Η ολική έκλειψη της 12ης Αυγούστου δοκιμάζει το ευρωπαϊκό ηλεκτρικό δίκτυο

Την Τετάρτη 12 Αυγούστου, λίγο πριν τη δύση, μια σκιά θα σαρώσει τη βόρεια Ισπανία και μέσα σε λεπτά θα σβήσει προσωρινά χιλιάδες φωτοβολταϊκά. Δεν είναι βλάβη ούτε καταιγίδα: είναι μια ολική έκλειψη Ηλίου, το σπάνιο φαινόμενο όπου η Σελήνη καλύπτει εντελώς τον ηλιακό δίσκο. Και για πρώτη φορά δοκιμάζει μια Ευρώπη που αντλεί το 13% του ρεύματός της από τον ήλιο, τη στιγμή που καύσωνας και χαμηλά νερά έχουν ήδη στενέψει τα περιθώρια (Ember).

Η ζώνη ολικότητας, η στενή λωρίδα όπου ο ουρανός σκοτεινιάζει πλήρως, περνά από ανατολική Γροιλανδία, δυτική Ισλανδία, βόρεια Ισπανία και ένα μικρό άκρο της Πορτογαλίας. Το μεγαλύτερο μέρος της ηπείρου βλέπει απλώς μερική έκλειψη (NASA). Η ESA στήνει δημόσια γιορτή παρατήρησης στη Λεόν και ζωντανή μετάδοση από παρατηρητήριο στην Τερουέλ, ενώ η NASA στέλνει ακόμη και αεροσκάφος WB-57 να κυνηγήσει τη σκιά για να μελετήσει το ηλιακό στέμμα (ESA, NASA Science).

Γιατί μια σκιά «κόβει» gigawatt

Τα φωτοβολταϊκά δεν παθαίνουν τίποτα, απλώς χάνουν το φως. Σκεφτείτε τα σαν βρύσες που δίνουν ρεύμα όσο υπάρχει ηλιακή «πίεση». Όταν η σκιά περνά, η πίεση πέφτει σχεδόν ταυτόχρονα σε ολόκληρες χώρες και μετά επανέρχεται. Η διαφορά από ένα σύννεφο είναι ότι η έκλειψη είναι απολύτως προβλέψιμη: ξέρεις στο δευτερόλεπτο πότε θα έρθει (pv magazine).

Το πραγματικό στοίχημα δεν είναι πόση ενέργεια λείπει, αλλά πόσο απότομα πέφτει και ξανανεβαίνει. Ο ευρωπαϊκός διαχειριστής δικτύων ENTSO-E εκτιμά ότι, με καθαρό ουρανό, η φωτοβολταϊκή παραγωγή μπορεί να μειωθεί έως 9,7 GW σε όλη την Ευρώπη, μεταξύ 19:15 και 21:30 ώρα Κεντρικής Ευρώπης (ENTSO-E). Το νούμερο ακούγεται τεράστιο, όμως είναι μόλις 2,4% της εγκατεστημένης ηλιακής ισχύος της ΕΕ. Πιο αισθητή είναι η εικόνα στην Ισπανία. Η Red Eléctrica περιμένει προσωρινή πτώση γύρω στα 5 GW στην ηπειρωτική χώρα, την οποία χαρακτηρίζει «περιορισμένη και προσωρινή» (Europa Press, RTE.ie).

Στην αίθουσα ελέγχου, το δίκτυο δουλεύει σαν ζυγαριά: κάθε στιγμή η παραγωγή πρέπει να ισούται με τη ζήτηση, αλλιώς η συχνότητα ξεφεύγει από τα 50 Hz (Connaissance des Énergies). Οι διαχειριστές έχουν στήσει ειδική ομάδα, δίνουν ενημερώσεις στα κέντρα ελέγχου, αποφεύγουν προγραμματισμένες εργασίες και κρατούν έτοιμες εφεδρείες και διασυνδέσεις για να γεμίσουν το κενό (ENTSO-E). Ούτε η ENTSO-E ούτε η Κομισιόν μιλούν για κίνδυνο μπλακ άουτ. Μιλούν για διαχειρίσιμη πτώση παραγωγής (EFE).

Το προηγούμενο του 2015 και τι κάνει φέτος διαφορετικό

Η Ευρώπη το έχει ξαναπεράσει. Στην έκλειψη της 20ής Μαρτίου 2015, η ιταλική Terna έκοψε προληπτικά περίπου 4,4 GW φωτοβολταϊκών και η Γερμανία κράτησε έτοιμα 8 GW εφεδρειών, αλλά τελικά χρειάστηκε μόλις 1,2 GW. Δεν υπήρξε καμία διακοπή και η συχνότητα έμεινε εντός ορίων (IEA PVPS, BMWK). Το 2015 ήταν μάλιστα δυσκολότερο: η σκιά χτύπησε το πρωί, όταν η ηλιακή παραγωγή ανέβαινε. Φέτος έρχεται αργά το απόγευμα, πάνω σε μια καμπύλη που έτσι κι αλλιώς κατεβαίνει προς τη δύση.

Ο πραγματικός αστερίσκος δεν είναι η ίδια η έκλειψη, αλλά το πλαίσιο. Η Κομισιόν ανέφερε ότι μονάδες είναι ήδη εκτός ή περιορισμένες λόγω χαμηλών νερών σε Ουγγαρία, Ρουμανία, Γαλλία και αλλού, με τη Γαλλία να έχει κλείσει τρεις αντιδραστήρες συνολικής ισχύος 3,65 GW λόγω θερμών ποταμών (Le Monde, France 24). Οι αρχές δεν λένε ότι λείπει ρεύμα. Λένε ότι χάνεται ευέλικτη ισχύς, και το σύστημα κρατιέται με εισαγωγές και στενότερο συντονισμό.

Για την Ελλάδα, το πρακτικό συμπέρασμα είναι ήσυχο: η χώρα δεν βρίσκεται στη ζώνη ολικότητας. Μόνο το ακραίο βορειοδυτικό άκρο βλέπει οριακή μερική φάση κοντά στη δύση, με την Κέρκυρα να φτάνει μόλις 2,35% κάλυψη του δίσκου, ενώ οι υπόλοιποι θα δουν τον ήλιο κανονικά (Time and Date). Το θέαμα ανήκει στην Ισλανδία και την Ισπανία. Η δοκιμασία, στα δίκτυα που θα το απορροφήσουν χωρίς κανείς στο σπίτι να το καταλάβει.