ΟΗΕ: «κόκκινος συναγερμός» για 500.000 αμάχους στο Σουδάν

Στις 3 Ιουλίου ο Ύπατος Αρμοστής του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, Volker Türk, σήμανε αυτό που ο ίδιος αποκάλεσε «κόκκινο συναγερμό» για το Ελ Ομπέιντ, την πρωτεύουσα του Βόρειου Κορντοφάν στο Σουδάν. «Αυτό δεν είναι άσκηση. Είναι ένας συναγερμός που πρέπει να φτάσει στα γραφεία των αρχηγών κρατών σε όλο τον κόσμο», είπε (Al Jazeera). Μια δεύτερη ανεξάρτητη αναφορά επιβεβαιώνει την ουσία της προειδοποίησης (Times of Israel). Η πόλη έχει περίπου 500.000 κατοίκους και φιλοξενεί άλλους 100.000 εκτοπισμένους (Arab News/AFP).

Την πολιορκία του Ελ Ομπέιντ την είχαμε ήδη περιγράψει ως τη μάχη που μπορεί να ανατρέψει τον χάρτη του πολέμου (To Brief). Αυτό που άλλαξε τώρα είναι το επίπεδο του κινδύνου. Η Ύπατη Αρμοστεία κατέγραψε 15 επιθέσεις με drones από 6 έως 28 Ιουνίου, με τουλάχιστον 45 νεκρούς και 41 τραυματίες αμάχους, αριθμό που θεωρεί υποεκτιμημένο (Euronews Arabic). Τα πλήγματα δεν είναι τυχαία. Έθεσαν εκτός λειτουργίας τον κεντρικό σταθμό ηλεκτροδότησης και κατέστρεψαν κρίσιμες αντλίες νερού, ενώ χτύπησαν σταθμούς καυσίμων, βυτιοφόρα και περιοχές κοντά σε νοσοκομείο (Radio Dabanga).

Είναι η ίδια αλληλουχία που αξιωματούχοι του ΟΗΕ φοβούνται ότι θα επαναλάβει το σενάριο του Ελ Φάσερ: πρώτα η απομόνωση, μετά η φθορά των υποδομών επιβίωσης, τέλος το στένεμα της εξόδου (Euronews Arabic). Οι RSF, οι Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης με επικεφαλής τον Μοχάμεντ Χαμντάν Νταγκάλο («Χεμεντί») και καταγωγή από τις πολιτοφυλακές Janjaweed του Νταρφούρ, έχουν περικυκλώσει την πόλη. Η συγκέντρωση των δυνάμεών τους γίνεται σε ακτίνα περίπου 60 χιλιομέτρων. Απέναντί τους, ο τακτικός σουδανικός στρατός (SAF) του Αμπντέλ Φατάχ αλ-Μπουρχάν ελέγχει μόνο την ανατολική δίοδο προς την Κόστι, τη μοναδική έξοδο εκτός ελέγχου των RSF, ήδη χαρακτηρισμένη «εξαιρετικά επικίνδυνη» (Arab News/AFP). Οριστική εντολή ή ημερομηνία επίθεσης δεν έχει τεκμηριωθεί δημόσια, όμως ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης προειδοποιεί ότι η πόλη πλησιάζει σε πλήρη αποκλεισμό.

Ο θεσμός με τα εργαλεία σιωπά, ο θεσμός χωρίς εργαλεία σηκώνει τον συναγερμό

Καθώς ο χρόνος μετρά αντίστροφα στο πεδίο, ο θεσμός που θα μπορούσε να δράσει μένει ακίνητος. Το Συμβούλιο Ασφαλείας είναι το μόνο όργανο του ΟΗΕ που μπορεί να επιβάλει κυρώσεις, εμπάργκο όπλων ή δεσμευτικά μέτρα. Η λειτουργία του όμως εξαρτάται από τους πέντε μόνιμους με δικαίωμα βέτο, κάτι που συχνά μπλοκάρει κάθε ουσιαστική απόφαση (UN Security Council). Στο Σουδάν, το Συμβούλιο αναγνώρισε εγκαίρως τον κίνδυνο αλλά δεν προχώρησε πέρα από λόγια. Στις 20 Ιουνίου εξέδωσε απλώς μια δήλωση Τύπου για «άμεσο κίνδυνο μαζικών ωμοτήτων» (UN News). Στις 26 Ιουνίου έκανε ενημέρωση και κλειστές διαβουλεύσεις, χωρίς νέα δεσμευτική απόφαση (Security Council Report). Στο ίδιο φόρουμ αναφέρθηκαν πάνω από 5.700 επαληθευμένες σοβαρές παραβιάσεις κατά παιδιών από την έναρξη του πολέμου, με σχεδόν το 80% των παιδικών απωλειών του πρώτου τετραμήνου του 2026 να συνδέεται με drones (UNSC).

Επειδή ακριβώς το ισχυρό όργανο έμεινε ακίνητο, μια βασική ομάδα κρατών (Γερμανία, Ιρλανδία, Ολλανδία, Νορβηγία, Ηνωμένο Βασίλειο) έσπρωξε το θέμα στο Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, ζητώντας επείγουσα συζήτηση (Al Jazeera). Αυτό το Συμβούλιο μπορεί να τεκμηριώνει, να εκθέτει και να χτίζει υλικό για μελλοντική λογοδοσία. Δεν έχει καμία εξουσία να σταματήσει μια σφαγή.

Η ίδια ασυμμετρία υπάρχει και στην πηγή του πολέμου. Το ισχυρότερα τεκμηριωμένο εξωτερικό νήμα αφορά δίκτυα συνδεδεμένα με τα ΗΑΕ, που τροφοδοτούν τις RSF με όπλα, χρήμα και διαδρομές μέσω Λιβύης και Τσαντ (Chatham House). Οι ΗΠΑ επέβαλαν κυρώσεις σε έξι εταιρείες με έδρα τα ΗΑΕ για πωλήσεις χρυσού και εξοπλισμού στις RSF (PBS), τη στιγμή που το Άμπου Ντάμπι διαψεύδει κατηγορηματικά κάθε παροχή όπλων (BBC). Στην αντίπαλη πλευρά, η Αίγυπτος καταγράφεται ως το βασικό στήριγμα του Μπουρχάν, αν και το Κάιρο επίσης αρνείται ότι έστειλε όπλα (DW).

Η Ελλάδα, ως εκλεγμένο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας, προειδοποίησε για κίνδυνο ευρύτερης αποσταθεροποίησης, καταδίκασε τις επιθέσεις σε αμάχους και επέμεινε ότι «δεν μπορεί να υπάρξει στρατιωτική λύση» (News4Health). Είναι θεσμική τοποθέτηση, όχι μοχλός πίεσης.

Ο υπολογισμός στο πεδίο παραμένει ψυχρός. Η αλυσίδα που κρατά τον πόλεμο ζωντανό, από τα δίκτυα του Κόλπου έως το βέτο στη Νέα Υόρκη, δεν έχει αγγιχτεί. Όσο η διεθνής κοινότητα μετρά θύματα αντί να κόψει τη ροή όπλων και χρήματος, το Ελ Ομπέιντ κινδυνεύει να προστεθεί στη λίστα δίπλα στο Ελ Φάσερ, ως το επόμενο «ποτέ ξανά» που ακυρώνεται σε πραγματικό χρόνο.