παραμένει υπεύθυνη να τη ζητήσει πριν επιτρέψει την είσοδο. Στο ελληνικό σχέδιο, ως ενδεικτικές λύσεις αναφέρονται το Gov.gr Wallet και το KidsWallet, εφαρμογές του Δημοσίου που κρατούν ψηφιακά έγγραφα στο κινητό· δεν είναι υποχρεωτικές ούτε αποκλειστικές (ΣΚΑΪ).

Ο πορτιέρης όμως είναι ακίνδυνος μόνο αν δεν κρατά ημερολόγιο. Η απόδειξη πρέπει να δουλεύει έτσι ώστε κανείς να μην μπορεί να ενώσει τις κουκκίδες και να ξέρει ότι το ίδιο παιδί μπήκε χθες στο TikTok και σήμερα στο Instagram.

Γι' αυτό το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Προστασίας Δεδομένων ζητά τα ελάχιστα αναγκαία στοιχεία και σαφήνεια για το πόσο καιρό κρατιούνται. Ζητά επίσης εναλλακτική για όσους δεν έχουν κατάλληλο έγγραφο ή κινητό και τρόπο να διορθώνεται ένας λανθασμένος αποκλεισμός (EDPB). Αν το ελληνικό νομοσχέδιο περιγράφει τέτοιες δικλίδες δεν έχει ακόμη επαληθευτεί.

Ποιος επιβάλλει τον κανόνα, και πού

Ως επόπτες κατονομάζονται το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης και η Αρχή Προστασίας Δεδομένων, «στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων τους» (ΕΡΤ). Δίπλα τους στέκεται η ΕΕΤΤ, που είναι ήδη ο ελληνικός συντονιστής για τον ευρωπαϊκό κανονισμό ψηφιακών υπηρεσιών, τον DSA (ΕΕΤΤ). Τρεις αρχές, χωρίς ακόμη σαφή κατανομή για το ποια παίρνει πρώτη μια καταγγελία.

Το πραγματικό αγκάθι είναι οι πλατφόρμες με έδρα σε άλλη χώρα της ΕΕ. Η κυβέρνηση εντάσσει το όριο στον ελληνικό νόμο εφαρμογής του DSA, ώστε οι υποθέσεις να διαβιβάζονται στη χώρα όπου είναι εγκατεστημένη η πλατφόρμα (κυβέρνηση). Ο DSA όντως προβλέπει αυτή τη διαβίβαση, όμως για παραβάσεις των δικών του κανόνων, και ο ίδιος δεν ορίζει πουθενά ηλικία 15 ετών (DSA).

Ο δρόμος λοιπόν είναι στρωμένος για όταν παραβιάζεται ο ίδιος ο ευρωπαϊκός κανονισμός, όχι για όταν ένα κράτος προσθέτει από πάνω έναν δικό του κανόνα. Αν το ελληνικό όριο μπορεί να επιβληθεί σε πάροχο άλλου κράτους μέλους παραμένει ανοιχτό νομικό ερώτημα. Η εκκρεμής ευρωπαϊκή πρόταση EU KIDS Act κάνει την εικόνα πιο σύνθετη, αφού επιτρέπει γονικά διαχειριζόμενους λογαριασμούς για ηλικίες 13 και 14 ετών (EU KIDS Act).

Η Αυστραλία δείχνει τι μπορεί να περιμένει κανείς. Τρεις μήνες μετά το δικό της όριο, τα παιδιά με λογαριασμό στις υπηρεσίες που υπάγονται στον νόμο έπεσαν από περίπου ένα στα δύο σε τέσσερα στα δέκα, όμως περίπου οι μισοί όσων κράτησαν λογαριασμό είπαν ότι κανείς δεν τους ζήτησε επαλήθευση (Stanford). Ανεξάρτητη μελέτη βρήκε ότι πάνω από 85% των κάτω των 16 συνέχισαν να χρησιμοποιούν τις πλατφόρμες, συχνά παρακάμπτοντας τους ελέγχους (μελέτη).

Το όριο των 15 θα κριθεί λιγότερο στην αίθουσα της Βουλής και περισσότερο στην οθόνη εγγραφής. Η Αυστραλία έδειξε ότι ένας τέτοιος νόμος κόβει λογαριασμούς ακριβώς στον βαθμό που οι πλατφόρμες ζητούν πράγματι την απόδειξη.